Күдіктіні қамауда ұстау бойынша бұлтартпау шарасын өзгерту жайлы
2025 жылғы 16 қыркүйек № 5143-24-00-1/47
Қазақстан Республикасы өзiн демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет ретiнде орнықтыра отырып, оның ең жоғары құндылықтары – адам, адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары болып табылады (Конституцияның 1-бабының 1-тармағы).
Сонымен қатар әркім өз құқықтары мен бостандықтарын заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға және білікті заң көмегін алуға құқылы (Конституцияның 13-бабының 1 және 3-тармақтары).
Түркістан облысы Полиция департаментінің Мақтаарал ауданы Полиция бөлімі ТБ-нің аға тергеушісі Д.Қ Жақсылықтың (Әрі қарай Тергеуші) өндірісінде ҚР ҚК 174-бабы 1-бөлігімен көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамының белгілері бойынша Е.К Ақа (Әрі қарай Сотталушы) қатысты №255143031000056 қылмыстық іс материалдары қаралып сотқа жіберілді.
Тергеу барысында Е.К А дiни алауыздықты қоздыруға, азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадiр-қасиетiн не дiни сезiмдерiн қорлауға бағытталған қасақана әрекеттер үшін күдікті деп танылып, 2025 жыл 2 наурыз күні ҚР ҚПК 131-бабына сәйкес ұсталып, Мақтаарал ауданы Полиция бөлімі-нің уақытша ұстау изоляторына қамауға алынып әрі қарай тергеу сотымен санкцияланып тергеу изоляторына қамауға алынды.
Қылмыстық іс материалдары сотқа жолданып Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174 бабы 1 бөлігімен берілген, менің қорғауымдағы сотталушы Е.К Ақа (Әрі қарай Сотталушы) қатысты №5143-25-00-1/47 қылмыстық ісі қаралуда.
2025 жылы 14 наурыздағы қаулысы негізінде алдын ала тергеу органы бастауымен өткізілген 2025 жылы 21 сəуірдегі № 61 сарапшы қортындысында берілген сұраққа сай зерттеуге ұсынылған материалдарда бір діни топтың (салафизимді жақтаушылар) екінші топқа (иудейлер мен христиандар, ахлю бюидда шииттер, рафидиттер, суфилер) діні араздығын, алауыздығын уағыздайтын идеялар бар деп көрсетілген.
№61 Сарапшы қорытындысын - заңсыз және дәлел ретінде жарамсыз деп танып №5143-25-00-1/47 қылмыстық ісі бойынша дәлелдемелер ретінде жол берілмейтін дерек деп тануды туралы Өтінішхатымыз сот тарапынан өз орыны тауып отыр.
ҚПК 112-бабына сай Дәлелдемелер ретiнде жол берілмейтін нақты деректер, егер олар осы Кодекстiң талаптары бұзыла отырып алынса, алынған нақты деректердiң анықтығына сотқа дейінгі тергеп-тексеру немесе істі сотта қарау кезiнде процеске қатысушыларды заңмен кепiлдiк берiлген құқықтарынан айыру немесе құқықтарына қысым көрсету арқылы немесе қылмыстық процестiң өзге де ережелерiн бұзу арқылы ықпал етсе немесе ықпал етуі мүмкiн болса, оның iшiнде: Қылмыстық-процестік заңды бұза отырып, белгiсiз көзден не сот отырысында анықтала алмайтын көзден алынған нақты деректер дәлелдемелер ретінде жол берілмейтін деректер деп танылады және олар айыптау негiзiне жатқызыла алмайды, сондай-ақ осы Кодекстiң 113-бабында көрсетілген кез келген мән-жайларды дәлелдеу кезiнде пайдаланыла алмайды.
ҚР ҚПК 123, 125 125 баптарына сай Нақты деректер процестік әрекеттердiң хаттамаларында тіркелгеннен кейiн ғана дәлелдемелер ретiнде пайдаланылуы мүмкін.
Дәлелдемелердi бекiту үшiн хаттамалар жасаумен қатар дыбыс-, бейнежазба, кино-, фототүсiру, бедерлер, баспа-таңбалар, жоспарлар, схемалар дайындау және ақпаратты түсіріп алудың басқа да тәсілдері қолданылуы мүмкiн. Тергеу әрекетiне немесе сот талқылауына қатысушының дәлелдемелердi бекiтудiң көрсетiлген тәсілдерін қолданғаны туралы пайдаланылған ғылыми-техникалық құралдардың техникалық сипаттамалары келтiрiле отырып, тиiсiнше тергеу әрекетiнің хаттамасында немесе сот отырысының хаттамасында белгi жасалады.
Фонограммалар, бейнежазбалар, кинофильмдер, фотосуреттер, бедерлер, баспа-таңбалар, жоспарлар, схемалар, тергеу немесе сот әрекетiнiң барысы мен нәтижелерiн басқа да бейнелеулер хаттамаға қоса беріледi. Әрбiр қосымшада оған қатысты тергеу немесе сот әрекетiнiң атауы, орны, күнi көрсетiлген түсiндiрме жазба болуға тиiс. Бұл жазбаны iс бойынша сотқа дейiнгi тергеп-тексеру барысында – прокурор, анықтаушы немесе тергеушi және қажет болған жағдайларда, куәгерлер, ал сотта сот отырысының төрағалық етушiсі мен хатшысы өз қолдарымен куәландырады.
Iс бойынша жиналған дәлелдемелер жан-жақты және объективтi түрде зерттелуге жатады. Зерттеу алынған дәлелдемені талдауды, оны басқа дәлелдемелермен салыстыруды, оларды тексеру үшін қосымша дәлелдемелер жинауды, дәлелдемелер алу көздерiн тексерудi қамтиды.
Әрбiр дәлелдеме – оның қатыстылығы, жол берілетіндігі, анықтығы, ал барлық жиналған дәлелдемелер өз жиынтығында қылмыстық iстi шешу үшiн жеткiлiктiлiгi тұрғысынан бағалануға тиiс.
Судья, прокурор, тергеушi, анықтаушы дәлелдемелерді осы Кодекстiң 25-бабына сәйкес заң мен ар-ожданды басшылыққа ала отырып, дәлелдемелердi жиынтығымен жан-жақты, толық және объективтi қарауға негiзделген өздерiнiң iшкi сенімі бойынша бағалайды.
Алайда аталған сараптама ҚПК-нің 287-бабына сай сарапшының қорытындысы жеткiлiктi түрде негiздi болмағанда не оның түйіндері күмəн туғызған не сараптаманы тағайындау мен жүргізу туралы процестік нормалар елеулi түрде бұзылған жағдайларда, дəл сол объектiлердi зерттеу жəне дəл сол мəселелердi шешу үшiн қайталама сараптама тағайындалады.
Сот аталған қылмыстық іс бойынша 2025 жылғы 25 шілде күні сот отырысы барысында, қылмыстық іс бойынша қайталама дінтанушылық сараптама тағайындау жайлы қаулы етті.
Қылмыстық іс материалдарында менің қорғауымдағы Сотталушыға қытысты жалғыз дәлелдеме ол №61 Сарапшы қорытындысы. Аталған сраптама қорытындысы бүгінгі таңда негізсіз және қылмыстық іс бойынша дәләледме ретінде сот қабылдамайтынын сот отырысы барысында айтып жеткізді.
ҚР ҚПК 342-бап. Бұлтартпау шарасы туралы мәселенi шешу
1. Басты сот талқылауы кезiнде сот сотталушыға қатысты бұлтартпау шарасын таңдауға, өзгертуге, оның күшiн жоюға немесе оны ұзартуға құқылы.
2. Сотталушыны бұлтартпау шарасы ретiнде күзетпен ұстау мерзiмi iс сотқа келіп түскен күннен бастап және үкiм шығарылғанға дейiн алты айдан аспауға тиiс.
3. Ауыр қылмыстар туралы iстер бойынша осы баптың екiншi бөлiгiнде көрсетiлген мерзiм өткеннен кейiн сот күзетпен ұстау мерзiмiн өзiнiң қаулысымен он екi айға дейiн ұзартуға құқылы.
3-1. Аса ауыр қылмыстар туралы істер бойынша осы баптың екінші бөлігінде көрсетілген мерзім өткеннен кейін сот күзетпен ұстау мерзімін өзінің қаулысымен он сегіз айға дейін ұзартуға құқылы. Айрықша жағдайларда көрсетілген мерзім соттың уәжді қаулысы бойынша, бірақ әрбір ретте бір айдан аспайтын мерзімге ұзартылуы мүмкін.
4. Осы баптың екiншi және үшiншi бөлiктерiнде көрсетiлген күзетпен ұстау мерзiмдерi өткеннен кейiн сот сотталушыға бұлтартпау шарасын үйқамаққа немесе өзге де бұлтартпау шарасына ауыстыруға тиiс.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде және ҚР ҚПК 342 бабын басшылыққа ала отырып, Соттан сұраймын:
· Күдікті Е.К Аты тергеу изоляторынан босатып, оған қатысты қамаумен байланысты емес бұлтартпау шарасын қолдануды.
Алайда Түркістан облысының Мақтаарал аудандық соты, құрамында: төрағалық етуші судья А.Шиндалиев, сот отырысының хатшысы Ұ.П7, М.Амангелдиев, мемлекеттік айыптаушы - прокурор Д.Р7, сотталушылар Б.М7, Е.А7, Ф.Г7, С.Т7, М.Т7, сотталушылардың қорғаушысылар Т.Св, Ж.Б., С.М., Г.Саржанов, З.А. аудармашы Г.А. қатысуларымен, ашық сот отырысында, дыбыс бейнежазу құралдарын қолдану арқылы Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі - ҚК) 174-бабаның 2-бөлігімен айыпталып сотқа берілген БЕ. М., ҚК-нің 174-бабының 1- бөлігімен сотқа берілген Е.К.А., Ф.А. Г., С.Е. Т., М.К.Т. қатысты қылмыстық ісін қарап, АНЫҚТАДЫ: Қылмыстық ізге түсу органдарымен Б.М ҚК-нің 174-бабының 2-бөлігімен, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Т, ҚК-нің 174-бабының 1-бөлігімен айыпталған.
Сотқа дейінгі тергеп тексеру барысында сотталушы Б.М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Тке «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасы қолданылған.
2025 жылы 4 маусымда істі іс жүргізуге қабылдау және басты сот талқылауын тағайындау туралы қаулы шығарылғанда, судья сотталушылар М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Тке сотқа дейінгі тергеп-тексеру кезінде таңдап алынған бұлтарпау шарасын өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылдады.
Сотталушылар Б.М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Ттің адвокатттары Т.Сапаров, Ж.Бекболатов, С.Молдабеков, Г.Саржанов, З.Асадов сот отырысында ауызша өтініш келтіріп кейінен жазбаша түрде тапсырып сотталушыларға қолданылған «күзетпен ұстау» түріндегі бұлтарпау шарасын «үйқамаққа» өзгерту туралы өтінішхат түсті.
Басты сот талқылауында сотталушылар Б.М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Тпен олардың ң адвокатттары Т.Сапаров, Ж.Бекболатов, С.Молдабеков, Г.Саржанов, З.Асадов өтінішхатты толықтай қолдап, «үйқамақ» түріндегі бұлтартпау шарасын қолдану туралы өтінішхатты қанағаттандыруды сұрады.
Сот тараптардың пікірін тыңдап, сотқа ұсынылған өтінішхаттарды зерделеп, адвокаттардың өтінішхаты қанағаттандырусыз қалдыруға жатады деп табады.
ҚПК-нің 204, 299- баптарының талаптарына қарамастан күдіктінің әрекетін саралау туралы қаулыда, айыптау актісінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың оқиғасы, уақыты, орны, тәсілі, уәжі, салдарлары, саралануы және басқа да мән-жайлар туралы мәліметтер жазылмаған; айыптау актісінде көрсетілген айыптау күдіктінің әрекетін саралау туралы қаулыда көрсетілген айыптауға сәйкес келмеген; айыптау актісінде қылмыстық заңның әртүрлі баптарында, бөліктерінде немесе тармақтарында көзделген бірнеше қылмыстық құқық бұзушылықтар жасаған адамды айыптау кезінде әрбір қылмыстық құқық бұзушылық жеке сараланбаған немесе бір қылмыстық құқық бұзушылықты жасағаны үшін бірнеше адамды айыптау кезінде әрбір күдіктіге қатысты қылмыстық құқық бұзушылықтың саралануы көрсетілмеген жағдайларда, іс прокурорға алдын ала тыңдаудан қайтарылуға жатады.
Б..М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Т Н.Сулейменовке қатысты ҚК-нің 174-бабымен қозғалан іс бойынша 2025 жылы ақпан айынан бастап күзетте отырғанын, олардың тұрғылықты мекен жайы бар екенін, ешқайда қашып кетпейтіндерін, сонымен біге Ф.Гтің денсаулығы бойынша Шымкент қаласының «Сауле» мөлтек ауданы ҚР ІІМ Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің «№ 69 мекеме» республикалық мемлекеттік мекемесіне жүгінгендерін, толық қанды емделе алмай жатқандығын, сондықна КТ, МРТ диагнозын нақты қою үшін үйқаммақа ауыстыруды сұраған.
Қазақстан Республикасының 30 наурыз 1999 жылғы № 353 «Адамдарды қоғамнан уақытша оқшаулауды қамтамасыз ететін арнаулы мекемелерде, арнаулы үй-жайларда ұстау тәртібі мен шарттары туралы» Заңның 23-бабына сәйкес, сезіктінің немесе айыпталушының қайтыс болуы мүмкін ауыр науқасы байқалған жағдайда медициналық қорытынды болса, тергеу изоляторы әкімшілігінің прокурорға және істі жүргізуші органның алдына бұлтартпау шарасын өзгерту туралы мәселе қоюға құқығы бар.
Алайда, тергеу изоляторы әкімшілігі сотталушының науқасына байланысты бұлтартпау шарасын өзгертуді соттан сұрамаған.
Бұдан бөлек, Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі текст бойынша – ҚПК) 153-бабының 1-бөлігіне сәйкес, бұлтартпау шарасының қажеттігі болмай қалған кезде оның күші жойылады немесе ол осы Кодекстің 136 және 138-баптарында көзделген негіздер мен мән-жайлар өзгерген кезде қатаңдығы неғұрлым жеңіл немесе неғұрлым ауыр шараға өзгертіледі.
ҚПК-нің 138-бабының 1-бөлігіне сәйкес, бұлтарпау шарасын және оның дәл қайсысын қолдану қажеттiлігi туралы мәселені шешкен кезде: жасалған қылмыстың ауырлығы; күдіктінің, айыпталушының жеке басы, оның жасы; денсаулық жағдайы; отбасы жағдайы, отбасында асырауындағы адамдардың бар-жоғы; күдіктінің, айыпталушының әлеуметтік байланысының орнықтылығы; күдіктінің, айыпталушының беделі; айналысатын ісі; күдіктінің, айыпталушының тұрақты жұмыс орнының немесе оқуының баржоғы; мүлiктiк жағдайы; тұрақты тұрғылықты жерiнiң бар-жоғы және басқа да мән-жайлар ескерiлуге тиiс. Осы Кодекстің 136-бабында санамаланған негіздер болмаған кезде, жасалған қылмыстың ауырлығы күзетпен ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын таңдау үшін жалғыз негіз бола алмайды.
Бұлтартпау шарасының күшін жою немесе оны өзгерту қылмыстық процесті жүргізетін органның уәжді қаулысы бойынша жүргізіледі.
Сонымен қатар, ҚПК-нің 342-бабының 1-тармағына сәйкес, басты сот талқылауы кезiнде сот сотталушыға қатысты бұлтартпау шарасын таңдауға, өзгертуге, оның күшiн жоюға немесе оны ұзартуға құқылы.
Сот іске қатысушы тараптардың пікірін тыңдап, сотталушылар М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Т Н.Сулейменов «дiни алауыздықты қоздыру» қылмысын қасақана жасағандарын отырғанын ескеріп, оған қатысты бұлтартпау шарасын өзгертудің қажеті жоқ деген қорытындыға келеді.
Сондықтан сотталушылар М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Ттің адвокатттары Т.Сапаров, Ж.Бекболатов, С.Молдабеков, Г.Саржанов, З.Асадовтың өтініші қанағаттандырусыз қалдыруға жатады.
ҚПК-нің 344-бабын басшылыққа алып, сот ҚАУЛЫ ЕТТІ:
174-бабаның 2-бөлігімен айыпталып сотқа берілген Б Е Мке, ҚК-нің 174-бабының 1- бөлігімен сотқа берілген Е К Аке, Ф А Гке, С Е Тқа, М К Тке қолданылған «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасы өзгеріссіз, сотталушылар М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Ттің адвокатттары Т.Сапаров, Ж.Бекболатов, С.Молдабеков, Г.Саржанов, З.Асадовқа «үйқамақ» бұлтартпау шарасын қолдану туралы өтініші қанағаттандырусыз қалдырылсын.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
