МЕМЛЕКЕТТІК КІРІСТЕР ОРГАНДАРЫ КАМЕРАЛДЫҚ БАҚЫЛАУ НӘТИЖЕЛЕРІ БОЙЫНША АНЫҚТАҒАН ОРТАША ДӘРЕЖЕДЕГІ ТӘУЕКЕЛ БҰЗУШЫЛЫҚТАРДЫ ЖОЮ ТУРАЛЫ ХАБАРЛАМАНЫҢ КҮШІН ЖОЮ ТУРАЛЫ ӘКІМШІЛІК ТАЛАП ҚОЮ

Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотына

Алматы қ., Алмалы ауданы, Қарасай батыр көшесі, 85.

Талап қоюшы: «М» ЖК Мой П Абдрахимовнаның атынан

ЖСН ...

Алматы қ., ш/а. ...

Сенімхат бойынша өкіл:

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі

БСН 201240021767

Алматы қ., Абылай Хан даңғылы, 79-үй, 304-кеңсе

info@zakonpravo.kz / www.zakonpravo.kz

+7 708 971 78 58; +7 727 971 78 58.

Жауапкерлер:

•  Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік

•  кірістер комитеті Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер

•  департаментінің Ауэзов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы «РММ».

БСН 910740000113

Алматы қаласы, Ауэзов ауданы, 8-шағынаудан, 4А-үй.

•  Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік

•  кірістер комитеті Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті «РММ»

БСН 141140001547

Алматы қ., Бөгенбай батыр көшесі, 132 / Панфилов көшесі, 110.

+7 (727) 270-07-05.

ӘКІМШІЛІК ТАЛАП  

мемлекеттік кірістер органдары камеральдық бақылау нәтижелері бойынша анықтаған орташа дәрежедегі тәуекел бұзушылықтарды жою туралы хабарламаның күшін жою туралы

М П Абдрахимовна (бұдан әрі – талап қоюшы) салық төлеуші – жеке кәсіпкер болып табылады, Алматы қаласындағы тұрғылықты жері бойынша салық органында тіркеу есебінде тұрады және өзінің кәсіпкерлік қызметі шеңберінде салық міндеттемелерін тиісінше орындайды.

Салық төлеушінің кабинетінде мемлекеттік кірістер органдарының ақпараттық жүйесінде талап қоюшы «Мемлекеттік кірістер органдары камеральдық бақылау нәтижелері бойынша анықтаған орташа дәрежедегі тәуекел бұзушылықтарды жою туралы хабарлама» деген атаумен орналастырылған № 6003HF400156 24.07.2024 жылғы құжатпен (бұдан әрі – Хабарлама) танысты. Хабарлама 01.01.2023 жылдан 31.12.2023 жылға дейінгі салықтық кезеңге қатысты және жеке табыс салығы бойынша декларация ұсынылмаған кезде немесе осындай декларацияда мәліметтер төмендетілген кезде мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыстың алынуымен мүлікті өткізу фактісі анықталғаны туралы болжамды тұжырымды қамтиды.

Бұл ретте салық төлеушінің кабинетінде жарияланған Хабарламаның мәтіні толық емес, өйткені онда салық міндеттемесінің сомасы, банктік деректемелер, салық міндеттемесін орындау туралы талап, Хабарламаны жіберудің нақты құқықтық негізі, сондай-ақ оған шағым жасау тәртібі көрсетілмеген. Аталған деректемелер Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексінің (бұдан әрі – Салық кодексі) 114-бабының 3-тармағында салық төлеушіге жіберілетін әкімшілік акт ретіндегі салық органының хабарламасы үшін тікелей көзделген, ал олардың болмауы Хабарламаны салық хабарламасының нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптарға сәйкес келмейді.

Іс жүзінде Хабарламаның мазмұнын талап қоюшыға Алматы қаласы бойынша МКД Ауэзов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасының қызметкерлері телефон арқылы ауызша түсіндіріп, Хабарламаны жіберуге талап қоюшының мына мекенжайда орналасқан тұрғын емес үй-жайды: Алматы қ., Ауэзов ауданы, 8-шағынаудан, 79-үй, 61-тұрғын емес үй-жай, сатуы және мүліктің құн өсімінен түсетін табысқа салынатын салықты төлемеуі негіз болғанын хабарлады. Салық органының тұжырымдарымен келіспеуіне байланысты талап қоюшы Салық кодексінің 96-бабы 2-тармағының 2) тармақшасын басшылыққа ала отырып, Ауэзов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасына өзінің тарапынан салық заңнамасын бұзушылықтардың жоқтығы туралы уәжді түсініктеме жолдап, даулы Хабарлама бойынша құқықтық ұстанымын баяндады.

Түсініктемеде даулы тұрғын емес үй-жайдың 2006 жылғы 2 қазанда сатып алу-сату шарты негізінде 20 625 000 теңгеге сатып алынғаны көрсетілді. Сатып алу осы мүлікті кепілге қою арқылы ресімделген банктік қарыз есебінен жүзеге асырылды, оған жыл сайын сыйақы есептелді, нәтижесінде кредиттік төлемдерді ескере отырып, сатып алудың нақты құны бастапқы бағадан едәуір асып, шамамен 70 000 000 теңгені құрады. Он алты жылдан астам уақыт иеленгеннен кейін (02.10.2006 жылдан 30.03.2023 жылға дейін) салық төлеуші аталған мүлікті 48 000 000 теңгеге сатты. Сатып алу бағасы мен сату бағасының арасындағы айырма 27 375 000 теңгені құрар еді және тіпті құн өсімінен түсетін табысқа салық салынуы гипотетикалық түрде туындаған жағдайда да, 10 пайыз мөлшеріндегі мөлшерлеме 4 800 000 теңге емес, бар болғаны 2 737 500 теңге мөлшерінде салықты құрауы мүмкін еді, бұл хабарламада қате көрсетілген. Бұдан басқа, мүліктің өзі Салық кодексінің 331-бабының қолданылу аясына жататын объектілерге кірмейді және бір жылдан едәуір ұзақ уақыт меншікте болған, осыған байланысты салық салу объектісі жоқ.

Хабарламаны салық төлеушінің кабинетінде орналастыру кезінде талап қоюшыға оған шағым жасау тәртібі түсіндірілмегендіктен, ал құжаттың өзінде салық міндеттемесінің сомасы және өзге де міндетті деректемелер көрсетілмегендіктен, талап қоюшы белгіленген мерзімде жазбаша түсініктеме беруді Салық кодексінің 96-бабы 2-тармағының 2) тармақшасының мағынасында Хабарламаны орындаудың жеткілікті тәсілі деп есептеді және бұл салық органының қандай да бір талаптарының тоқтатылуына әкеледі деп пайымдады.

Алайда 2026 жылғы қаңтардың соңында Ауэзов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасының қызметкерлері талап қоюшымен қайта байланысып, Хабарламаның «орындалуы» мәселесін нақтылай бастады және іс жүзінде салық төлеу қажеттілігін талап етті. Осыған байланысты талап қоюшы өзінің сотқа дейінгі шағымдану құқығын іске асырып, Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (бұдан әрі – ӘРПК) 91-бабы тәртібімен жоғары тұрған органға – Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментіне Хабарламаға сотқа дейінгі шағыммен жүгінді.

Сотқа дейінгі шағымда талап қоюшы Хабарламаның Салық кодексінің 114-бабы 3-тармағының талаптарына сәйкес келмейтінін, онда салық міндеттемесінің сомасы, оны жіберу негіздері және шағым жасау тәртібі көрсетілмегенін; даулы тұрғын емес үй-жайдың 2006 жылғы 2 қазанда жасалған сатып алу-сату шарты бойынша 20 625 000 теңгеге сатып алынғанын және тек 2023 жылғы 30 наурызда 48 000 000 теңгеге, яғни 17 жыл иеленгеннен кейін өткізілгенін; салық төлеушінің кабинетінде «бұзушылық сомасы» бағанында 4 800 000 теңге сомасы негізсіз көрсетілгенін, ал тіпті құн өсімінен түсетін табысқа гипотетикалық түрде салық салынған жағдайда да, өткізу бағасы мен сатып алу бағасы арасындағы оң айырмадан 10 пайыз мөлшерлеме бойынша есептелетін салықтың көрсетілген соманы құрауы мүмкін еместігін; сондай-ақ даулы мүлік өз қаражаты есебінен емес, банктік кредит есебінен сатып алынғанын, осыған байланысты кредит бойынша төлемдер мен сыйақыларды ескере отырып, сатып алудың нақты құны 70 000 000 теңгеден асып, мүлікті кейіннен өткізуден нақты экономикалық табыстың болуын жоққа шығаратынын көрсетті.

Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті сотқа дейінгі шағымды қарап, талап қоюшыға 23.02.2026 жылғы №ЗТ-2026-00413492 жауап жолдады. Аталған жауапта Департамент № 6003HF400156 24.07.2024 жылғы даулы Хабарламаның Мемлекеттік кірістер басқармасы тарапынан жіберілген фактісін растады, камеральдық бақылауды жүргізудің және оның нәтижелерін ресімдеудің құқықтық негіздеріне сілтеме жасады, сондай-ақ Салық кодексінің жоғары және орташа дәрежедегі тәуекелдермен бұзушылықтарды ресімдеу тәртібі туралы 96-бабының ережелеріне сілтеме жасап, Хабарлама талап қоюшының анықталған бұзушылықтардың мәні бойынша жауабын ұсынуына байланысты «Салық кодексінің 96-бабы 2-тармағының 2) тармақшасы шеңберінде» «орындалды» деп есептеледі деген қорытындыға келді.

Департамент іс жүзінде Хабарламаның орындалғанын мойындағанына және салық базасының немесе төленуге тиіс салық сомасының қандай да бір есептеулерін келтірмегеніне қарамастан, даулы Хабарлама ақпараттық жүйеде әлі де тіркеліп тұр, Мемлекеттік кірістер басқармасының қызметкерлері оны «орындау» қажеттілігіне сілтеме жасауды жалғастыруда, ал салық төлеушінің кабинетінде «бұзушылық» сомасы ретінде 4 800 000 теңге әлі де көрсетіліп тұр. Аталған мән-жайлар талап қоюшы үшін құқықтық айқынсыздық туғызады, салық салудың айқындылығы мен заңдылығы қағидаттарына нұқсан келтіреді, кәсіпкерлік қызметті еркін жүзеге асыруға кедергі келтіреді және болашақта салық міндеттемесін қамтамасыз ету және мәжбүрлеп орындату шараларының қолданылу қаупін туғызады.

Талап қоюшы Хабарламаны, сондай-ақ Департаменттің аталған жауабында көрсетілген жоғары тұрған салық органының шешімін заңсыз және күшін жоюға жатады деп есептейді, бұған мынадай негіздер бар.

Біріншіден, Хабарлама Салық кодексінің 114-бабы 3-тармағының талаптарына сәйкес келмейді. Жаңартылған салық заңнамасы салық хабарламасы әкімшілік акт ретінде салық төлеушінің сәйкестендіру нөмірін, оның толық атауын, салық органының атауын, күнін, салық міндеттемесінің сомасын, қажетті банктік деректемелерді, салық міндеттемесін орындау туралы талапты, хабарламаны жіберу негізін және оған шағым жасау тәртібін қамтуға тиіс екенін тікелей көздейді. Даулы Хабарламада салық міндеттемесінің сомасының, оны орындау жөніндегі талаптардың, құқықтық негізге және шағым жасау тәртібіне сілтеменің болмауы аталған Хабарламаны заң талаптарына формальды және материалдық тұрғыдан сәйкес келмейді және талап қоюшының шағым жасауға жататын анық, түсінікті және уәжді әкімшілік актіні алуға құқығын бұзады.

Екіншіден, салық органының даулы тұжырымдары жеке тұлғалардың мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табысына салық салуды реттейтін Салық кодексінің 331-бабының ережелеріне қайшы келеді. Аталған норма құн өсімінен түсетін табыс жеке тұлғалар өткізген кезде меншік құқығын тіркеген күннен бастап бір жылдан аз уақыт меншікте болған мүліктің қатаң белгіленген түрлерінен (тұрғын үй, саяжай құрылыстары, гараждар, автотұрақ орындары, жеке қосалқы шаруашылық объектілері және т.б.) туындайтынын белгілейді. Талап қоюшының 2006 жылы сатып алған және тек 2023 жылы, яғни 17 жыл өткеннен кейін өткізген даулы мүлкі 331-баптың 1-тармағында көрсетілген объектілер тізбесіне жатпайды және бір жылдан аз уақыт иелену өлшемшартына сәйкес келмейді, осыған байланысты құн өсімінен түсетін табыс бойынша салық салу объектісін қалыптастырмайды. Салық органы өзінің жауабында мұндай жағдайда құн өсімінен түсетін табысқа салықты есептеуге және өндіріп алуға мүмкіндік беретін бірде-бір құқықтық норманы келтірмеді және осылайша әкімшілік актінің заңдылығын дәлелдеу жөніндегі өзіне жүктелген міндетті орындамады.

Үшіншіден, салық салынатын табыстың туындауы туралы таза гипотетикалық болжам жасалған жағдайда да, салық төлеушінің кабинетінде «бұзушылық сомасы» ретінде 4 800 000 теңге мөлшерінде көрсетілген сома арифметикалық және құқықтық тұрғыдан негізсіз болып табылады. Даулы мүлікті сатып алу құны 20 625 000 теңгені, өткізу құны 48 000 000 теңгені құрады, осылайша құнның ықтимал өсімі 27 375 000 теңгені құрар еді. Жеке тұлға үшін осы жағдайда арнайы салық режимі шеңберінде қызметті жүзеге асырмайтын тұлғаға қолданылатын 10 пайыз мөлшеріндегі жеке табыс салығының мөлшерлемесі қолданылған жағдайда, мұндай гипотетикалық табыстан салық сомасы 2 737 500 теңгені құрар еді, бірақ 4 800 000 теңгені құрауы мүмкін емес. Салық органы 4 800 000 теңге сомасын есептеудің қандай да бір әдістемесін ұсынбады, салық базасы мен мөлшерлемені айқындау кезінде Салық кодексінің қандай нормалары қолданылғанын көрсетпеді және осылайша Салық кодексінде бекітілген салық салудың заңдылығы мен айқындылығы қағидаттарын бұзды.

Төртіншіден, даулы мүлікті талап қоюшы өз қаражаты есебінен емес, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ кредиттік желісі шеңберінде алынған, нысаналы мақсаты – коммерциялық жылжымайтын мүлікті сатып алу болып табылатын, 10 жыл мерзімге жылдық 12 пайыз сыйақы мөлшерлемесімен берілген банктік қарыз қаражаты есебінен сатып алған. 2006 жылдан 2016 жылға дейінгі кезеңде талап қоюшы кредиттің негізгі сомасын және сыйақының елеулі сомаларын, оның ішінде АҚШ доллары бағамының өзгеруін ескере отырып, өтеген, соның нәтижесінде кредитті өтеу кестесімен расталатын кредит бойынша барлық міндеттемелер мен артық төлемдерді ескере отырып, мүлікті сатып алудың нақты құны 70 000 000 теңгеден асады. Мұндай жағдайда салық органының талап қоюшы мүліктің құн өсімі түрінде экономикалық табыс алды деген тұжырымы негізсіз болып табылады және мәміленің нақты экономикалық салдарын көрсетпейді, нақты емес, номиналды табысқа салық салудың базалық қағидатына қайшы келеді және салық салудың әділеттілік қағидатын бұзады.

Бесіншіден, Салық кодексінің 94-бабына сәйкес камеральдық бақылау салық органдарының салық есептілігін және уәкілетті органдардың мәліметтерін талдау негізінде жүзеге асыратын бақылауы болып табылады, ал осы баптың 2-тармағына сәйкес камеральдық бақылаудың мақсаты салық төлеушіге есептілікті ұсыну немесе салықтарды төлеу арқылы анықталған бұзушылықтарды өз бетінше жою құқығын беру болып табылады. Салық кодексінің 96-бабы камеральдық бақылау кезінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны орындау анықталған бұзушылықтарды жою немесе салық төлеушінің бұзушылықтардың жоқтығын растайтын уәжді түсініктемелерді ұсынуы болып табылатынын белгілейді. Талап қоюшы белгіленген мерзімде бұзушылықтардың жоқтығына қатысты құқықтық және нақты дәлелдері бар толық жазбаша түсініктемелерді ұсынғанын ескере отырып, даулы Хабарлама орындалды деп танылуға тиіс еді және одан әрі «орындау» туралы талаптарға және іс жүзінде жоқ салықты төлеу міндетін мәжбүрлеп жүктеуге негіз бола алмайды.

Ақырында, ӘРПК-ге сәйкес кез келген әкімшілік акт заңды, негізді және уәжді болуға, онда қолданылған құқық нормаларына және оны қабылдауға негіз болған нақты мән-жайларға сілтемелер қамтылуға тиіс, ал сот дауы барысында әкімшілік актінің заңдылығын дәлелдеу ауыртпалығы әкімшілік органға жүктеледі. Хабарламада тиісті құқықтық және есептік негіздемелер жоқ, ал Департаменттің жауабы камеральдық бақылаудың мақсаттары туралы Салық кодексінің жалпы үзіндісімен ғана шектеліп, даулы табыстың құқықтық табиғатына, салық салу объектісіне, салық базасына және талап қоюшының құқықтарына нақты талдау жасамаған, бұл жиынтығында дауланатын әкімшілік актілердің заңсыз екенін көрсетеді.

Осылайша, даулы Хабарлама және Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің сотқа дейінгі шағымға берген жауабында көрсетілген кейінгі шешімі Салық кодексі мен ӘРПК талаптарына сәйкес келмейді, талап қоюшының салық төлеуші ретіндегі құқықтары мен заңды мүдделерін бұзады және сот тәртібімен заңсыз деп танылып, күшін жоюға жатады.

ӘРПК-нің 156-бабының 1-бөлігіне сәйкес, егер талап қоюшының құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын ауыртпалық түсіретін әкімшілік актіге дау айту туралы талап қою негізді болса және сот оның заңсыздығын таныса, онда ол оның толық немесе қандай да бір бөлігіндегі күшін жояды.

Жоғарыда баяндалғандардың негізінде, Қазақстан Республикасының Салық кодексін, Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексін басшылыққа ала отырып, ӘРПК-нің 84 және 122-баптарында белгіленген мерзімде,

СОТТАН СҰРАЙМЫН:

· Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің Ауэзов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы «РММ»-нің мемлекеттік кірістер органдары камеральдық бақылау нәтижелері бойынша анықтаған орташа дәрежедегі тәуекел бұзушылықтарды жою туралы № 6003HF400156 24.07.2024 жылғы хабарламасының күшін жою.

· Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің 23.02.2026 жылғы №ЗТ-2026-00413492 әкімшілік актісінің күшін жою.

· Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің Ауэзов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасынан Мой П Абдрахимовнаның пайдасына мемлекеттік бажды төлеуге жұмсалған 2 595 теңге мөлшеріндегі шығыстарды өндіріп алу.

Құрметпен,

Сенімхат бойынша өкіл: Кеңесбек И.М. 

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы