Азаматтық істердің соттылығы және ведомстволық бағыныстылығы
АІЖК-нің 27-бабының 1-бөлігіне сәйкес мемлекеттік сатып алудан туындайтын даулар мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттардың қарауына жатады, өйткені тараптар заңды тұлға құрмай жеке кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар, жеке тұлғалар болып табылады. Орындалу орны көрсетілген мемлекеттік сатып алу туралы шарттардан туындайтын талап-арыздар АІЖК-нің 30-бабының 6-бөлігіне сәйкес шарттың орындалу орны бойынша да ұсынылуы мүмкін. АІЖК-нің 31-бабы айрықша соттылықтың негіздерін қамтиды. Сот практикасын зерттеу соттардың негізінен соттылық ережелерін сақтайтындығын көрсетті. Сонымен қатар, соттылықты бұзудың жекелеген жағдайлары бар. Мәселен, Атырау облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 3 наурыздағы қаулысымен Атырау облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының (бұдан әрі – СМЭС) Қызылорда облысының СМЭС қарауына бере отырып, соттылық қағидаларын бұзуына байланысты шешімі жойылды. АІЖК-нің 31-бабының 4-бөлігіне сәйкес жүктерді, жолаушыларды немесе багажды тасымалдау шарттарынан туындайтын тасымалдаушыларға талап-арыздар тасымалдаушының (көлік ұйымының, дара кәсіпкердің) орналасқан жері бойынша сотқа беріледі. Заң шығарушы осы құқықтық қатынастарға балама немесе шарттық соттылықтың таралуын болдырмау мақсатында осы санат үшін айрықша соттылықты белгіледі. Сот алқасы жасалған шарттың мәні оқулықтарды, оқу-әдістемелік кешендерді тасымалдау болып табылатынын анықтады.
Азаматтық істердің соттылығы және ведомстволық бағыныстылығы
Жауапкер "Т" ЖШС көлік ұйымы, тасымалдаушы болып табылады, Қызылорда қаласы, Мәуленов көшесі, 26 мекенжайында орналасқан. Тиісінше, талап-арыз тасымалдаушының орналасқан жері бойынша сотқа берілуге тиіс. Басқа іс бойынша: 2019 жылғы 19 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының СМЭС-ін айқындаумен "Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрлігінің Су ресурстары жөніндегі комитеті" РММ-ге "С" ЖШС-нің "құжаттарды ұсыну міндеттемесі туралы" талап-арызы бойынша азаматтық іс Нұр-сұлтан қаласының СМЭС-в соттылығы бойынша жіберілді. Сот жауапкердің тұрған жері-Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрлігінің Су ресурстары комитеті: Нұр-сұлтан қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік ел даңғылы, 8. Тиісінше, істі Нұр-сұлтан қаласының СМЭС-і қарайды. Солтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының ұйғарымымен бірінші сатыдағы соттың ұйғарымы жойылды, азаматтық іс мәні бойынша қарау үшін бірінші сатыдағы сотқа қайтарылды. Алқа "СК-Максимум" ЖШС істің талап арызы мен материалдарына сәйкес жауапкердің 2019 жылғы 27 маусымдағы № 26 Мемлекеттік сатып алу шарты бойынша "көлде су өткізу шлюзінің құрылысы" объектісі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының Есіл ауданында құрылыс монтаждау жұмыстарын орындауға міндеттемелерін орындамауына негізделген талап қойғанын анықтады. СҚО Есіл ауданындағы үлкен Тарангул". Яғни, Шарттың орындалатын орны-оз. СҚО Есіл ауданындағы үлкен Тарангул. Апелляциялық сот алқасы АІЖК-нің 30-бабы 6-бөлігінің ережелеріне сілтеме жасай отырып, аумақтық соттылықты таңдау іс жүргізу заңымен талапкердің құқығына жатқызылғанын негізді түрде көрсетті, осыған байланысты бірінші сатыдағы сотта істі жауапкердің орналасқан жері бойынша Нұр-сұлтан қаласына сотқа қарауға беруге негіз болған жоқ, өйткені істі қабылдау кезінде соттылық ережелерін бұзуға жол берілмейді. 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енген Мемлекеттік сатып алуды реттеу саласындағы заңның маңызды новелласы Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімін қалыптастырудың жаңа тәртібін белгілейтін норма болып табылады. Заңның 12-бабының 5-тармағына сәйкес 12-баптың 4-тармағының 2) тармақшасында көзделген мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың, атап айтқанда мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған өнім берушілердің тізілімі оларды жеңімпаз деп танығаннан кейін әлеуетті өнім берушілерді Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылар деп тану туралы уәкілетті органның шешімі негізінде қалыптастырылады.
Заңның 12-бабы 4-тармағының 1), 3) тармақшаларында көзделген мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімі заңды күшіне енген соттардың шешімдері негізінде қалыптастырылады. Заңның 44-бабының 1-тармағында егер жеңімпаз деп танылған не екінші орын алған әлеуетті өнім беруші Заңда белгіленген мерзімдерде Тапсырыс берушіге мемлекеттік сатып алу туралы қол қойылған шартты ұсынбаған немесе Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасқаннан кейін Мемлекеттік сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді және (немесе) бапқа сәйкес соманы енгізбеген жағдайда көзделген Заңның 26-сы, онда мұндай әлеуетті өнім беруші Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған деп танылады. Осылайша, мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жеңімпаздар айқындаған әлеуетті өнім берушілер уәкілетті органның шешімі негізінде тізілімге енгізіледі. Сонымен қатар, іс жүзінде, Тапсырыс беруші Заңның 12-бабының 5-тармағын бұза отырып, талап қою ведомстволық бағынбаған жағдайда, шарттың орындалуын қамтамасыз етуді белгіленген мерзімде енгізбеуге байланысты Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімін енгізу үшін өнім берушіге талап қоюмен сотқа жүгінетін жағдайлар орын алады. Мәселен, Нұр-сұлтан қаласының СМЭС 2018 жылғы 25 маусымдағы ұйғарымымен Астана қаласы әкімдігінің "№ 2 қалалық аурухана" ШЖҚ МКК-нің "Adil ink" ЖШС-не мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушы деп тану туралы талап қоюы бойынша азаматтық іс бойынша іс жүргізу азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпайтын ретінде АІЖК-нің 277-бабының 1) тармақшасы бойынша тоқтатылды. Талапкер талап қоюдың негізі ретінде жауапкердің шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізбегенін және Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған деп танылғанын көрсетті. Ұқсас мысал. Павлодар облысының СМЭС 2020 жылғы 8 қаңтардағы ұйғарымымен АІЖК 277-бабының 1) тармақшасына сілтеме жасай отырып, Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушы деп тану туралы "T" ЖШС-не "Павлодар облыстық жедел медициналық жәрдем станциясы" ШЖҚ КМК-нің талап қоюы бойынша азаматтық іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды. Талапкер баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы бойынша жауапкер жалпы сомасы 285 000 теңгеге тауар жеткізу бойынша конкурстың жеңімпазы деп танылғанына талаптарды негіздеді. Алайда жауапкер заңның 43-бабы 9-тармағының талаптарын бұза отырып, шарттың орындалуын қамтамасыз ету сомасын енгізбеді. Осылайша, суланған орган, тапсырыс берушілер сотқа шағымдануды жалғастыруда. Судьялар мұндай арыздарды өз өндірісіне қабылдай отырып, АІЖК – нің 277 - бабының 1-тармағы бойынша 2018 жылы-277; 2019 жылы-273; 9 айда қаралған істердің санын жасанды түрде көбейтеді (тоқтатылды).2020 – 451 іс). Соттардың назарына осындай талап арыздардың қабылдау сатысында АІЖК-нің 151-бабы 1-бөлігінің 1) тармақшасына сәйкес бас тартуға жататындығына, шарт жасасудан жалтарған кезде Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне енгізу сот шешімінің негізінде емес, уәкілетті органның шешімі негізінде жүргізілетіндігін түсіндіре отырып, назар аудару қажет (қалай емес сотқа ведомстволық бағынысты). Бұл ретте соттар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы № 1200 қаулысымен бекітілген ерекше тәртіпті қолдана отырып Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларымен реттелетін мемлекеттік сатып алу жөніндегі конкурс негізінде туындайтын дауларды сатып алу жалпы негіздерде жүзеге асырылған даулардан ажыратуы тиіс. Заңның 12-бабының 5-тармағында енгізілген 12-баптың 4-тармағының 2) тармақшасында көзделген мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың, атап айтқанда мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған өнім берушілердің тізілімі уәкілетті органның шешімі негізінде қалыптастырылады және ол ерекше тәртіпті қолдана отырып, Мемлекеттік сатып алу шеңберінде туындайтын дауларға қолданылмайды деген талап.
Азаматтық істердің соттылығы және ведомстволық бағыныстылығы
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы № 694 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік сатып алу саласындағы тізілімдерді қалыптастыру мен жүргізудің қолданыстағы қағидаларына сәйкес мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне веб-портал арқылы енгізу веб-портал арқылы қабылданатын уәкілетті органның шешімі негізінде автоматты түрде жүргізіледі. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы № 1200 қаулысымен бекітілген ерекше тәртіпті қолдана отырып, Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру Қағидаларының 4-тарауының 10-тармағы (бұдан әрі – Конкурс тәсілімен мемлекеттік сатып алу Мемлекеттік сатып алу веб-порталында және тапсырыс берушілердің интернет-ресурсында конкурс тәсілімен мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру туралы хабарламаны, конкурстық құжаттаманың мәтіндерін, конкурсқа қатысуға өтінімдері бар конверттерді ашу хаттамаларына қол қойылған хаттамаларды, конкурсқа қатысуға алдын ала рұқсат беру, мемлекеттік сатып алу қорытындылары туралы хаттамаларды орналастырмай жүзеге асырылатынын көздейді конкурс тәсілімен сатып алу.
Яғни, мемлекеттік сатып алу веб-порталында ерекше тәртіпті қолдана отырып өткізілген конкурс бойынша деректер жоқ. Ереженің 52-тармағында, егер жеңімпаз деп танылған әлеуетті өнім беруші Заңда белгіленген мерзімде Тапсырыс берушіге қол қойылған Мемлекеттік сатып алу туралы шартты ұсынбаған жағдайда, онда мұндай әлеуетті өнім беруші Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған болып танылады. Қағидалардың 53-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған Мемлекеттік сатып алудың жеңімпазы болып айқындалған әлеуетті өнім беруші танылған жағдайда, Тапсырыс беруші өзі енгізген конкурсқа қатысуға өтінімді қамтамасыз етуді ұстап қалады және осындай әлеуетті өнім берушіні мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану туралы талап-арызбен сотқа жүгінеді. Осылайша, егер мемлекеттік сатып алу бойынша конкурс жоғарыда аталған Қағидаларға сәйкес ерекше тәртіпті қолдана отырып өткізілсе, онда Заңның 44-бабының 1-тармағында көзделген негіздер бойынша Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жеңімпаздар айқындаған әлеуетті өнім берушілер сот шешімі негізінде мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне енгізілуге жатады. Қазіргі уақытта баяндалғанды ескере отырып, Заңның 12-бабы 5-тармағының Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жеңімпаздар айқындаған әлеуетті өнім берушілерді жосықсыз қатысушылар тізіліміне ерекше тәртіпті қолдана отырып қосу үшін негіздерге қатысты ережелерін заңнамалық тәртіппен нақтылау не осы ережелерді Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысына толықтыру енгізу жолымен түсіндіру қажеттілігі туындады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
