Қызметтер үшін төлем тек компанияның шотына төленеді. Сізге ыңғайлы болу үшін біз Kaspi RED / CREDIT /БӨЛІП ТӨЛЕУДІ іске қостық 😎

Басты бет / Конвенция / Резолюция / Концепция / Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту тұжырымдамасы туралы

Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту тұжырымдамасы туралы

АMANAT партиясы және Заң және Құқық адвокаттық кеңсесінің серіктестігі аясында елге тегін заң көмегі көрсетілді

Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту тұжырымдамасы туралы

Еуразиялық үкіметаралық кеңестің 2025 жылғы 15 тамыздағы № 10 өкімі.

2025 жылға дейінгі еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың 2020 жылғы 11 желтоқсандағы Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің № 12 шешімімен бекітілген Стратегиялық бағыттарының 4.10.1-тармағын іске асыру мақсатында:

1. Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту тұжырымдамасы мақұлдансын.

Еуразиялық экономикалық комиссия аталған Тұжырымдаманы Еуразиялық экономикалық одақтың ресми сайтында орналастырсын.

2. Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің үкіметтері мен Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің медициналық бұйымдар айналысы саласындағы уәкілетті органдары медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту мақсатында Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту тұжырымдамасын басшылыққа алсын.

3. Осы өкім Еуразиялық экономикалық одақтың ресми сайтында жарияланған күнінен бастап күшіне енеді.

Еуразиялық үкіметаралық кеңестің мүшелері:

Армения РеспубликасынанБеларусь РеспубликасынанҚазақстан РеспубликасынанҚырғыз РеспубликасынанРесей Федерациясынан

|   | Еуразиялық үкіметаралық кеңестің 2025 жылғы 15 тамыздағы № 10 өкімімен МАҚҰЛДАНҒАН || - | ------------------------------------------------------------------------------------------ |

Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ

I. КІРІСПЕ

Осы Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығын дамыту тұжырымдамасы (бұдан әрі тиісінше – Тұжырымдама, медициналық бұйымдардың ортақ нарығы, Одақ) Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 5 сәуірдегі № 4 өкімімен бекітілген 2025 жылға дейінгі еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың Стратегиялық бағыттарын іске асыру жөніндегі Іс-шаралар жоспарының 4.10.1-тармағын іске асыру мақсатында әзірленді.

Осы Тұжырымдаманың стратегиялық мақсаты мен міндеттері III бөлімде көрсетілген.

II. ОДАҚ ШЕҢБЕРІНДЕГІ МЕДИЦИНАЛЫҚ БҰЙЫМДАР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ

1. Саланың көлемі мен серпіні¹

¹ Еуразиялық экономикалық комиссия дайындаған «ЕАЭО медициналық бұйымдар және медициналық көмек көрсету кезінде қолданылатын бұйымдар нарығы (2018–2021 жж.)» баяндамасының материалдары бойынша.

Саланы бағалау үшін 2018–2021 жылдар кезеңіндегі Одаққа мүше мемлекеттердің медициналық бұйымдарға қатысты сыртқы сауда қызметіне талдау пайдаланылды. 2022–2023 жылдары Одаққа мүше бірқатар мемлекеттерге қатысты экономикалық қысым шараларын енгізу нәтижесінде болған өзгерістер статистикалық ақпаратқа қолжетімділіктің шектелуіне байланысты Тұжырымдаманың осы бөлімшесінде қарастырылмайды.

Талдау барысында ТН СЭҚ ТН бойынша 4 таңбалы кодтар бөлінісінде медициналық мақсаттағы өнімдердің барлығы 20 тауар тобы қарастырылды.

2021 жылдың қорытындысы бойынша Одаққа мүше мемлекеттердің медициналық мақсаттағы тауарлармен сыртқы саудадағы айналымы 10,2 млрд АҚШ долларынан асты, бұл 2020 жылғы көрсеткіштерден 4,4 %-ға жоғары болды, ал 2018 жылға қатысты базистік өсім 21,8 %-ды құрады. Бұл ретте өсімнің орташа жылдық көрсеткіші 6,8 %-ды құрады. 2018 жылдан бастап тауар айналымының құндық мәндегі көлемі барлығы 1,8 млрд АҚШ долларына ұлғайды.

Осы соманың негізгі бөлігі, 87,6 %-ға дейінгісі, импорттық операцияларға тиесілі болды және 9,0 млрд АҚШ долларын құрады. 2018 жылдан 2021 жылға дейінгі бүкіл кезеңде Одаққа мүше мемлекеттерге жеткізілетін медициналық мақсаттағы өнім көлемінің өсуі байқалды. 2021 жылы 2020 жылмен салыстырғанда 3,3 %-ға өсім тіркелді, ал 2018 жылға қатысты базистік өсім 26,3 %-ға жетті, осылайша өсімнің орташа жылдық көрсеткіші 8,1 %-ды құрады. Осылайша, қарастырылып отырған кезеңде импорт құндық мәнде шамамен 1,8 млрд АҚШ долларына өсті, ал оның тауар айналымындағы үлесі 84,5 %-дан 87,6 %-ға дейін ұлғайды.

2018–2021 жылдар кезеңінде медициналық бағыттағы тауарлармен экспорттық операцияларға қатысты өзгермелі серпін байқалды. Мәселен, 2019 және 2021 жылдары алдыңғы жылмен салыстырғанда көрсеткіштердің тиісінше 5,1 % және 12,8 %-ға өсуі байқалды. Алайда 2021 жылдың 2018 жылға қатысты базистік көрсеткіші -2,6 %-ды құрады. Құндық мәнде қарастырылып отырған кезеңнің қорытындысы бойынша экспорттық операциялар көлемі 0,03 млрд АҚШ долларынан астамға азайып, 2018 жылғы 1,3 млрд АҚШ доллары деңгейінен 2020 жылы 1,27 млрд АҚШ долларына дейін төмендеді. Бұл ауытқулар орташа жылдық көрсеткіштердің -0,9 %-ды құрауына алып келді. 2021 жылдың қорытындысы бойынша Одаққа мүше мемлекеттердің тауар айналымындағы экспорттық операциялардың үлесі 12,4 %-ға дейін қысқарды, ал 2018 жылы бұл көрсеткіш 15,5 %-ға тең болған.

Қарастырылып отырған кезеңде Одаққа мүше мемлекеттердің сауда балансының төмендеуі айқын байқалды. Егер 2018 жылы Одаққа мүше мемлекеттердің теріс сальдосы -5,8 млрд АҚШ долларын құраса, 2021 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш -7,8 млрд АҚШ долларына дейін өсті. Бұл үрдіс Одаққа мүше мемлекеттердің медициналық мақсаттағы тауарларды импорттық жеткізілімдерге тәуелділігінің артып келе жатқанын көрсетеді, бұл ретте үшінші елдердің нарықтары Одаққа мүше мемлекеттердің аумағында өндірілген медициналық бағыттағы өнімдерді сатып алу көлемін ұлғайтпай отыр.

2021 жылдың қорытындысы бойынша Одаққа мүше мемлекеттердің импорттық операцияларында жетекші орын алған негізгі тауар топтары мыналар болды:

1. ТН СЭҚ ТН коды 9018 – медицинада, хирургияда, стоматологияда немесе ветеринарияда қолданылатын аспаптар мен құрылғылар, оның ішінде сцинтиграфиялық аппаратура, басқа да электрмедициналық аппаратура және көру қабілетін зерттеуге арналған аспаптар. 2018–2021 жылдар кезеңінде осы тауар тобы бойынша импорттық операциялардың өсуі байқалды. Бұл ретте кезең соңында 2018 жылға қатысты базистік өсім көрсеткіші 34,7 %-ға жетті, ал орташа жылдық көрсеткіш 10,4 % деңгейінде қалыптасты. 2021 жылдың қорытындысы бойынша импорт құрылымындағы осы тауарлардың үлесі 33,6 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 3,0 млрд АҚШ долларына тең болды.

2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттер арасында осы топтағы тауарлардың негізгі импорттаушысы Ресей Федерациясы болды, ол импортталған өнімнің жалпы көлемінің шамамен 86,9 %-ын, 2,5 млрд АҚШ доллары сомасына сатып алды. Қазақстан Республикасы осы өнімді 284,4 млн АҚШ долларына (9,4 %), Беларусь Республикасы – 173,4 млн АҚШ долларына (5,7 %), Армения Республикасы – 38,7 млн АҚШ долларына (1,3 %), Қырғыз Республикасы – 18,3 млн АҚШ долларына (0,6 %) импорттады.

2021 жылы қарастырылып отырған тауар тобының Одаққа мүше мемлекеттерге негізгі жеткізушілері 637,0 млн АҚШ долларына өнім жеткізген, яғни жалпы көлемнің 21,0 %-ын құраған Германия Федеративтік Республикасы (ГФР) болды, одан кейін Қытай Халық Республикасы (ҚХР) – 512,7 млн АҚШ доллары (16,9 %), АҚШ – 416,6 млн АҚШ доллары (13,7 %), Жапония – 350,0 млн АҚШ доллары (11,6 %) және Корея – 170,3 млн АҚШ доллары (5,6 %) болды.

2. ТН СЭҚ ТН коды 9021 – ортопедиялық құралдар, оның ішінде балдақтар, хирургиялық белбеулер мен бандаждар; шиналар және сынықтарды емдеуге арналған басқа да құралдар; дененің жасанды бөліктері; есту аппараттары және ағза кемістігінің немесе оның жұмыс істемеуінің орнын толтыру үшін денеге киілетін, өзімен бірге алып жүретін немесе денеге имплантацияланатын басқа да құралдар (9,3 % / 0,9 млрд АҚШ доллары).

2021 жылы осы тауар тобы өнімінің негізгі импорттаушысы Ресей Федерациясы болды, ол Одақтың кедендік аумағына әкелінген қарастырылып отырған тауарлардың жалпы көлемінің 82,2 %-дан астамын, 773,4 млн АҚШ долларынан астам сомаға сатып алды. Одаққа мүше басқа мемлекеттердің арасында жеткізілімдердің елеулі көлемі Қазақстан Республикасына тиесілі болды, оның үлесі 10,1 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 95,2 млн АҚШ долларына тең болды. Беларусь Республикасына 50,9 млн АҚШ долларына (5,4 %), Армения Республикасына 17,5 млн АҚШ долларына (1,97 %), ал Қырғыз Республикасына 3,9 млн АҚШ долларына балама, яғни 0,4 % үлесті құрайтын тауарлар жеткізілді.

2021 жылы қарастырылып отырған тауар тобының Одаққа мүше мемлекеттерге негізгі жеткізушілері АҚШ болды, олар 186,7 млн АҚШ долларына өнім жеткізді немесе жалпы көлемнің 19,8 %-ын құрады, одан кейін ГФР – 113,6 млн АҚШ доллары (12,1 %), Ирландия – 107,3 млн АҚШ доллары (11,4 %), Корея – 84,9 млн АҚШ доллары (9,0 %) және Швейцария – 73,9 млн АҚШ доллары (7,9 %) болды.

3. ТН СЭҚ ТН коды 9027 – физикалық немесе химиялық талдауға арналған аспаптар мен аппаратура (мысалы, поляриметрлер, рефрактометрлер, спектрометрлер, газ анализаторлары); тұтқырлықты, кеуектілікті, кеңеюді, беттік керілуді немесе осыған ұқсас көрсеткіштерді өлшеуге немесе бақылауға арналған аспаптар мен аппаратура; жылу, дыбыс немесе жарық мөлшерін өлшеуге немесе бақылауға арналған аспаптар мен аппаратура (экспонометрлерді қоса алғанда); микротомдар (9,3 % / 0,9 млрд АҚШ доллары).

Қарастырылып отырған тауарлар импортының негізгі бөлігі Ресей Федерациясына тиесілі болды. Оның үлесі 86,0 %-ды немесе 793,2 млн АҚШ долларын құрады. Одаққа мүше басқа мемлекеттердің арасында жеткізілімдердің елеулі көлемі Қазақстан Республикасына тиесілі болды, оның үлесі 8,1 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 74,8 млн АҚШ долларына тең болды. Беларусь Республикасына 43,3 млн АҚШ долларына (4,7 %), Армения Республикасына 8,5 млн АҚШ долларына (0,9 %), ал Қырғыз Республикасына 2,8 млн АҚШ долларына балама, яғни 0,3 % үлесті құрайтын тауарлар жеткізілді.

2021 жылы қарастырылып отырған тауар тобының Одаққа мүше мемлекеттерге негізгі жеткізушілері АҚШ болды, олар 195,7 млн АҚШ долларына өнім жеткізді немесе жалпы көлемнің 21,2 %-ын құрады, одан кейін ГФР – 171,8 млн АҚШ доллары (18,6 %), ҚХР – 115,1 млн АҚШ доллары (12,5 %), Жапония – 101,6 млн АҚШ доллары (11,0 %) және Англия – 43,5 млн АҚШ доллары (4,7 %) болды.

4. ТН СЭҚ ТН коды 9022 – рентгендік, альфа-, бета- немесе гамма-сәулеленуді пайдалануға негізделген, медициналық, хирургиялық, стоматологиялық немесе ветеринариялық мақсаттарда пайдалануға арналған немесе арналмаған аппаратура, оның ішінде рентгенографиялық немесе радиотерапиялық аппаратура, рентген түтіктері және рентген сәулеленуінің басқа да генераторлары, жоғары кернеулі генераторлар, басқару қалқандары мен пульттері, экрандар, тексеру немесе емдеу үшін пайдаланылатын үстелдер, орындықтар және осыған ұқсас бұйымдар (9,3 % / 0,8 млрд АҚШ доллары).

2021 жылы осы топтағы тауарлардың ең көп көлемі Ресей Федерациясына 673,5 млн АҚШ доллары сомасына әкелінді, бұл осы топтағы импортталған тауарлардың жалпы көлемінің 80,5 %-ын құрады. Одаққа мүше басқа мемлекеттердің арасында жеткізілімдердің елеулі көлемі Қазақстан Республикасына тиесілі болды, оның үлесі 11,7 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 98,1 млн АҚШ долларына тең болды. Беларусь Республикасына 53,3 млн АҚШ долларына (5,2 %), ал Армения Республикасы мен Қырғыз Республикасына тиісінше 9,0 млн АҚШ долларына (1,1 %) және 2,9 млн АҚШ долларына (0,3 %) тауарлар жеткізілді.

2021 жылы қарастырылып отырған тауар тобының Одаққа мүше мемлекеттерге негізгі жеткізушілері ГФР болды, ол 155,7 млн АҚШ долларына өнім жеткізді немесе жалпы көлемнің 18,6 %-ын құрады, одан кейін АҚШ – 147,4 млн АҚШ доллары (16,3 %), ҚХР – 120,2 млн АҚШ доллары (14,4 %), Жапония – 112,7 млн АҚШ доллары (13,5 %) және Корея – 71,8 млн АҚШ доллары (8,6 %) болды.

5. ТН СЭҚ ТН коды 9019 – механотерапияға арналған құрылғылар; массаж аппараттары; қабілеттерді анықтауға арналған психологиялық тестілер аппаратурасы; озонмен, оттегімен және аэрозольмен емдеуге, жасанды тыныс алдыруға арналған немесе өзге де терапиялық тыныс алу аппаратурасы (5,1 % / 0,5 млрд АҚШ доллары).

2021 жылы осы топтағы тауарлардың негізгі көлемі Ресей Федерациясына 660,6 млн АҚШ доллары сомасына әкелінді, бұл осы топтағы импортталған тауарлардың жалпы көлемінің 77,7 %-ын құрады. Одаққа мүше басқа мемлекеттердің арасында жеткізілімдердің елеулі көлемі Қазақстан Республикасына тиесілі болды, оның үлесі 19,2 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 163,0 млн АҚШ долларына тең болды. Беларусь Республикасына 13,8 млн АҚШ долларына (1,6 %), Қырғыз Республикасына 8,5 млн АҚШ долларына (1,0 %), ал Армения Республикасына 4,1 млн АҚШ долларына балама, яғни 0,5 % үлесті құрайтын тауарлар жеткізілді.

2021 жылы қарастырылып отырған тауар тобының Одаққа мүше мемлекеттерге негізгі жеткізушісі ҚХР болды, ол 210,9 млн АҚШ долларына өнім жеткізді немесе жалпы көлемнің 46,2 %-ын құрады, одан кейін ГФР – 77,7 млн АҚШ доллары – 24,1 млн АҚШ доллары (5,3 %) және Италия – 17,2 млн АҚШ доллары (3,8 %) болды.

2021 жылдың қорытындысы бойынша Одақтың кедендік аумағына әкелінетін негізгі бес тауар позициясы импортының жалпы үлесі 68,6 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 6,2 млрд АҚШ долларына тең болды. Бұл ретте негізгі жеткізушілер ҚХР, ГФР, АҚШ және Жапония болды. Медициналық бұйымдар импорты тауарларының құрылымы төмендегі I-1-суретте көрсетілген.

image

I-1-сурет. 2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттердің импортының негізгі тауарлары

Одаққа мүше мемлекеттердің аумағында өндірілген медициналық мақсаттағы өнімдердің экспортына қатысты, ТН СЭҚ ТН-ның 4 тауар белгісі бөлінісіндегі сауда құрылымына жүргізілген талдау 2021 жылы жетекші орын алған негізгі тауар топтарының мыналар болғанын көрсетті:

1. ТН СЭҚ ТН коды 9031 – осы топтың басқа жерінде аталмаған немесе енгізілмеген өлшеу немесе бақылау аспаптары, құрылғылары мен машиналары; профильдік проекторлар. 2018–2021 жылдар кезеңінде осы тауар тобы бойынша экспорттық операциялар өсімі көрсеткіштерінің толқынды өзгерісі байқалды. Бұл ретте кезең соңында 2018 жылға қатысты базистік өсім көрсеткіші 7,7 %-ға жетті, ал орташа жылдық көрсеткіш 2,5 % деңгейінде қалыптасты. 2021 жылдың қорытындысы бойынша импорт құрылымындағы осы тауарлардың үлесі 26,0 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 0,3 млрд АҚШ долларына тең болды.

2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттер арасында осы топтағы тауарлардың негізгі және іс жүзінде жалғыз экспорттаушысы Ресей Федерациясы болды, ол үшінші елдерге шетелге сатылған өнімнің жалпы көлемінің шамамен 94,4 %-ын, 312,5 млн АҚШ доллары сомасына жеткізді. Қазақстан Республикасы осы өнімді 5,4 млн АҚШ долларына (1,6 %), Беларусь Республикасы – 12,5 млн АҚШ долларына (3,8 %), Армения Республикасы – 0,2 млн АҚШ долларына (

Ниже приведён полный перевод на казахский язык с сохранением структуры, нумерации, таблиц, заголовков, примечаний и исходных гиперссылок.

I-1-сурет. Одаққа мүше мемлекеттердің 2021 жылғы негізгі импорт тауарлары

Одаққа мүше мемлекеттердің аумағында өндірілген медициналық мақсаттағы өнімдердің экспортына қатысты тауарлық белгілердің СЭҚ ТН 4 тауарлық позициясы бөлінісінде жүргізілген сауда құрылымын талдау 2021 жылы жетекші орындарға ие болған негізгі тауар топтарының төмендегідей болғанын көрсетті:

  1. СЭҚ ТН коды 9031 – осы топтың басқа жерінде аталмаған немесе енгізілмеген өлшеу немесе бақылау аспаптары, құрылғылары мен машиналары; профильдік проекторлар. 2018–2021 жылдар кезеңінде осы тауар тобы бойынша экспорттық операциялар өсімі көрсеткіштерінің толқын тәрізді өзгеруі байқалды. Бұл ретте 2018 жылға қатысты базистік өсім көрсеткіші кезең соңында 7,7 %-ға жетті, ал орташа жылдық көрсеткіш 2,5 % деңгейінде қалыптасты. 2021 жылдың қорытындысы бойынша осы тауарлардың импорт құрылымындағы үлесі 26,0 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 0,3 млрд АҚШ долларына тең болды.

2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттер арасында осы тауарлар тобының негізгі және іс жүзінде жалғыз экспорттаушысы Ресей Федерациясы болды. Ол үшінші елдерге шетелге сатылған өнімнің жалпы көлемінің шамамен 94,4 %-ын, 312,5 млн АҚШ доллары сомасына жеткізді. Қазақстан Республикасы аталған өнімді 5,4 млн АҚШ долларына (1,6 %), Беларусь Республикасы – 12,5 млн АҚШ долларына (3,8 %), Армения Республикасы – 0,2 млн АҚШ долларына (<0,1 %), Қырғыз Республикасы – 0,3 млн АҚШ долларына (0,1 %) жеткізді.

2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттерден қарастырылып отырған тауарлар тобының негізгі жеткізу бағыттары Алжир болды, ол 89,2 млн АҚШ долларына өнім сатып алды немесе жалпы көлемнің 27,0 %-ын құрады. Одан кейін Египет – 53,5 млн АҚШ доллары (16,2 %), Үндістан – 51,3 млн АҚШ доллары (15,5 %) және ҚХР – 16,3 млн АҚШ доллары (4,9 %) орналасты.

  1. СЭҚ ТН 9013 коды – басқа тауар позицияларында неғұрлым дәл сипатталған бұйымдарды қоспағанда, сұйық кристалды құрылғылар; лазерлік диодтарды қоспағанда, лазерлер; осы топтың басқа жерінде аталмаған немесе енгізілмеген өзге де оптикалық аспаптар мен құралдар (23,8 % / 302,8 млн АҚШ доллары).

2021 жылы осы тауарлар тобы өнімінің негізгі экспорттаушысы Ресей Федерациясы болды, ол үшінші елдерге шетелге сатылған барлық тауарлардың 86,8 %-дан астамын, 262,7 млн АҚШ долларынан астам сомаға жеткізді. Беларусь Республикасы жеткізілім көлемі бойынша екінші экспорттаушы болды, оның үлесі 12,8 %-ды немесе 38,7 млн АҚШ долларын құрады. Одаққа мүше басқа мемлекеттердің аталған тауарлар бойынша экспортының үлесі 2021 жылы 0,03 %-дан аспады.

2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттерден қарастырылып отырған тауарлар тобының негізгі тұтынушылары ҚХР болды, ол 110,6 млн АҚШ долларына өнім сатып алды немесе жалпы көлемнің 36,5 %-ын құрады. Одан кейін Германия Федеративтік Республикасы – 96,3 млн АҚШ доллары (31,8 %), АҚШ – 24,4 млн АҚШ доллары (8,1 %), Үндістан – 32,1 млн АҚШ доллары (10,6 %) және Литва – 11,6 млн АҚШ доллары (3,8 %) орналасты.

  1. СЭҚ ТН 9032 коды – автоматты реттеуге немесе басқаруға арналған аспаптар мен құрылғылар (9,4 % / 120,1 млн АҚШ доллары).

2021 жылы осы тауарлар тобы өнімінің негізгі экспорттаушысы Ресей Федерациясы болды, ол үшінші елдерге шетелге сатылған барлық тауарлардың 94,0 %-дан астамын, 112,8 млн АҚШ долларынан астам сомаға жеткізді. Одаққа мүше басқа мемлекеттердің арасында қарастырылып отырған тауарлардың экспорт құрылымына Қазақстан Республикасы елеулі үлес қосты, оның үлесі 2,5 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 3,0 млн АҚШ долларына тең болды. Беларусь Республикасы 1,9 млн АҚШ долларына (1,6 %), ал Армения Республикасы 2,2 млн АҚШ долларына (1,9 %) тауар жеткізді.

2021 жылы Одаққа мүше мемлекеттердің қарастырылып отырған тауарларды жеткізудің негізгі бағыттары Германия Федеративтік Республикасы болды, ол 24,8 млн АҚШ долларына өнім сатып алды немесе жалпы көлемнің 20,7 %-ын құрады, Үндістан – 15,5 млн АҚШ доллары немесе 12,9 % және Алжир – 12,6 млн АҚШ доллары немесе 10,5 %. Төртінші және бесінші орындарды иеленген ҚХР мен Сербияның үлесі тиісінше 6,9 % және 6,1 %-ды құрады.

  1. СЭҚ ТН 9018 коды – медицинада, хирургияда, стоматологияда немесе ветеринарияда қолданылатын аспаптар мен құрылғылар, соның ішінде сцинтиграфиялық аппаратура, өзге де электрмедициналық аппаратура және көру қабілетін зерттеуге арналған аспаптар (8,8 % / 111,6 млн АҚШ доллары).

2021 жылы қарастырылып отырған тауарлардың негізгі экспорттаушылары Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасы болды. Олар тиісінше 76,6 млн АҚШ долларына және 29,7 млн АҚШ долларына тауар жеткізді, бұл барлық экспорттық операциялардың 68,6 %-ын және 26,6 %-ын құрады. Армения Республикасының, Қазақстан Республикасының және Қырғыз Республикасының үлесіне тиісінше 4,1 %, 0,6 % және 0,2 % тиді.

Қарастырылып отырған тауарлар бойынша Одаққа мүше мемлекеттердің үшінші елдерге экспортының негізгі екі бағыты Нидерланды мен Украина болды, оларға тиісінше 26,2 млн АҚШ долларына және 20,4 млн АҚШ долларына тауар жеткізілді, бұл жалпы экспорттың 23,5 %-ын және 18,3 %-ын құрады. Сонымен қатар, экспорттың негізгі бес бағытының қатарына Өзбекстан, АҚШ және ҚХР кірді.

  1. СЭҚ ТН 9030 коды – осциллоскоптар, спектр анализаторлары, 9028 тауар позициясындағы өлшеу аспаптарын қоспағанда, электр шамаларын өлшеуге немесе бақылауға арналған өзге де аспаптар мен аппаратура; альфа-, бета-, гамма-, рентгендік, ғарыштық немесе өзге де иондаушы сәулеленуді анықтауға немесе өлшеуге арналған аспаптар мен аппаратура (5,8 % / 74,5 млн АҚШ доллары).

2021 жылы қарастырылып отырған тауарлар бойынша экспорттық операциялардың басым бөлігі Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасы тарапынан жүзеге асырылды. Олардың үлесіне жеткізілімдердің жалпы көлемінің шамамен 79,4 %-ы немесе 59,2 млн АҚШ доллары және 18,0 %-ы немесе құндық мәнде 13,4 млн АҚШ доллары тиді. Қазақстан Республикасының, Қырғыз Республикасының және Армения Республикасының үлесіне тиісінше 1,7 %, 0,8 % және 0,1 % жеткізілім тиді.

Қарастырылып отырған топ тауарлары экспортының негізгі бағыттарының қатарында ҚХР болды, ол үшінші елдерге жеткізілген барлық тауарлардың 12,3 %-дан астамын, 9,2 млн АҚШ долларына сатып алды, сондай-ақ Алжир 7,4 млн АҚШ долларына тауар сатып алды немесе 10,0 %-ды құрады. Сонымен қатар, АҚШ – 9,1 %, Үндістан – 8,8 % және Литва – 8,4 % көлемінде елеулі сатып алулар жүргізді.

2021 жылдың қорытындысы бойынша үшінші елдердің аумағына шығарылатын негізгі бес тауар позициясы экспортының жалпы үлесі 73,7 %-ды құрады, бұл құндық мәнде 0,9 млрд АҚШ долларына тең болды. Одаққа мүше мемлекеттер экспортының негізгі бағыттары ҚХР, АҚШ, Үндістан және Алжир болды.

Медициналық бұйымдар экспорты тауарларының құрылымы 1-2-суретте көрсетілген.

сурет

1-2-сурет. Одаққа мүше мемлекеттердің 2021 жылғы негізгі экспорт тауарлары

Жалпы алғанда, Одаққа мүше мемлекеттердің медициналық бағыттағы тауарлар бойынша үшінші елдермен сыртқы саудасының динамикасы импорттық өнім жеткізілімдерінің ұлғаюы және сыртқы нарықтарға экспорттық операциялардың қысқаруы үрдістерімен сипатталды, бұл түптеп келгенде теріс сальдоның өсуіне алып келді. Сонымен қатар, үшінші елдерге экспорттық операциялардың қысқаруы Одаққа мүше мемлекеттердің өзара сауда көлемінің өсуімен қатар жүрді.

Импорттық операциялардың көшбасшысы СЭҚ ТН 9018 коды бойынша тауарлар тобы болғанын атап өткен жөн (медицинада, хирургияда, стоматологияда немесе ветеринарияда қолданылатын аспаптар мен құрылғылар, соның ішінде сцинтиграфиялық аппаратура, өзге де электрмедициналық аппаратура және көру қабілетін зерттеуге арналған аспаптар). Бұл топ экспортталатын тауарлардың ТОП-5 қатарына да кірді. Бұл ретте экспорт құрылымында осы санаттағы технологиялық тұрғыдан неғұрлым қарапайым бұйымдар басым болса, импортта осы топқа кіретін кешенді аппаратура басым болды.

Одаққа мүше мемлекеттердің ортопедия саласын қамтитын оңалту-түзету емінде қолданылатын импорттық тауарлар нарығына тәуелділігі айқын байқалады. Бұл бағыттағы заманауи бұйымдарды өндіру күрделі жабдықтардың болуын және полимерлік өнімдердің кең ассортиментіне қолжетімділікті талап ететінін атап өткен маңызды.

Сонымен қатар, Одаққа мүше мемлекеттердің СЭҚ ТН 9027 коды бойынша топқа кіретін тауарлар импортына қатысты нарықтарының елеулі тәуелділігі байқалады (физикалық немесе химиялық талдауға арналған аспаптар мен аппаратура (мысалы, поляриметрлер, рефрактометрлер, спектрометрлер, газ талдағыштар); тұтқырлықты, кеуектілікті, кеңеюді, беттік керілуді немесе соған ұқсас көрсеткіштерді өлшеуге немесе бақылауға арналған аспаптар мен аппаратура; жылу, дыбыс немесе жарық мөлшерін өлшеуге немесе бақылауға арналған аспаптар мен аппаратура (экспонометрлерді қоса алғанда); микротомдар). Бұл осы топқа кіретін тауарлардың жекелеген түрлерінің өндірісінің іс жүзінде толық болмауына және соның салдарынан ішкі нарықта олардың ұсынысының тапшылығына байланысты.

Соған қарамастан, келтірілген статистика Одаққа мүше мемлекеттердің ұлттық өндірушілері мынадай тауарларды өндіру саласында сыртқы нарықтар үшін бәсекелестік күрес жүргізе алатынын көрсетеді: өлшеу немесе бақылау аспаптары, құрылғылары мен машиналары; медициналық лазерлер мен оптикалық аспаптар; хирургиялық құрал-саймандар мен аспаптар; автоматты реттеуге немесе басқаруға арналған аспаптар мен құрылғылар; сондай-ақ осциллоскоптар, спектр анализаторлары, электр шамаларын өлшеуге немесе бақылауға арналған өзге де аспаптар мен аппаратура.

2. Медициналық бұйымдардың ортақ нарығының қазіргі жай-күйі

Одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығының жұмыс істеуі медициналық бұйымдардың айналысы саласындағы Одақ органдары актілерінің жүйесімен қамтамасыз етіледі.

Бұл жүйенің негізі 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы Шарт негізінде қабылданған Келісім болып табылады. Келісімді дамыту мақсатында әзірленген актілерге Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесі мен Алқасының (бұдан әрі – Комиссия) шешімдері мен ұсынымдары жатады.

Келісімге сәйкес Одақ шеңберінде медициналық бұйымдар айналысының бірыңғай қағидалары Медициналық бұйымдарды реттеушілердің халықаралық форумының (IMDRF) ұсынымдарына сәйкес белгіленеді. Одақ шеңберінде бірыңғай қағидаларды әзірлеудің жалпы тәсілдері IMDRF-тің «Медициналық бұйымдардың сәйкестігін бағалау қағидаттары» («Principles of Conformity Assessment for Medical Devices») (GHTF/SG1/N78:2012) ұсынымын ескереді.

2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша медициналық бұйымдар айналысы саласында Комиссияның 21 актісі қолданылады, оның ішінде Комиссия Кеңесінің 10 шешімі, Комиссия Алқасының 4 шешімі және Комиссия Алқасының 7 ұсынымы бар. Олар надұлттық реттеу деңгейіне жатқызылған медициналық бұйымдар айналысының мәселелерін реттейді. 2021–2024 жылдары оларды қолдану тәжірибесі мен халықаралық практикада орын алған жекелеген аспектілердегі өзгерістер ескеріле отырып, Комиссияның бірқатар шешімдерінің жаңа редакциялары қабылданды.

II-1-кесте

Комиссия шешімдерінің жаңа редакциялары

№Қағидалардың атауыҚағидалардың жаңа редакциясы
1.Медициналық бұйымдарды қолданудың ықтимал тәуекеліне қарай жіктеу қағидаларыКомиссия Алқасының 2023 жылғы 23 мамырдағы № 65 шешімі
2.Медициналық бұйымдарды техникалық сынақтан өткізу қағидаларыКомиссия Кеңесінің 2022 жылғы 17 наурыздағы № 25 шешімі
3.Медициналық бұйымдардың биологиялық әсерін бағалау мақсатында зерттеулерді (сынақтарды) жүргізу қағидаларыКомиссия Кеңесінің 2022 жылғы 17 наурыздағы № 26 шешімі
4.Медициналық бұйымдарды клиникалық және клиникалық-зертханалық сынақтардан (зерттеулерден) өткізу қағидаларыКомиссия Кеңесінің 2024 жылғы 26 қаңтардағы № 7 шешімі
5.Медициналық бұйымдардың қауіпсіздігін, сапасы мен тиімділігін тіркеу және сараптау қағидаларыКомиссия Кеңесінің 2021 жылғы 24 желтоқсандағы № 144 шешімі (2023 жылғы 30 наурыздағы редакцияда)

Медициналық бұйымдардың ортақ нарығының жұмыс істеуі 2017 жылғы 26 сәуірде, Одаққа мүше барлық мемлекеттер Армения Республикасының Келісімге қосылуы туралы хаттаманы ратификациялап, ол күшіне енген кезде басталды.

Келісімнің өтпелі ережелеріне (11-бап) 2021–2023 жылдары енгізілген өзгерістерге сәйкес, Одаққа мүше мемлекеттің ұлттық қағидалары бойынша тіркелген медициналық бұйымдардың тіркелгенін растайтын құжаттардың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін айналыста болу мүмкіндігі көзделген. Мұндай медициналық бұйымдар тек сол мемлекеттің аумағында ғана айналыста бола алады.

Одаққа мүше мемлекеттерде ұлттық қағидалар бойынша медициналық бұйымдарды тіркеуден өткізу мақсатында өтініштер беру мерзімі 2025 жылдың соңына дейін ұзартылды (Келісімге өзгеріс енгізу туралы 2023 жылғы 13 ақпандағы хаттама). Өтпелі кезеңді одан әрі ұзарту мәселесі талқылануда.

2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Одақ құқығына сәйкес тіркеу куәліктерін алған медициналық бұйымдардың саны (Одаққа мүше мемлекеттер бөлінісінде) II-3-суретте көрсетілген.

сурет

II-3-сурет. Одаққа мүше мемлекеттердің әрқайсысында берілген медициналық бұйымдарды тіркеу куәліктерінің саны (Одаққа мүше мемлекеттердің уәкілетті органдарының Одақ шеңберінде медициналық бұйымдар айналысын реттеудің ортақ тәсілдерін қалыптастыру жөніндегі жұмыс тобы шеңберінде ұсынған деректері бойынша)

Медициналық бұйымдарды өндірудің сапа менеджменті жүйесін инспекциялауды Одақ құқығына енгізу медициналық бұйымдардың сапасы мен қауіпсіздігіне әсер ететін процестердің қадағалануын қамтамасыз ететін, медициналық бұйымдар айналысын реттеудің кешенді тәсілін қалыптастыруға бағытталған.

Қазіргі уақытта медициналық бұйымдарды қолданудың ықтимал тәуекеліне қарай олардың сапа менеджменті жүйесін енгізу, қолдау және бағалау талаптарына сәйкестігіне өндірісті инспекциялау жүйесі, Комиссия Кеңесінің 2017 жылғы 10 қарашадағы № 106 шешімімен бекітілген талаптарға сәйкес, Беларусь Республикасында, Қазақстан Республикасында, Қырғыз Республикасында және Ресей Федерациясында жолға қойылған.

2020 жылы инспекциялау процесінің динамикасына жаңа коронавирустық инфекцияның таралуынан туындаған көлік-логистикалық қатынастардың бұзылуы теріс әсер етті. Соған қарамастан, Одақ құқығына қашықтан инспекциялау практикасын енгізу 2021 жылы Одақ құқығы бойынша медициналық бұйымдарды тіркеу жұмыстарын жалғастыруға мүмкіндік берді.

Одақта медициналық бұйымның тіркеу досьесін электрондық құжат түрінде беру форматы пайдаланылады.

Оны Еуразиялық экономикалық одақтың интеграцияланған ақпараттық жүйесінің құралдары арқылы Одаққа мүше мемлекеттердің уәкілетті органдары арасында беру және жылжыту үшін 3 ортақ процесс (2 тізілім және 1 ақпараттық база) іске асырылды, тағы 1 ортақ процесс (ақпараттық база) техникалық дайындық жағдайында, оны тестілеу жүргізілуде. Ортақ процестердің тізбесі II-2-кестеде келтірілген.

II-2-кесте

Медициналық бұйымдар айналысы саласындағы ортақ процестер

№АтауыМәртебесіАнықтамалықтар мен сыныптауыштар
32Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде тіркелген медициналық бұйымдардың бірыңғай тізілімін қалыптастыру, жүргізу және пайдалануІске қосылды10
33Медициналық бұйымдарды тіркеу мақсатында зерттеулер (сынақтар) жүргізуге құқығы бар уәкілетті ұйымдардың бірыңғай тізілімін қалыптастыру, жүргізу және пайдалануІске қосылды5
34Медициналық бұйымдардың қауіпсіздігі, сапасы мен тиімділігін мониторингтеудің бірыңғай деректер базасын қалыптастыру, жүргізу және пайдалануІске қосылды7
341Медициналық бұйымдарды өндірушілердің сапа менеджменті жүйелерін инспекциялау нәтижелері туралы мәліметтермен алмасуТехникалық дайындық, тестілеу жүргізілуде7

3. Одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығының жұмыс істеуінің проблемалық аспектілері

Одақ шеңберіндегі медициналық бұйымдардың ортақ нарығының жай-күйін және медициналық бұйымдар айналысы саласындағы Одаққа мүше мемлекеттердің уәкілетті органдары, бейінді қауымдастықтар (ұйымдар), Одаққа мүше мемлекеттердің білім беру және ғылым мекемелері ұсынған ұсыныстарды талдау қазіргі уақытта Одақ шеңберіндегі медициналық бұйымдардың ортақ нарығының жұмыс істеуінің ең проблемалық аспектілері мыналар болып қалатынын көрсетеді:

  1. осы Тұжырымдаманың II-2-кестесінде көрсетілген медициналық бұйымдар айналысы саласындағы ортақ процестерді Одақтың интеграцияланған ақпараттық жүйесі шеңберінде іске асыру мәселелері;
  2. медициналық бұйымдарды тіркеу үшін Одақ шеңберіндегі нарықтың тартымдылығын арттырудың өзектілігі;
  3. Одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың қауіпсіздігін, сапасы мен тиімділігін сараптамалық бағалауды қалыптастыру кезінде тәсілдердің салыстырмалылығын қамтамасыз ету;
  4. Одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың қауіпсіздігі мен тиімділігі талаптарын орындау мақсатында қолданылатын мемлекетаралық стандарттарды өзектендіру мәселелерін пысықтаудың орындылығы, бұл Одақ шеңберінде медициналық бұйымдардың ортақ нарығының тиісінше жұмыс істеуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді;
  5. әртүрлі сараптамалық жұмыс бағыттары бойынша тіркеу досьесінің құжаттарына сараптама жүргізетін сарапшыларды даярлау кезінде тәжірибе алмасу мәселелерін, оның ішінде жоғары технологиялық медициналық бұйымдарды тіркеу бөлігінде пысықтаудың орындылығы.

Көрсетілген мәселелерді шешу үшін Одаққа мүше мемлекеттер мен Комиссия осы Тұжырымдамадан басқа, Комиссия Кеңесінің 2022 жылғы 14 желтоқсандағы № 36 өкімімен бекітілген Медициналық бұйымдардың қауіпсіздігін, сапасы мен тиімділігін тіркеу және сараптау қағидаларына сәйкес медициналық бұйымдарды тіркеуді жүзеге асыруға көшу жөніндегі іс-шаралар жоспарын («жол картасын») іске асыруда.

Көрсетілген жоспар шеңберінде көзделген іс-шаралар аясында Комиссия алаңында Одақ шеңберінде медициналық бұйымдар айналысы саласындағы қауіпсіздік, сапа және тиімділік талаптарының орындалуын қамтамасыз ететін стандарттарды өзектендіруге мүмкіндік беретін медициналық бұйымдар айналысы саласындағы стандарттау жұмыстарын Одақ шеңберінде үйлестірудің орындылығын пысықтау туралы жекелеген Тараптардың ұсыныстары талқылануда. Одаққа мүше мемлекеттердің медициналық бұйымдар айналысы саласындағы жекелеген уәкілетті органдарынан Комиссияға келіп түсетін ұсыныстар негізінде, қажет болған жағдайда, мыналарды қарау ұсынылады:

мемлекетаралық стандарттар әзірленуге тиіс басым халықаралық стандарттарды айқындау;

мемлекетаралық стандарттарды әзірлеу және оларға өзгерістер енгізу жөніндегі жұмыстарды үйлестіру.

Мұндай жұмысты жүргізу кезінде Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде стандарттау жөніндегі жұмыстарды үйлестіру тәртібі туралы Комиссия Кеңесінің 2023 жылғы 23 маусымдағы № 67 шешімін ескеру қажет. Аталған шешім медициналық өнеркәсіп саласындағы Одаққа мүше мемлекеттердің ынтымақтастығын қамтамасыз етуге байланысты мемлекетаралық және ұлттық (мемлекеттік) стандарттарды әзірлеу кезінде стандарттау органдарының өзара іс-қимылын ұйымдастыру бөлігінде ескерілуге тиіс.

III. ТҰЖЫРЫМДАМАНЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ

2014–2016 жылдары медициналық бұйымдардың ортақ нарығын құру Одаққа мүше әрбір мемлекеттегі ұлттық құрылымдардың жұмыс істеуінің бірыңғай қағидаттарына (қағидаларына) көшуін көздеді.

Алайда 2021–2023 жылдары қалыптасқан экономикалық жағдай ұлттық қағидалар бойынша тіркелген медициналық бұйымдардың осындай тіркеуді берген мемлекеттердің аумағында айналыста болуын сақтауды және 2026 жылға дейін медициналық бұйымдарды тіркеудің ұлттық қағидаларын сақтауды талап етті. Ерекше жағдайларда медициналық бұйымдарға қатысты ұлттық реттеудің арнайы нормаларын енгізу мүмкіндігі көзделген.

Құқық қолдану практикасының нәтижелері бойынша медициналық бұйым өндірушісіне түсетін әкімшілік жүктемені азайту мүмкіндігін бағалау қажет.

Осы Тұжырымдаманың стратегиялық мақсаты – Одақ шеңберінде медициналық бұйымдарға тең қол жеткізу жағдайларын қамтамасыз ететін медициналық бұйымдардың ортақ нарығын қалыптастыру. Медициналық бұйымдардың ортақ нарығын қалыптастыру Шарттың 31-бабында баяндалған қағидаттар негізінде жүзеге асырылады.

Тұжырымдаманың міндеттері:

  1. Медициналық бұйымдар айналысы саласындағы Одақ құқығын одан әрі жетілдіруді қамтамасыз ету.
  2. Комиссия актілерін Медициналық бұйымдарды реттеушілердің халықаралық форумының құжаттарымен, оның ішінде жасанды интеллект технологияларын пайдаланатын медициналық бұйымдар және дербестендірілген медициналық бұйымдар (аддитивті технологияларды пайдалана отырып өндірілетін бұйымдарды қоса алғанда) айналысы саласында үйлестіру, сондай-ақ медициналық бұйымдар айналысы саласында айналмалы экономика (тұйық циклді экономика) модельдерін енгізу мүмкіндігін қарастыру мақсатында халықаралық тәжірибені талдау.
  3. Одаққа мүше мемлекеттердегі бизнес-процестерді оңайлату мақсатында медициналық бұйымдарды тіркеу және олардың айналысы кезіндегі цифрлық процестерді одан әрі жетілдіру және оңтайландыру.

IV. МАҚСАТҚА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ЖӘНЕ ТҰЖЫРЫМДАМА МІНДЕТТЕРІН МЕДИЦИНАЛЫҚ БҰЙЫМДАРДЫҢ ОРТАҚ НАРЫҒЫНЫҢ ӘРТҮРЛІ САЛАЛАРЫНДА ІСКЕ АСЫРУ ТЕТІКТЕРІ

1. Медициналық бұйымдар айналысы саласындағы Одақ құқығын жетілдіру

Медициналық бұйымдар айналысы саласындағы Одақ құқығын жетілдіру Одақтың қабылданған актілеріне өзгерістер енгізу арқылы да, медициналық бұйымдар айналысының жекелеген аспектілерін реттейтін Одақтың жаңа актілерін қабылдау арқылы да жүзеге асырылады.

Медициналық бұйымдарды тіркеу және сараптау, тіркеу досьесіне өзгерістер енгізу және медициналық бұйымдарды сынақтан өткізу рәсімдері бөлігінде медициналық бұйым өндірушісіне түсетін әкімшілік жүктемені азайтуға ықпал ететін шараларды енгізудің орындылығын атап өткен жөн.

Медициналық бұйымдардың жекелеген түрлерінің айналысына және олардың сапа менеджменті жүйесін бағалауға қойылатын талаптарды одан әрі жетілдіру:

пациенттердің жеке тапсырыстары бойынша дайындалған және адам денесіне имплантациялауға арналған медициналық бұйымдар;

адамның биологиялық материалы үлгілерін оның организмінен тыс зерттеу арқылы ауруларды диагностикалауға арналған, медициналық ұйымда дайындалатын және оны дайындаған медициналық ұйымда қолданылатын медициналық бұйымдар, мысалы, in vitro диагностикасына арналған аналиттерді анықтау реагенттері мен жинақтары, in vitro диагностикасына арналған жалпы зертханалық реагенттер, қоректік орталар, жалпы зертханалық жабдықтар, сынамаларға арналған ыдыстар (контейнерлер) және жалпы зертханалық шығыс материалдары; in vitro диагностикасына арналған анализаторлар.

Одаққа мүше емес мемлекеттерде медициналық бұйымдар өндірісінің сапа менеджменті жүйесін Одақ шеңберінде жүргізілген бағалау нәтижелерін, ал келешекте медициналық бұйымдарды тіркеу нәтижелерін тану.

2. Жасанды интеллект технологияларын пайдаланатын медициналық бұйымдар мен дербестендірілген медициналық бұйымдардың (оның ішінде аддитивті технологияларды пайдалана отырып өндірілетін бұйымдардың) айналысы мәселелері, сондай-ақ медициналық бұйымдар айналысы саласында айналмалы экономика (тұйық циклді экономика) модельдерін пайдалану

Жасанды интеллект нарығы (бұдан әрі – ЖИ) әртүрлі сегменттердің едәуір санын қамтиды. Кейбір өнімдер мен өнім желілері неғұрлым тар мамандандырылған болып табылады (мысалы, медициналық диагностикаға арналған интеллектуалды сервистер), ал қалғандары міндеттердің кең ауқымына бейімделуі мүмкін.

Өнім желілерінің көпшілігі бағдарламалық, аппараттық және сервистік компоненттерді біріктіреді, бұл әртүрлі қолданбаларға арналған сабақтас өнімдерді дамытуға мүмкіндік береді. Көлденең өнім желілері сегменттерінде негізінен цифрлық индустрияның ірі компаниялары басым. Салалық ерекшелігі айқынырақ нарықтарда шоғырлану деңгейі төменірек, олардың дамуына бейінді ойыншылар (компаниялар, университеттер және т.б.) белсенді қатысады.

ЖИ негізіндегі өнімдер мен сервистерді енгізу мынадай көрсеткіштер бойынша қызмет тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді: жылдамдық (процестерді орындау, шешім қабылдау мерзімдерін қысқарту және т.б.), сапа (өнімдер мен сервистердің тұтынушылық сипаттамаларын жетілдіру, клиенттік тәжірибені жақсарту және т.б.), объективтілік (адам факторынан туындайтын қателер санын азайту), экономикалық тиімділік (кірістерді ұлғайту және шығыстарды қысқарту), дербестендіру (жеке ұсыныстар қалыптастыру). Денсаулық сақтау саласында бұл патологияларды анықтау үшін медициналық кескіндерді талдау, аурулардың алдын алу бойынша жеке ұсынымдар беру, медициналық құжаттаманы хаттамалау, дәрігер үшін «екінші пікір» ұсыну міндеттерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

ЖИ технологияларын пайдаланатын бағдарламалық қамтамасыз етудің айналысын реттеу мыналарды құруға мүмкіндік береді:

оқытуға, тестілеуге және кейіннен бақылауға қажетті деректер жиынтығы бар платформалар;

бағдарламалық өнімнің нұсқаларына жедел өзгерістер енгізу тетіктері;

осындай медициналық өнімнің ерекшеліктерін ескере отырып, тіркеуден кейінгі мониторинг жүргізу шарттары;

осындай медициналық өнімге қойылатын талаптарды қамтамасыз ететін мемлекетаралық стандарттар (қажет болған жағдайда).

2021 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) зерттеу жұмысының нәтижелері бойынша «Денсаулық мүддесіндегі ЖИ этикасы және оны басқару» баяндамасын және ДДҰ-ның денсаулық сақтау саласында ЖИ пайдаланудың этикасы мен оны басқару жөніндегі нұсқаулығын («Ethics and governance of artificial intelligence for health: WHO guidance») ұсынды. Аталған нұсқаулықта медицинада ЖИ пайдаланудың үлкен перспективалары бар екені және оның әлемдегі адамдардың көбірек бөлігінің тиісті медициналық көмек алуына ықпал ететіні атап өтіледі. Сонымен қатар, ДДҰ белгілі бір этикалық ЖИ қағидаттарының көмегімен барынша азайтуға болатын ЖИ пайдалануға байланысты тәуекелдерге назар аударады.

2021 жылы «Үлкен жетілік» G7 ұйымының денсаулық сақтау саласында ЖИ-ді басқару бойынша 2 құжат қабылдағанын атап өтуге болады, олардың түпкі мақсаты пациенттерді тиімді әрі қауіпсіз емдеу болып табылады:

«Нәтиже 1: Қауіпсіздікті, тиімділікті және этикалық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз ету үшін ЖИ немесе машиналық оқыту қолданылатын медициналық құрылғыларды бағалау қағидаттары» («Deliverable 1: principles for the evaluation of artificial intelligence or machine learning-enabled medical devices to assure safety, effectiveness and ethicality») стратегиялық құжаты ЖИ/машиналық оқыту (AI/ML) қолданылатын медициналық құрылғыларды клиникалық бағалаудың озық практикасын айқындауға бағытталған;

«Нәтиже 2: Әртүрлі юрисдикцияларда ЖИ немесе машиналық оқыту қолданылатын медициналық құрылғыларды әзірлеу мен енгізуді қолдау қағидаттары» («Deliverable 2: principles to support the development and deployment of artificial intelligence or machine learning-enabled medical devices across jurisdictions») стратегиялық құжаты G7 елдерінің бірінде әзірленген AI/ML қолдайтын медициналық құрылғылардың G7-ге қатысушы басқа елдерде қолдануға жарамдылығын бағалауға бағытталған.

Заманауи материалдар өндірісінің жоғары технологиялық бағытын аддитивті технологиялар құрайды, олардың дәстүрлі өндіріс тәсілдерімен салыстырғанда бірқатар артықшылықтары бар. Олар жаңа өнімдерді нарыққа шығару мерзімдерін қысқартуға, механикалық өңдеу шығындарын азайтуға, материалдарды пайдалану коэффициентін арттыруға және т.б. мүмкіндік береді. Аддитивті технологияларға ең жоғары сұранысты өнеркәсіптің жоғары технологиялық салалары, мысалы, жоғары технологиялық медициналық бұйымдар өндірісі қалыптастырады. Аддитивті материалдар нарығы қарқынды дамып келеді және 2030 жылға қарай оның он есе өсуі күтілуде².

Жекелеген Тараптардың ұсынысы бойынша медициналық бұйымдарды дайындау (басып шығару) үшін пайдаланылатын материалдардың қауіпсіздігі, көрсетілген медициналық бұйымдардың өндірісінің сапа менеджменті жүйесін бағалау мәселелері, сондай-ақ Одақ құқығында медициналық бұйымдар айналысы саласында аддитивті технологияларды қолдану және оларды стандарттау тәсілдерін белгілеудің орындылығы мәселелері қарастырылуда.

Айналмалы экономика деп бастапқы шикізатты тұтынуды және қайта өңделетін ресурстар көлемін барынша азайтуға бағытталған қалпына келтіруші және тұйық сипатымен ерекшеленетін экономиканы түсінеміз, бұл өз кезегінде көмуге жіберілетін қалдықтардың азаюымен қатар жүреді.

Айналмалы экономика модельдерін іске асыру 2025 жылға дейінгі Еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың стратегиялық бағыттарында (Іс-шаралар жоспарының 4.9-тармағы) көзделген. Медициналық бұйымдарға қатысты қолдануға болатын айналмалы экономика модельдерінің мынадай түрлерін атап өтуге болады.

 

² «Жекелеген жоғары технологиялық бағыттарды дамыту. Ақ кітап» жарияланымының материалдары бойынша – М., 2022.

«Қызмет ету мерзімін ұзарту» моделі

Халықаралық практиканы ескере отырып (мысалы, ІЕС 63077:2019 «Медициналық бейнелеу жабдықтарын сапалы қалпына келтіру практикасы» халықаралық стандартын қолдану тәжірибесі негізінде) реконструкциялаудан өткен медициналық техниканың айналысын реттеудің ерекшеліктерін белгілеудің орындылығы мен қажеттілігін қарастыру қажет.

«Медициналық бұйымдарды қалпына келтіру» моделі

«Қалпына келтірілген медициналық бұйым» ұғымы қайтадан пайдалануға арналған қосымша өнеркәсіптік өңдеуден өткен бір рет қолданылатын медициналық бұйымға қатысты қолданылады. Халықаралық практиканы ескере отырып, медициналық бұйымдардың осы түрінің айналысын реттеудің ерекшеліктерін белгілеудің орындылығы мен қажеттілігін қарастыру қажет.

3. Одаққа мүше мемлекеттердегі бизнес-процестерді оңайлату мақсатында медициналық бұйымдарды тіркеу және олардың айналысы кезіндегі цифрлық процестерді одан әрі жетілдіру және оңтайландыру

Медициналық бұйымдар айналысы саласындағы ақпараттық кеңістікті одан әрі жетілдіру және оңтайландыру мынадай мақсаттарда жүргізіледі:

медициналық бұйымдарды клиникалық сынақтар (зерттеулер) өткізу процесінің сабақтастығын қамтамасыз ету, сондай-ақ оларды сапалы жүргізуді қамтамасыз ету және Одақта медициналық бұйымдардың клиникалық зерттеулерінің тізілімін құру мүмкіндігін қарастыру;

медициналық бұйымдарды тіркеу және олардың айналысы кезіндегі цифрлық процестерді оңтайландыру;

медициналық бұйымдарды тіркеу рәсімін тізілімдік модельге көшіру.

V. ОДАҚТЫҢ МЕДИЦИНАЛЫҚ БҰЙЫМДАРДЫҢ ОРТАҚ НАРЫҒЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ НАРЫҚПЕН ИНТЕГРАЦИЯСЫН КЕҢЕЙТУ

Комиссия Медициналық бұйымдарды реттеушілердің халықаралық форумы (IMDRF) ұсынымдарын ескере отырып, медициналық бұйымдар айналысы саласындағы Одақ құқығын үйлестіру және өзектендіру жөніндегі жұмысты жалғастырады.

Медициналық бұйымдарды бағалауға қойылатын талаптарды үйлестіру мақсатында Одаққа мүше мемлекеттер мен Одақтың байқаушы мемлекеттері арасындағы өзара іс-қимыл дамытылады, бұл Одақтың әріптестері мен үшінші елдердің медициналық бұйымдардың сапа менеджменті жүйесін бағалау нәтижелерін, сондай-ақ олардың қауіпсіздігі мен тиімділігін тануына ықпал етеді.

Медициналық бұйымдар айналысы саласындағы Одақ құқығы бойынша мүдделі үшінші елдермен консультациялар кеңейтіледі.

Мәтіндегі қайшылықтарды түзетіп беріңізТақырыптар мен нөмірлеуді біріздендіріңіз 

 

 

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау