Бұрын атқарған лауазымына жұмысқа қайта орналастыра отырып, бұйрықты жарамсыз деп тану туралы
Талапкер Д Е Ба Алматы облысының Қарасай аудандық сотына моральдық зиянды өтеу және бұйрықты жарамсыз деп тану туралы төмендегі уәждер бойынша талап арызбен жүгінді.
2021 жылғы 1 қыркүйекте жұмыс беруші «МКС» ЖШС (бұдан әрі – Жауапкер) мен қызметкер Дой Еы Бой (бұдан әрі – Талапкер) арасында №123-21 еңбек шарты жасалды. Жауапкердің 2021 жылғы 01.09. №268 л/с бұйрығы негізінде Талапкер қоймашы лауазымына жұмысқа қабылданды.
2024 жылғы 10 сәуірде Талапкермен жұмыс орнында жазатайым оқиға орын алды, атап айтқанда, Жауапкердің аумағындағы дайын өнім қоймасында электр тиегішінің (кары) жүргізушісі С Б. өзінің еңбек міндеттерін орындау барысында артқа қарай қозғалып, қойма меңгерушісі Ду Е.Б.-ны қағып кеткен, нәтижесінде ол дене жарақаттарын алған (сот-медициналық сараптама нәтижесінде анықталған денсаулыққа келтірілген зиянның дәрежесі орташа ауырлықтағы зиян ретінде сараланған).
2024 жылғы 22 мамырда жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру жөніндегі комиссия құрылғаннан кейін Жауапкер еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиға туралы №1 актіні ресімдеді. 2024 жылғы 21 мамырдағы арнайы тергеп-тексеру актісіне сәйкес, Алматы қаласы «Еңбек инспекциясы басқармасы» КММ басшысының 2024 жылғы 22 сәуірдегі №37 бұйрығымен тағайындалған комиссия жазатайым оқиғаның себептері мыналар болғанын анықтады:
– «МКС» ЖШС қойма бастығы Ной В.Э.-нің жұмыстарды ұйымдастыруды қанағаттанарлықсыз жүргізуі, атап айтқанда, қойма қызметкерлеріне қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етпеуі, яғни жаяу жүргіншілер мен технологиялық көлік құралдарының қауіпсіз жағдайда қозғалуын қамтамасыз ету үшін жол белгілерін (жол таңбаларын) түсірмеуі. Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 184-бабының 4-тармағының және «МКС» ЖШС директоры 2023 жылғы 04 қаңтарда бекіткен қойма бастығының лауазымдық нұсқаулығының 2.2-тармағының 2.21-тармақшасының талаптарын бұзған.
Автотиегіш жүргізушісі С Б. «МКС» ЖШС басшысы 2023 жылғы 07 шілдеде бекіткен тиегіш жүргізушісіне арналған қауіпсіздік техникасы жөніндегі №1 нұсқаулықтың 3.8-тармағының талаптарын бұзған, атап айтқанда:
– жұмыс кезінде тиегіш жүргізушісі тиегіш аймағында жүрген қызметкерлердің әрекеттері мен орналасқан жерін мұқият қадағалауға, дыбыстық белгі беруге және қызметкерлердің оны естіп, оған әрекет еткеніне көз жеткізуге міндетті. Егер жаяу жүргіншілер жолдан кетпесе, тиегішті тоқтатуы тиіс.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі инженер Аым А.А. тарапынан Талапкермен қауіпсіздік және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту, нұсқама беру, білімін тексеру жүргізілмеген, бұл Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 2) тармақшасының талаптарын бұзу болып табылады. Аталған нормаға сәйкес жұмыс беруші қызметкерлерді еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытуды, нұсқама беруді, білімін тексеруді жүргізуге, сондай-ақ қауіпсіз өндірістік процесті және жұмыстарды жүргізу жөніндегі құжаттармен өз қаражаты есебінен қамтамасыз етуге міндетті.
Комиссияның жазатайым оқиғаның өндіріспен байланысы және еңбек заңнамасын бұзуға жол берген тұлғалар туралы қорытындылары: комиссия оқиға болған жерді қарап, нормативтік құжаттарды мұқият зерделеп, «МКС» ЖШС өкілдерінің түсініктемелерін зерттей отырып, Талапкермен болған осы жазатайым оқиғаны еңбек қызметіне байланысты деп есептеп, жазатайым оқиға туралы актіні ресімдеп, «МКС» ЖШС-де есепке қою туралы шешім қабылдаған. Жұмыс берушінің кінә дәрежесі – 100%, қызметкердің кінә дәрежесі – 0%.
Көрсетілген мән-жайлар жиынтығы жазатайым оқиғаның тек жұмыс берушінің кінәсінен болғанын растайды, бұл арнайы тергеп-тексеру комиссиясымен тікелей анықталған. Аталған қорытындының шешуші құқықтық маңызы бар, өйткені ол Жауапкердің еңбек заңнамасының және еңбекті қорғау қағидаларының өрескел бұзушылықтарына жол бергенін, қауіпсіз еңбек жағдайларын, өндірістік процесті ұйымдастыруды және уәкілетті қызметкерлердің қауіпсіздік талаптарын сақтауын бақылауды қамтамасыз етпегенін көрсетеді.
Жазатайым оқиға Жауапкердің жүйелі немқұрайлылығының тікелей салдары болды, ол міндетті жол таңбаларының болмауынан, тиеу техникасының қозғалыс маршруттарының ұйымдастырылмауынан, сондай-ақ қауіпсіздік және еңбекті қорғау жөніндегі инженер Аым А.А.-ның қызметкерлерді оқыту мен нұсқама жүргізбеуінен көрінді, бұл Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 2) тармақшасының талаптарын тікелей бұзу болып табылады. Жұмыс беруші қызметкерлерді жұмыстарды қауіпсіз жүргізу жөніндегі нұсқаулықтармен қамтамасыз етуге, нұсқамалар жүргізуге, білімін тексеруге және қауіпсіздік техникасы талаптарының сақталуын бақылауға міндетті болған, алайда бұл міндеттер орындалмаған. Сонымен қатар қойма бастығы Ная В.Э. қауіпсіз өндірістік процесті ұйымдастыруды қамтамасыз етпей, жаяу жүргіншілер мен көлік құралдарының қозғалыс аймақтарын тиісті түрде ажырату шараларын қолданбастан персонал мен тиеу техникасын жұмысқа жіберген, бұл Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 184-бабының және оның лауазымдық міндеттерінің талаптарын тікелей бұзады.
Жол берілген бұзушылықтардың нәтижесінде тиегіш жүргізушісі қажетті сақтық шараларын сақтамай әрекет етіп, тиегіш жүргізушісіне арналған қауіпсіздік техникасы жөніндегі нұсқаулықтың талаптарын бұзған, бұл тергеп-тексеру материалдарымен де расталады. Барлық осы мән-жайлар Талапкердің орташа ауырлықтағы өндірістік жарақат алуынан туындаған салдармен себептік байланыста.
Алынған жарақат Талапкердің денсаулығының елеулі және тұрақты түрде нашарлауына алып келді, бұл 2024 жылғы 04 қарашадағы №1240363-2100 медициналық-әлеуметтік сараптама актісімен расталады. Оған сәйкес Дой Е.Б.-ға үшінші топтағы мүгедектік белгіленіп, жалпы еңбекке қабілеттіліктен 50%, кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен 55% айырылу анықталған, бұл ретте еңбек қызметін жүзеге асыру қабілеті бірінші дәрежеде деп айқындалған, бұл тіршілік әрекетінің тұрақты шектелуін көрсетеді. Жарақаттардың сипаты мен көлемі, операциялық араласудың қажеттілігі, кейіннен ұзақ емделу, оңалту және қозғалыс функциясының шектелуі келтірілген зиянның ауырлығын тікелей көрсетеді.
Жауапкердің 2024 жылғы 20 мамырдағы бұйрығымен Талапкерге 500 000 теңге сомасында төлем жүргізілді, алайда аталған сома номиналды сипатта болып, тиісті құжаттармен расталған 676 552 теңгеден астам соманы құрайтын нақты емделу және оңалту шығындарының нақты көлемін де жаппайды. Шығындардың бір бөлігін ғана және оның үстіне ең төмен мөлшерде өтеу жұмыс берушіні Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 157, 158, 161-баптары және Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 917, 921, 922-баптары талап ететіндей, келтірілген зиянды толық өтеу міндетінен босатпайды. Заң жұмыс берушінің емделуге, дәрі-дәрмектер сатып алуға, медициналық рәсімдерге, оңалтуға, күтімге байланысты барлық шығындарды, жоғалтылған табысты, сондай-ақ денсаулыққа келтірілген зиян салдарынан туындаған моральдық зиянды өтеу міндетін белгілейді.
Сонымен қатар Талапкер тиегіш жүргізушісі Са Б.А.-ға қатысты ЕРДР-де №247519031000959 болып тіркелген қылмыстық істің 2024 жылғы 13 қарашада ҚР ҚК-нің 68-бабы бойынша тараптардың татуласуына байланысты тоқтатылғанына соттың назарын аударады. Жүргізушіге жеке тұлға ретінде қатысты қылмыстық қудалаудың тоқтатылуы жұмыс берушіні еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзғаны, өндірістік процесті тиісінше ұйымдастырмағаны және орын алған жазатайым оқиғаның себептеріне айналған еңбекті қорғаудың міндетті нормаларын сақтамағаны үшін азаматтық-құқықтық жауапкершіліктен ешқандай түрде босатпайды.
Талапкер бастан өткерген өндірістік жарақат оған көптеген сынықтармен, операциялық араласулармен, ұзақ емделумен және кейіннен қозғалысының шектелуімен байланысты ауыр физикалық азап қана емес, сонымен бірге терең эмоционалдық және моральдық күйзелістер әкелді. Алынған жарақаттар оның өмірінің қалыпты тәртібін өзгертті, кәсіби және әлеуметтік салаларға толыққанды қатысу мүмкіндігін шектеді, дәрменсіздік сезіміне, бөгде адамдардың күтіміне тәуелділікке алып келді, бұл МӘС актісімен расталады, онда үшінші топтағы мүгедектік, жалпы және кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу, сондай-ақ қосалқы құралдар мен оңалтуды пайдалану қажеттілігі белгіленген.
Барлық баяндалған мән-жайлар жиынтығында Талапкерге ауыр моральдық зиян келтірілді, ол оның күйзелістерінен, еңбекке қабілеттілігін жоғалту қорқынышынан, ұзақ емделуге, ауырсыну сезімдеріне, сондай-ақ өмірінің қалыпты ырғағының бұзылуына және тіршілік ету сапасының төмендеуіне байланысты алаңдаушылық пен эмоционалдық қажудан көрінеді. Аталған азаптар жұмыс берушінің тиісінше әрекет етпеуінің тікелей салдары болып табылады, бұл Талапкерге моральдық зиянды әділ әрі мөлшерлес мөлшерде өтеуді талап етуге заңды құқық береді.
ҚР Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 937-бабының 1-тармағына сәйкес денсаулықтың зақымдануынан туындаған шығыстар (емделуге, қосымша тамақтануға, дәрі-дәрмектер сатып алуға, протездеуге, бөгде адамның күтіміне, санаторийлік-курорттық емделуге, арнайы көлік құралдарын сатып алуға, басқа мамандыққа даярлауға және басқалары) денсаулыққа зиян келтірген жұмыс беруші тарапынан Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде белгіленген шектерде өтеледі.
АК-нің 917-бабына сәйкес мүліктік және (немесе) мүліктік емес игіліктер мен құқықтарға азаматтар мен заңды тұлғалардың құқыққа қайшы әрекеттерімен (әрекетсіздігімен) келтірілген зиян оны келтірген адам тарапынан толық көлемде өтелуге жатады.
2025 жылғы 05 наурызда Жауапкер ҚР Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 6) тармақшасы – «қызметкердің денсаулық жағдайына байланысты атқаратын лауазымына немесе орындайтын жұмысына сәйкес келмеуі» бойынша онымен еңбек шартын бұзу туралы №66 л/с бұйрық шығарды. ҚР Еңбек кодексінің 61-бабының талаптарын бұза отырып, Жауапкер осы күнге дейін бұйрықты Талапкерге табыс етпеген немесе оның алынғаны туралы хабарламасы бар тапсырыс хатпен пошта арқылы жібермеген. Бұйрықты Талапкер еңбек инспекциясынан жұмыстан босатудың заңдылығына қатысты біздің шағымымызды қарау барысында алған.
Талапкер аталған бұйрықпен төмендегі негіздер бойынша келіспейді:
2024 жылғы 04 қарашадағы №1240363-2100 медициналық-әлеуметтік сараптама актісіне сәйкес оған үшінші топтағы мүгедектік, жалпы еңбекке қабілеттіліктен 50% және кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен 55% айырылу белгіленген. Бұл ретте актінің 2-бөлімінде: «Еңбек қызметін жүзеге асыру қабілеті – I дәрежелі» деп көрсетілген, бұл еңбек ету қабілетінің сақталғанын және тиісті жағдайлар жасалған кезде жұмысты жалғастыру мүмкіндігін білдіреді.
2024 жылғы 04 қарашадағы №3240363-911 жалпы еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесі туралы анықтама еңбекке қабілеттіліктің тек ішінара жоғалуын (50%) растайды, алайда жұмысты орындаудың толық мүмкін еместігі туралы қорытындыны қамтымайды.
2025 жылғы 18 ақпандағы №57 дәрігерлік-консультациялық комиссияның қорытындысында да Талапкердің атқаратын лауазымы бойынша жұмыс істей алмайтыны туралы тікелей қорытынды жоқ.
ҚР Еңбек кодексінің 52-бабына сәйкес 1-тармақтың 6) тармақшасы бойынша жұмыстан босатуға тек жұмысты жалғастыру мүмкін еместігін растайтын медициналық қорытынды болған кезде жол беріледі. Алайда ұсынылған құжаттар еңбекке қабілеттіліктің толық жарамсыздығын емес, тек ішінара шектеуді растайды.
Сонымен қатар ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 24 қарашадағы № ҚР ДСМ-200/2020 «Денсаулық жағдайына байланысты жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес ВКК қорытындысы болған кезде жұмыс беруші қызметкерді медициналық қорытындыда көрсетілген мерзімге жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыру мәселесін қарауға міндетті болған, ал жұмыстан босатуға емес. Жауапкер мұны жасамаған, осылайша аталған Бұйрықтың талаптарын және Талапкердің еңбек құқықтарын бұзған.
Жауапкер оған балама лауазымдарды немесе еңбек жағдайларын өзгертуді де ұсынбаған, бұл ҚР Еңбек кодексінің 22, 48, 52 және 54-баптарында бекітілген қызметкердің еңбек құқықтарын сақтау қағидатына қайшы келеді.
Сонымен қатар 2025 жылғы 2 қазанда Талапкер Алматы облысы бойынша Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің Департаментіне жұмыстан босатудың заңсыздығына және жұмыс берушінің еңбек заңнамасының талаптарын бұзуына қатысты шағыммен жүгінді. Өтінішті қарау нәтижелері бойынша 2025 жылғы 23 қазанда Департамент жауап жолдады, оның мазмұны осы дау үшін елеулі маңызға ие және жұмыс беруші тарапынан жіберілген бұзушылықтарды растайды.
Мемлекеттік еңбек инспекторы жүргізген тексеру барысында жұмыс берушінің ҚР Еңбек кодексінің 113-бабының 4-тармағының талаптарын бұзғаны анықталды, себебі Дой Е.Б.-мен түпкілікті есеп айырысу тек 2025 жылғы 02 сәуірде, яғни еңбек шарты бұзылғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң жүргізілген. Инспекция бұл фактінің заңнама бұзушылығы болып табылатынын тікелей танып, осыған байланысты «МКС» ЖШС басшылығына нұсқама беріліп, жауапты тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылған.
Инспекция сондай-ақ Дой Е.Б.-ны ҚР Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 6) тармақшасы бойынша жұмыстан босатуға жұмыс берушінің құқықтық негіздері болмағанын растады, өйткені ұсынылған медициналық құжаттарда оның еңбек қызметін жалғастыру мүмкін еместігі туралы қорытынды жоқ. Мемлекеттік орган жұмыс берушінің ҚР ДСМ № ҚР ДСМ-200/2020 бұйрығы талаптарына сәйкес қызметкерді жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыру мәселесін қарауға тиіс болғанын, алайда мұны уақтылы жасамағанын атап өтті.
Жұмыс берушінің Дой Е.Б.-ға жеңіл жұмысты еңбек инспекциясының тексеруі жүргізіліп, инспектордың жұмыс берушіге ұсынымдары жолданғаннан кейін ғана ұсынғаны ерекше маңызды. Департаменттің ресми жауабында көрсетілгендей, тек 2025 жылғы 20 қазанда «МКС» ЖШС Дой Е.Б.-ға жеңілдетілген жұмысты (бейнебақылау операторы лауазымын) ұсыну туралы хабарлама жіберген, бұл мемлекеттік органдар араласқанға дейін жұмыс берушінің медициналық ұсынымдарды орындау және жұмыс орнын сақтау бойынша ешқандай шара қолданбағанын тікелей растайды.
Осылайша, еңбек инспекциясының жауабы жұмыс берушінің Талапкерді жұмыстан босату кезінде де, медициналық қорытындыларға сәйкес оған тиісті еңбек жағдайларын қамтамасыз ету жөніндегі міндетін орындамау кезінде де әрекеттерінің заңсыздығын растайды. Мемлекеттік орган анықтаған бұзушылық фактілері Талапкердің жұмыс берушіге қойған талаптарының заңдылығын объективті түрде растайды және оның бұзылған еңбек құқықтарын қорғау қажеттілігі туралы қорытындыны күшейтеді.
Сонымен қатар 2025 жылғы 25 шілдеде Талапкер Жауапкердің атына емделуге және оңалтуға нақты жұмсалған шығындарды өтеу туралы талаппен досудебная претензия жолдаған. Алайда жұмыс беруші 2025 жылғы 01 тамыздағы хатымен барлық мәлімделген сомалардың құжаттық расталуы жоқтығын алға тартып және бұрын көрсетілген 737 000 теңге мөлшеріндегі материалдық көмек жұмсалған шығындардан асып кеткен деп мәлімдеп, қойылған талаптарды қанағаттандырудан бас тартқан. Аталған бас тарту іс материалдарына қайшы келеді және медициналық құжаттармен және түбіртектермен расталған Талапкер жұмсаған қаражаттың нақты көлемін көрсетпейді.
Кейіннен Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 159-бабында сотқа жүгінгенге дейін келісу комиссиясына міндетті түрде жүгіну туралы талапты орындай отырып, 2025 жылғы 2 қазанда Талапкер жеке еңбек дауын шешу туралы өтініш жолдаған. Алайда осы уақытқа дейін Жауапкерден ешқандай жауап алынбаған, бұл Жауапкердің татуластыру рәсіміне қатысудан жалтарғанын және еңбек дауларын қараудың заңда белгіленген тәртібін бұзғанын көрсетеді.
ҚР АК-нің 8-бабының 4-тармағына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар өздеріне тиесілі құқықтарын жүзеге асыру кезінде заңнамада қамтылған талаптарды, қоғамның адамгершілік қағидаттарын сақтай отырып, адал, ақылға қонымды және әділ әрекет етуге, ал кәсіпкерлер іскерлік әдеп қағидаларын да сақтауға тиіс. Бұл міндет шартпен алып тасталуы немесе шектелуі мүмкін емес. Азаматтық құқықтық қатынастарға қатысушылардың адалдығы, ақылға қонымдылығы және әділдігі болжанады.
ҚР АПК-нің 113-бабының 1-тармағына сәйкес шешім өз пайдасына шығарылған тараптың өтінішхаты бойынша сот екінші тараптан осы тараппен еңбек қатынастарында тұрмайтын және процеске қатысқан өкілдің (бірнеше өкілдің) көмегіне ақы төлеу жөніндегі өзі көтерген шығыстарын іс жүзінде жұмсалған шығыстар мөлшерінде өндіріп береді.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы №7 «Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысының 14-тармағына сәйкес жалақыны өндіріп алу және моральдық зиянды өтеу туралы талаптарды қарау кезінде соттар Қазақстан Республикасы Конституциясының (бұдан әрі – Конституция) 24-бабы негізінде әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға, қауіпсіздік пен гигиена талаптарына жауап беретін еңбек жағдайларына, қандай да бір кемсітусіз еңбегі үшін сыйақы алуға құқығы бар екенін ескеруі қажет. Заңсыз жұмыстан босату, жалақыны уақтылы төлемеу қызметкердің еңбегі үшін сыйақы алуға конституциялық құқығының бұзылуы болып табылады, бұл талап қою кезінде қорғалуға жататын азаматтардың мүліктік емес құқықтарының да бұзылуына әкеп соғады.
Заңсыз жұмыстан босату салдарынан Талапкер жалақысынан және тұрақты табыс көзінен айырылды, бұл сөзсіз елеулі моральдық күйзелістерге әкелді. Жауапкердің құқыққа қайшы әрекеттері Талапкерді тұрақты күйзеліс және эмоционалдық шиеленіс жағдайына қойып, осалдық, әділетсіздік және жеке басының кемсітілгендігі сезімдерін тудырды. Жұмыстан босатылған сәттен бастап осы уақытқа дейінгі барлық кезеңде Талапкер ертеңгі күнге алаңдаушылықты, сенімсіздікті, қорғансыздық сезімін және терең ішкі жайсыздықты бастан кешіруде, бұл оған келтірілген және Жауапкердің заңсыз әрекеттерімен тікелей себептік байланыстағы елеулі моральдық зиянды көрсетеді.
АК-нің 952-бабының талаптарына сәйкес моральдық зиян ақшалай нысанда өтеледі. Сондықтан ақылға қонымдылық және әділдік өлшемшарттарын негізге ала отырып, моральдық зиянның өтемақысы сомасын 2 000 000 теңге мөлшерінде бағалаймыз.
Осылайша, жоғарыда баяндалған мән-жайларды ескере отырып, тараптар арасындағы дау осы жағдайда реттелмеген, жұмыс беруші ойдан шығарылған негіздер бойынша жұмыстан босату арқылы заңсыз әрекет еткен, осыған байланысты Талапкер өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау және әділеттілікті қалпына келтіру үшін сотқа жүгінуге мәжбүр болған деп есептейміз.
Жоғарыда баяндалғандардың негізінде, ҚР АК-нің 952-бабын және ҚР еңбек заңнамасын басшылыққа ала отырып, соттан:
• «МКС» ЖШС-нің 2025 жылғы 05.03. еңбек шартын Дой Еой Боймен бұзу туралы бұйрығын – заңсыз деп тануды;
• Ду Еу Буды «МКС» ЖШС-дегі бұрын атқарған лауазымына (немесе оның денсаулық жағдайына сәйкес келетін өзге лауазымға) жұмысқа қайта орналастыруды;
• «МКС» ЖШС-нен Дой Еой Бойдың пайдасына амалсыз бос жүрген уақыты үшін 1 380 000 (бір миллион үш жүз сексен мың) теңге мөлшерінде соманы өндіріп алуды;
• «МКС» ЖШС-нен Дой Еой Бойдың пайдасына 2 000 000 (екі миллион) теңге мөлшерінде моральдық зиянның өтемақысын өндіріп алуды;
• «МКС» ЖШС-нен Дой Еой Бойдың пайдасына 400 000 теңге мөлшерінде өкілдік шығыстарды өндіріп алуды сұрадық.
2026 жылғы 29 қаңтарда Алматы облысының Қарасай аудандық соты төрағалық етуші судья Шойбеков А.Ж., сот отырысының хатшысы Мұратбекова Д.Б. құрамында №1952-25-00-2/5579 азаматтық істі талапкер Д Е Ба-ның жауапкер «MKC Logystics» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне берген талап арызы бойынша ашық сот отырысында қарады.
ДАУ НЫСАНАСЫНА ӨЗ БЕТІНШЕ ТАЛАП ҚОЙМАЙТЫН ҮШІНШІ ТҰЛҒАЛАР:
- Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің Алматы облысы бойынша департаменті» республикалық мемлекеттік мекемесі (бұдан әрі – Департамент);
- «Еуразия» өмірді сақтандыру компаниясы» акционерлік қоғамы (бұдан әрі – «КСЖ «Еуразия» АҚ);
- С Берик Абусадыкович.
ТАЛАПКЕРДІҢ ТАЛАПТАРЫ:
- еңбек шартын бұзу туралы бұйрықты заңсыз деп тану туралы;
- амалсыз бос жүрген уақыты үшін жалақыны өндіріп алу туралы;
- моральдық зиянның өтемақысын өндіріп алу туралы.
Іс материалдарымен Талапкермен болған жазатайым оқиғаның жұмыс орнында 2024 жылғы 10 сәуірде орын алғаны анықталды.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 24 қарашадағы № ҚР ДСМ-200/2020 «Денсаулық жағдайына байланысты жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес ВКК қорытындысы болған кезде жұмыс беруші медициналық қорытындыда көрсетілген мерзімге қызметкерді жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыру мәселесін қарауға міндетті.
2024 жылғы 04 қарашадағы №1240363-2100 медициналық-әлеуметтік сараптама актісіне сәйкес оған үшінші топтағы мүгедектік, жалпы еңбекке қабілеттіліктен 50% және кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен 55% айырылу белгіленген. Бұл ретте актінің 2-бөлімінде: «Еңбек қызметін жүзеге асыру қабілеті – I дәрежелі» деп көрсетілген, бұл еңбек ету қабілетінің сақталғанын және тиісті жағдайлар жасалған кезде жұмысты жалғастыру мүмкіндігін білдіреді.
2024 жылғы 04 қарашадағы №3240363-911 жалпы еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесі туралы анықтама еңбекке қабілеттіліктің тек ішінара жоғалуын (50%) растайды, алайда жұмысты орындаудың толық мүмкін еместігі туралы қорытындыны қамтымайды.
2025 жылғы 18 ақпандағы №57 дәрігерлік-консультациялық комиссияның қорытындысында да Талапкердің атқаратын лауазымы бойынша жұмыс істей алмайтыны туралы тікелей қорытынды жоқ.
2025 жылғы 20 қазанда жауапкер Талапкердің атына жеңіл жұмыс ұсыну туралы хабарлама (бейнебақылау операторы лауазымы) жолдаған.
Алайда Талапкерден хабарламаға қандай да бір жауап алынбаған.
2024 жылғы 04 қарашада соңғы рет жабылмаған еңбекке жарамсыздық парағын ұсынған.
2024 жылғы 05 қарашада Д Е.Б. жұмысқа шықпаған.
Дой Е.Б.-ның жұмыс орнында ұзақ уақыт бойы болмауынан кейін (2025 жылғы 05 наурызға дейін) жұмыс беруші еңбек шартын 2025 жылғы 06 наурыздан бастап бұзу туралы шешім қабылдаған.
2025 жылғы 05 наурызда жұмыс беруші Дой Е.Б.-мен еңбек шартын ҚР Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 6) тармақшасы бойынша «қызметкердің денсаулық жағдайына байланысты атқаратын лауазымына немесе орындайтын жұмысына сәйкес келмеуі» негізінде бұзу туралы №66 л/с бұйрық шығарған.
2025 жылғы 22 қазандағы №9780 тексеру нәтижелері туралы актімен жұмыстан босату рәсіміне қатысты бұзушылықтар анықталған жоқ.
Талапкердің денсаулық жағдайы туралы құжаттардың болмауына қарамастан, жұмыс беруші оның болмаған кезеңінің барлығында оған төлемдер жүргізген, сонымен қатар Талапкерге 737 000 теңге мөлшерінде материалдық көмек төленген, бұл Дой Е.Б. қол қойған қолхаттармен расталады.
2023 жылғы 03 қазанда «Еуразия» КСЖ АҚ-мен жасалған еңбек (қызметтік) міндеттерін орындау кезінде қызметкерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шартына сәйкес Талапкер 1 187 499 теңге мөлшерінде сақтандыру төлемдерін алған.
Бұйрықтың заңсыз шығарылғанын растайтын дәлелдемелер сотқа ұсынылмаған.
Сот үшінші тұлға – тиегіш жүргізушісі Са Б.А.-ға қатысты ЕРДР-де №247519031000959 болып тіркелген қылмыстық істің 2024 жылғы 13 қарашада Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 68-бабы бойынша тараптардың татуласуына байланысты тоқтатылғанына назар аударады.
Сотта Талапкердің өкілі Талапкердің үшінші тұлға Са Б.А.-дан келтірілген зиян үшін өтемақы ретінде 2 000 000 теңге алғанын түсіндірді.
Сот Талапкердің қазіргі уақытта бұрынғы жұмысына қайта орналасқысы келмейтінін анықтады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 8-бабының 4-тармағына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар өздеріне тиесілі құқықтарын жүзеге асыру кезінде заңнамада қамтылған талаптарды, қоғамның адамгершілік қағидаттарын сақтай отырып, адал, ақылға қонымды және әділ әрекет етуге, ал кәсіпкерлер іскерлік әдеп қағидаларын да сақтауға тиіс.
Бұл міндет шартпен алып тасталуы немесе шектелуі мүмкін емес. Азаматтық құқықтық қатынастарға қатысушылардың адалдығы, ақылға қонымдылығы және әділдігі болжанады.
Көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, сот әділдік пен ақылға қонымдылық өлшемшарттарын басшылыққа ала отырып, талап арызды қанағаттандыруға негіздер жоқ деген қорытындыға келеді.
ҚР АПК-нің 223–226-баптарын басшылыққа ала отырып, сот
ШЕШТІ:
Дой Еы Бы-ның «MKC» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне еңбек шартын бұзу туралы бұйрықты заңсыз деп тану, амалсыз бос жүрген уақыты үшін жалақыны және моральдық зиянның өтемақысын өндіріп алу туралы талап арызы – қанағаттандырусыз қалдырылсын.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
