Алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша негізгі сот талқылауы.
Сот алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша бас сот талқылауын жүргізу кезінде ҚІЖК-де көзделген жалпы ережелерді және ҚІЖК-нің 57-тарауында көрсетілген ерекшеліктерді басшылыққа алуға тиіс. ҚІЖК-нің 326-бабының екінші бөлігінде көзделген соттың сот отырысы залына кіру рәсімі осы санаттағы істер бойынша да сақталуға тиіс: судья сот отырысы залына кірер алдында сот приставы, ал ол болмаған жағдайда сот отырысының хатшысы: "сот жүріп жатыр" деп жариялайды, сот отырысына қатысқандардың барлығы орнынан тұрады, содан кейін сот отырысына қатысушылардың ұсынысы бойынша төрағалық етуші өз орындарын алады. Негізгі сот талқылауы соттың қалыпты жұмысын қамтамасыз ететін жағдайларда жүргізілуі керек. Соттың барлық қатысушылары сотқа жүгінеді, айғақтар береді және тұрып мәлімдемелер жасайды. Осы қағидалардан бас тартуға төрағалық етушінің рұқсатымен жол беріледі. Бас сот талқылауына қатысушылардың барлығы, сол сияқты сот отырысы залына қатысып отырған барлық азаматтар төрағалық етушінің сот отырысы тәртібін сақтау туралы өкімдеріне бағынуға тиіс. Он алты жасқа толмаған адамдар, егер олар тарап немесе куә болмаса, сот отырысы залына жіберілмейді. Қажет болған жағдайда сот приставы азаматтан оның жасын растайтын құжатты талап етуге құқылы. Залға мас күйінде жүрген адамдарға да жол берілмейді. Сот отырысы залында суретке түсіруге, аудио-бейнежазбаны және кино түсіруді қолдануға төрағалық етушінің рұқсатымен ғана жол беріледі. Сотқа процеске қатысушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүктеледі. Сондықтан бас сот талқылауы басталар алдында төрағалық етуші сот талқылауының барлық қатысушыларына қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету бойынша сотқа жүгіну құқығы туралы түсіндіреді. Қауіпсіздік шараларын қабылдау туралы олардың өтініштері бойынша не өз бастамасы бойынша сот осы мәселе бойынша қаулы шығарады, қажетті шараларды қабылдайды және ҚІЖК-нің 101-бабында көзделген ережелерге сәйкес сот талқылауын жүргізеді.
ҚІЖК-нің 41-тарауына сәйкес алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша сот талқылауының дайындық бөлігін жүргізу мынадай тәртіппен жүзеге асырылады: а) бас сот талқылауы үшін тағайындалған уақытта төрағалық етуші сот отырысын ашады және қандай қылмыстық іс қаралатынын, сондай-ақ істі ашық немесе жабық сот отырысында талқылау туралы хабарлайды. Сот отырысында аудио - бейнежазба, кино түсіру құралдарын пайдаланған кезде төрағалық етуші бұл туралы бірден хабарлайды (ст. 331 ҚІЖК б) осыдан кейін төрағалық етушінің ұсынысы бойынша сот отырысының хатшысы сотқа сот отырысына қатысуға тиіс адамдардың келгені туралы баяндайды және келмегендердің келмеу себептері туралы хабарлайды (ҚІЖК-нің 332-бабы). Егер іске сот ісін жүргізу жүргізілетін тілді білмейтін адамдар қатысса және соның салдарынан аудармашы шақырылса, төрағалық етуші аудармашы ретінде кімнің қатысатынын хабарлайды және оған ҚІЖК-нің 85-бабында көзделген құқықтарын, міндеттерін түсіндіреді. Сондай-ақ, төрағалық етушіге көрінеу қате аударма жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық туралы ескертіледі, ол туралы оған жазылым іріктеліп алынады, ол сот отырысының хаттамасына қоса тіркеледі. Аудармашыға өз міндеттерін орындаудан жалтарған жағдайда оған әкімшілік жаза қолданылуы мүмкін екендігі туралы да ескертіледі (ҚІЖК-нің 33-бабы). в) осыдан кейін төрағалық етуші келген тараптарға, куәларға, сарапшыға, маманға олардың аудармашыға қарсылық білдіруді мәлімдеу құқығын түсіндіреді және аудармашының қарсылық білдіруіне әкеп соғатын заңда көзделген негіздерді түсіндіреді.
Алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша негізгі сот талқылауы.
Сот мәлімделген қарсылық білдіруге ҚІЖК-нің 89-бабында белгіленген қағидалар бойынша рұқсат береді. Егер аудармашыға қарсылық қанағаттандырылса, сот басқа аудармашыны шақырады және ҚІЖК-нің 333-334-баптарында көзделген әрекеттерді қайталайды. Егер куәгерлер алқабилерге кандидаттармен бір күнге шақырылса, онда төрағалық етуші келген куәгерлерге олар жауап алғанға дейін сот отырысына қатыса алмайтынын түсіндіреді, оларды сот отырысы залынан шығарады және соттан жауап алынбаған куәгерлердің жауап алынған куәгерлермен, сондай-ақ өзге де куәгерлермен қарым-қатынас жасамауы үшін шаралар қолданады сот отырысы залындағы адамдар. г) осыдан кейін төрағалық етуші сотталушының жеке басын анықтап, оның айыптау қорытындысының көшірмесін уақтылы алуын тексеруі керек сәт келеді. ҚІЖК-нің 336-бабына сәйкес төрағалық етуші сотталушыдан (сотталушылардан) сұрау салу арқылы: - оның тегін, атын, әкесінің атын; - туған жылы, айы, күні және орны; - сот ісін жүргізу жүргізілетін тілді меңгеруі; - тұрғылықты жері; - кәсібі,;, - отбасылық жағдайы; - және басқа да деректер, оның жеке басына қатысты. Нормативтік қаулының 11-тармағында: "ҚІЖК-нің 562-бабының алтыншы бөлігіне байланысты сотталушының жеке басы туралы деректер алқабилердің қатысуымен ол жасаған қылмыс құрамының жекелеген белгілерін анықтау үшін қажетті шамада ғана зерттеледі", - делінген хабарламада. Сотталушының жеке басы туралы деректерді анықтау кезінде төрағалық етуші алқабилердің қатысуымен оның сотталуына, созылмалы маскүнемдіктің немесе нашақорлықтың болуына, алқабилердің алалаушылығын тудыруы мүмкін өзге де мән-жайларға қатысты мән-жайларды анықтауға және іске қатысушы тараптарға бұған жол бермеуге құқылы емес. Сотталушының айтқанын төрағалық етуші іс материалдарындағы деректермен және сотталушының жеке басын куәландыратын құжаттармен салыстырып тексереді, алшақтықтар болған кезде оларды нақтылайды.
Істі сот талқылауы сотталушыға айыптау қорытындысының көшірмесі тапсырылған күннен бастап үш тәуліктен ерте басталмайтындықтан (егер бұл туралы сотталушының өзі өтініш білдірмесе), төрағалық етуші сотталушыға айыптау қорытындысының көшірмесі қашан және қашан тапсырылғанын, ал егер айыптау алдын ала тыңдау сатысында өзгертілсе – айыптауды өзгерту туралы қаулының көшірмесі. Егер сотталушы аталған құжаттарды алған сәттен бастап сот талқылауының басталуына үш тәулік өтпесе, істі қарау тиісті күнге кейінге қалдырылады. Айыптау қорытындысын алған сәттен бастап үш тәулік өткеннен бұрын істі қарау тек сотталушының өзінің өтініші бойынша ғана басталуы мүмкін. Бірақ айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету мақсатында, оның өтініші болған кезде де, оның аса ауыр қылмыс жасады деп айыпталғанын және заңда көзделген сот талқылауына кемінде үш тәулік дайындалуға уақыты болуы тиіс екенін ескере отырып, жоғарыда аталған мерзімді сақтау дұрысырақ болып көрінеді. д) жоғарыда көрсетілген рәсімдер орындалғаннан кейін төрағалық етуші ҚІЖК-нің 337-338-баптарына сәйкес сот құрамын жариялайды, айыптаушы, қорғаушы, жәбірленуші, азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер немесе олардың өкілдері, сондай-ақ сот отырысының хатшысы, сот приставы, сарапшы, маман кім екенін хабарлайды.
Төрағалық етуші тараптарға олардың сот құрамына, сондай-ақ ҚІЖК-нің 337-бабында көрсетілген адамдарға баптарда көзделген негіздер бойынша қарсылық білдіруді мәлімдеу құқығын түсіндіреді 90, 91, 94, 95, 96, 97 ҚІЖК. Бұл ережелер қосалқы судьяға қатысты да қолданылады. Егер қарсылық білдіру мәлімделген болса, онда олар ҚІЖК-нің 89, 90-баптарында белгіленген қағидалар бойынша рұқсат етіледі. Процестің әрбір қатысушысы заңда көзделген тиісті құқықтарға ие. Төрағалық етуші оларға ҚІЖК-нің тиісті баптарының мазмұнын баяндау арқылы олардың құқықтарын түсіндіруге міндетті. ж) бас сот талқылауының дайындық бөлігінде тараптар өтінішхаттар мәлімдеуге құқылы. ҚІЖК-нің 343-бабына сәйкес төрағалық етуші тараптардан жаңа куәгерлерді, сарапшылар мен мамандарды шақыру және заттай дәлелдемелер мен құжаттарды талап ету туралы өтініштері бар-жоғын сұрастырады. Өтінішхатты мәлімдеген адам қандай мән-жайларды анықтау үшін қосымша дәлелдеме қажет екенін көрсетуге міндетті Сот, сот талқылауына қалған қатысушылардың пікірін тыңдап, әрбір мәлімделген өтінішхатты, оның ішінде медиация рәсімін жүргізу туралы өтінішхатты қарауға, оны қанағаттандыруға немесе өтінішхатты қанағаттандырудан бас тарту туралы дәлелді қаулы шығаруға тиіс. Сот тараптардың бастамасы бойынша сотқа келген адамдарды мамандар немесе куәгерлер ретінде сот отырысында жауап алу туралы өтінішхаттарды қанағаттандырудан бас тартуға құқылы емес. Алқабилердің қатысуымен дәлелдемелерге жол бермеу туралы мәселелер талқылана алмайтындықтан, төрағалық етуші сот тергеуі басталғанға дейін тараптардан олардың дәлелдемелер ретінде жол берілмейтін материалдарды талқылаудан шығару туралы өтініштері бар-жоғын алдын ала анықтауға міндетті. Заңда көрсетілмегенімен, бұл мәселені төрағалық етуші алқабилер болмаған кезде тараптардан анықтауы керек, сондай-ақ олар мұндай өтініштерді олар болмаған кезде ғана мәлімдеуге құқылы. Мұндай өтініштер бойынша шешім алқабилер болмаған кезде де қабылдануға тиіс.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
