Еңбек инспекциясының нұсқамасына шағымдану туралы
№6001-23-00-6ап/435(5) 02.11.2023 ж.
Талапкер: "Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің Мемлекеттік кірістер департаменті" РММ (бұдан әрі-Департамент)
Жауапкер: "еңбек инспекциясы басқармасы" ММ (бұдан әрі-Басқарма)
Мүдделі тұлғалар: А. Н., Н.К.
Даудың мәні: ұйғарымға шағымдану туралы
Мүдделі тұлғалардың кассациялық шағымдары бойынша қайта қарау:
Т.р., а.Н. Н. К. "еңбек инспекциясы басқармасы" ММ-нің шағымы бойынша "Мемлекеттік кірістер департаменті" РММ-нің еңбек заңнамасының нормаларын сақтау саласындағы іс-әрекеттеріне тексеру жүргізілді.2022 жылғы 28 наурызда жауапкер "Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу Комитетінің басқармасы" ММ № 63 тексеруді тағайындау туралы актіні тіркеді.
2022 жылғы 13 сәуірде жауапкер № 63 тексеру нәтижелері туралы даулы актіні және № 63 бұзушылықтарды жою туралы нұсқама шығарды.
Тексеру нәтижелері бойынша жұмыс уақытының нормасынан асып кету, үстеме жұмыс, мереке күндері және түнгі уақытта жұмыс істемеу, т.р., а. Н. Н. К. мүдделі тұлғаларға іссапар шығындарын төлемеу бұзушылықтары анықталды.
Сот актілері:
1-ші саты: сот частично ішінара қанағаттандырылды. Мемлекеттік еңбек инспекторының 2022 жылғы 13 сәуірдегі №63 тексеру нәтижелері туралы актісі және 2022 жылғы 13 сәуірдегі №63 бұзушылықтарды жою туралы нұсқамасы үстеме жұмыс ақысын төлемеу бөлігінде заңсыз деп танылды және жойылды.
Апелляция: сот шешімі өзгертіліп, талапты толық қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылды. 2022 жылғы 13 сәуірдегі №63 тексеру нәтижелері туралы актінің және 2022 жылғы 13 сәуірдегі №63 бұзушылықтарды жою туралы нұсқаманың күші жойылды деп танылды.
Кассация: істі соттың өзге құрамындағы апелляциялық сатыдағы сотқа жаңа қарауға жібере отырып, сот алқасының қаулысының күші жойылды.
Қорытындылар: басқарманың тексеру жүргізуге негіздемесі "Мемлекеттік кірістер департаменті" РММ қызметкерлерінің 2022 жылғы 4 наурыздағы еңбек құқықтарын бұзу фактісі бойынша т.р., а.Н. Н. К. өтініштері болды.
Дауды шешіп, талап-арызды толық көлемде қанағаттандыра отырып, апелляциялық саты Еңбек кодексінің 159 және 160-баптарының ережелерін қолдана отырып, Т. Р., А. Н., Н. К. қызметкерлері бұзылған еңбек құқықтарын қалпына келтіру үшін инспекторға жүгінудің бұлтартпау мерзімін өткізіп алғанын негізге алды. Мемлекеттік еңбек инспекторына уақтылы жүгінуге кедергі келтіретін қандай да бір объективті себептер болған жоқ.
Еңбек инспекторы тексеру жүргізген кезде аталған фактілерге құқықтық баға беруге, уақтылы қорғауға жүгінбеу себептерін анықтауға міндетті болды, өйткені шығарылған нұсқама жұмыс берушінің еңбекақы төлеу сомаларын төлеу бойынша құқықтық салдарға әкеп соғады.
Апелляциялық алқа сонымен қатар жұмысшылар таңдаған еңбек құқықтарын қорғау әдісі әділетсіз деп санайды, өйткені ол еңбек құқықтарын қорғаудың бұлтартпау мерзімін айналып өтуге бағытталған. Еңбек құқықтарын қорғау тек ұзақ мерзімдер шегінде жүзеге асырылуы мүмкін және оны мемлекеттік бақылау органдары да қолдануы керек.
Алқа апелляциялық сатының аталған тұжырымдарымен келіспейді, өйткені олар материалдық құқық нормаларына қайшы келеді.
Еңбек кодексінің 192 бабына сәйкес мемлекеттік еңбек инспекциясының негізгі міндеттері:
1) Қазақстан Республикасы Еңбек заңнамасының сақталуына мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету;
2) қауіпсіз еңбек жағдайларына құқықты қоса алғанда, жұмыскерлердің құқықтары мен бостандықтарының сақталуын және қорғалуын қамтамасыз ету;
3) Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасы мәселелері бойынша жұмыскерлер мен жұмыс берушілердің өтініштерін, өтініштері мен шағымдарын қарау.
Еңбек кодексінің 195-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес тексеру нәтижелері бойынша Мемлекеттік еңбек инспекторы ӨК сәйкес тексеру нәтижелері туралы акт жасайды.
Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасының белгіленген бұзушылықтарына байланысты мемлекеттік еңбек инспекторы Қазақстан Республикасы Еңбек заңнамасының талаптарын бұзушылықтарды жою туралы нұсқама шығарады (жасайды), кінәлі адамдарды әкімшілік жауаптылыққа тарту жөнінде шаралар қабылдайды.
Мемлекеттік еңбек инспекторының актілері лауазымды, жеке және заңды тұлғалардың орындауы үшін міндетті.
Еңбек кодексінің жоғарыда келтірілген нормаларын негізге ала отырып, мемлекеттік еңбек инспекциясы жұмыс берушілерді қадағалау жөніндегі функцияны жүзеге асыра отырып, олардың еңбек заңнамасы нормаларын бұзушылықтарын анықтап, оларды жою жөнінде шаралар қабылдайтыны жөн.
Еңбек кодексінің 160 бабына сәйкес келісу комиссиясына немесе жеке еңбек дауларын қарау жөніндегі сотқа жүгіну үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:
2) басқа еңбек даулары бойынша - қызметкер немесе жұмыс беруші өз құқығының бұзылғаны туралы білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.
Еңбек дауы деп Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын қолдану, келісімдердің, Еңбек және (немесе) ұжымдық шарттардың, жұмыс беруші актілерінің талаптарын орындау немесе өзгерту мәселелері бойынша қызметкер (қызметкерлер) мен жұмыс беруші (жұмыс берушілер) арасындағы, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған келіспеушіліктер түсініледі (Еңбек кодексінің 1-бабының 16) тармақшасы).
Азаматтық Кодекстің 179-бабының 2-тармағына сәйкес сот ескіру мерзімін сот шешім шығарғанға дейін жасалған дау бойынша Тараптың өтініші бойынша ғана қолданады.
Көрсетілген нормаларды сөзбе-сөз түсіндіруден талап қою мерзімін сот қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы еңбек дауын қарау кезінде қолданатыны шығады. Бұл талап заңды тұлға мен бақылау функцияларын жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік орган арасындағы дауға жатқызылды және тиісінше апелляциялық сатыдағы сот инспектордың Еңбек кодексінің 160-бабын бұзғанын заңсыз көрсетті. Тексеру жүргізу кезінде жауапкер сот пен келісу комиссиясы үшін белгіленген өтініш беру мерзімдерін қолдануға құқылы емес.
Шығарылған ұйғарым жұмыс беруші жол берген еңбек заңнамасының айқын бұзылуына заңды реакция болып табылады және жеке еңбек дауының шешілгенін өзі куәландырмайды.
Нұсқамада инспектор жұмыс берушінің еңбек заңнамасының нормаларын бұзу фактілерін белгілейді, қызметкерлерге төлем жасау міндетін жүктейді. Бұл ретте төлеуге жататын сомалар нұсқамада айтылмаған.
Жұмыскер нұсқаманы орындамаған не жұмыс беруші жүргізген төлемдердің мөлшерімен келіспеген жағдайда, оның шеңберінде талап қоюдың ескіру мерзімін қолдану туралы мәселе талқылауға жататын еңбекке ақы төлеу жөніндегі берешекті өндіріп алу туралы сотқа дербес талап қоя отырып жүгінуге құқылы.
Сонымен қатар, алқа Еңбек кодексінің 160-бабында белгіленген талап қою мерзімін мемлекеттік еңбек инспекторының қызметіне қолдану жұмыс берушілерді ӘҚБтК белгілеген жұмыскерлердің еңбек құқықтарын бұзғаны үшін жауапкершілік шараларынан заңсыз босатуға әкеп соғуы мүмкін екендігіне назар аударады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде материалдық құқық нормаларының бұзылуына байланысты апелляциялық сатының қаулысы істі соттың өзге құрамындағы жаңа қарауға жібере отырып, мүдделі тұлғалардың кассациялық шағымдары ішінара қанағаттандырыла отырып жойылуға жатады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
