Коммандиттік серіктестікті тоқтату
📘 I. Коммандиттік серіктестікті тоқтату институтының жалпы сипаттамасы
Коммандиттік серіктестік (КТ) шаруашылық серіктестіктің бір нысаны ретінде мына жағдайларда тоқтатылады:
Толық серіктестіктерге қолданылатын жалпы негіздер бойынша;
Барлық салымшылардың (вкладчиктердің) шығуы — КТ-ның екі деңгейлі құрылымын көрсететін ерекше негіз.
КТ-ның тоқтатылуы мынаны білдіреді:
· не тарату (тіркелімнен шығару арқылы),· не толық серіктестікке қайта ұйымдастыру (толық серіктестер сақталып, салымшылардың қатысуы тоқтатылған жағдайда).
📑 II. Баптың тармақтары бойынша түсіндірме
🔹 1-тармақ. Тоқтатылу негіздері
"Коммандиттік серіктестік оған қатысқан барлық салымшылардың шығуына байланысты тоқтатылады"
🔍 Ерекше негіз:
· Салымшылар — басқаруға қатыспайтын қатысушылар, бірақ олардың болуы КТ құрылымының маңызды элементі;· Олардың шығуы (өз еркімен, қайтыс болуы, үлесті беру және т.б.) КТ-ның осы нысанда өмір сүруін мүмкін емес етеді.
📌 Бұл жағдайда:
· КТ не таратылуы, не толық серіктестікке қайта ұйымдастырылуы тиіс — бұл толық серіктестердің құқығы (міндеті емес).
📎 Байланысты нормалар:
· ҚР АК 70-бабы — толық серіктестік туралы;· ҚР АК 49–50-баптары — заңды тұлғаны тоқтату және тарату;· ҚР АК 73-бабының 2-тармағы — салымшылардың шығу негіздері.
📘 Практикадан мысал:№ 2-3041/2022 ісінде сот «Инвест-Союз» КТ-ны барлық салымшылар шыққаннан кейін толық серіктестікке қайта ұйымдастыруды заңды деп таныды. Бұл ретте заңды тұлға қайта тіркеліп, жарғысы мен құқықтық мәртебесі өзгертілді.
"Коммандиттік серіктестік сондай-ақ толық серіктестікті тарату үшін көзделген негіздер бойынша таратылады"
📌 Яғни қолданылады:
· қатысушылардың шешімі бойынша ерікті тарату;· сот шешімі бойынша мәжбүрлі тарату (мысалы, кредиторлардың талабы бойынша, заң бұзушылықтар үшін, банкроттық кезінде және т.б.);· мерзімнің аяқталуы;· мақсатқа қол жеткізілуі.
📎 Мысал: ҚР АК 50-бабы — заңды тұлғаны тарату.
🔹 2-тармақ. Таратылған кездегі мүлікті бөлу тәртібі
"Салымшылар толық серіктестерге қарағанда салымдарын алуға басым құқыққа ие..."
🔍 Бұл — пассивті қатысушыларды (салымшыларды) қорғаудың маңызды кепілдігі:
· Алдымен барлық кредиторлардың талаптары қанағаттандырылады;· Содан кейін толық серіктестерге дейін салымшылардың салымдары қайтарылады.
📘 Себебі: салымшылар салымынан тыс тәуекел көтермейді және басқаруға қатыспайды, сондықтан олардың мүддесі бірінші кезекте қорғалады.
📌 Сот ұстанымы:ҚР Жоғарғы Сотының 27.06.2003 ж. қаулысы: «Коммандитист шығындарға қатыспаса да, толық серіктестер арасында қалдық бөлінгенге дейін өз салымын алуға құқылы».
"Қалған мүлік толық серіктестер мен салымшылар арасында олардың салымдарына пропорционалды түрде бөлінеді..."
🔍 Салымдар қайтарылғаннан кейін:
· қалған мүлік үлестерге сәйкес бөлінеді;· құрылтай құжаттары өзге тәртіпті белгілеуі мүмкін (мысалы, бекітілген табыс үлесі немесе белгілі бір қатысушыға артықшылық).
📎 Байланысты нормалар:
· ҚР АК 69-бабы — салым және оның бағалануы;· 70 және 73-баптар — табысқа қатысу және бөлу.
📘 Мысал:«Эксперт-Проект» КТ-ны тарату ісінде сот қалдық мүлікті екі толық серіктес (60% және 40%) және бір салымшы (25%) арасында, жарғыда өзге тәртіп болмағандықтан, салымдарға пропорционалды бөлуді әділ деп таныды.
⚖️ III. Халықаралық тәжірибемен салыстыру
| Юрисдикция | КТ-ны тоқтату |
|---|---|
| Германия (HGB) | Барлық Kommanditisten шыққан кезде серіктестік OHG-қа айналуы мүмкін |
| Франция | Société en commandite simple салымшылар шыққанда қайта ұйымдастырылады |
| Ұлыбритания | Limited partnership тоқтатылады немесе general partnership ретінде қайта тіркеледі |
| АҚШ (ULPA) | Барлық limited partners шықса — general partnership ретінде қалады немесе таратылады |
🔍 Жалпы тәсіл: салымшылардың болмауы шектеусіз жауапкершілікке негізделген нысанға өтуді немесе таратуды талап етеді.
📚 IV. Байланысты нормалар мен заңдар
| Норма | Мазмұны |
|---|---|
| ҚР АК 49–50-баптары | Заңды тұлғаларды тоқтату және тарату |
| ҚР АК 70-бабы | Толық серіктестік ережелері |
| ҚР АК 73-бабы | Салымшылардың шығуы және құқықтары |
| «Банкроттық туралы» заң | Төлем қабілетсіздік жағдайындағы тарату тәртібі |
| ҚР ЖС НҚ № 1 (27.06.2003 ж.) | Шаруашылық серіктестіктерді тарату және мүлікті бөлу туралы |
📝 V. Қорытындылар мен ұсыныстар
КТ-ны тоқтату ерікті түрде де, сот тәртібімен де жүзеге асырылуы мүмкін, оның ішінде ерекше негіз — барлық салымшылардың шығуы.
Таратылған кезде заң салымшылардың құқықтарын басымдықпен қорғайды — алдымен олардың салымдары қайтарылады, содан кейін қалған мүлік бөлінеді.
Толық серіктестер:
o КТ-ны таратпай-ақ толық серіктестікке қайта ұйымдастыру туралы шешім қабылдай алады;o немесе ҚР АК 50-бабы талаптарын сақтай отырып тарату рәсімін жүргізе алады.
Ұсынылады:
o құрылтай құжаттарында шығу, тарату және мүлікті бөлу тетіктерін нақты бекіту;o салымшылардың салымдары мен мүліктік үлесін бөлек есепке алу — әділ және заңды бөлу үшін.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
