Қазақстан Республикасы мен Түрікменстан арасындағы достық қатынастар және ынтымақтастық туралы шартты ратификациялау туралы

Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 17 сәуірдегі № 2197 Жарлығы

"Қазақстан Республикасының Президентіне және жергілікті әкімшіліктердің басшыларына қосымша өкілеттіктерді уақытша беру туралы" 1993 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының 2-бабына сәйкес ҚАУЛЫ ЕТЕМІН:      

1. 1993 жылғы 19 мамырда Ашғабатта қол қойылған Қазақстан Республикасы мен Түрікменстан арасындағы достық қатынастар және ынтымақтастық туралы шарт ратификациялансын.      

2. Осы Жарлық жарияланған күнінен бастап күшіне енеді.      

Қазақстан Республикасының Президенті

                               Шарт          

достық қарым-қатынас және ынтымақтастық туралы                    

Қазақстан Республикасы және Түркіменстан                          

(бейресми мәтін)

(ҚР СІМ ресми сайты-1998 жылғы 31 шілдеде күшіне енді)

      Бұдан әрі Жоғары Уағдаласушы Тараптар деп аталатын Қазақстан Республикасы мен Түрікменстан, Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының мақсаттары мен қағидаттарын басшылыққа ала отырып, тарихи қалыптасқан достық қатынастар мен өзара тиімді ынтымақтастықты одан әрі нығайту мен кеңейту екі мемлекет халықтарының мүдделеріне жауап береді деп есептей отырып, олардың халықтары арасындағы өзара сыйластықтың қазіргі байланыстарына, достық қатынастары мен дәстүрлеріне сүйене отырып,      ЕҚЫҰ-ның Хельсинкидегі Қорытынды актісіне және Еуропа мен Азиядағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөніндегі басқа да іргелі құжаттарға өзінің адалдығын растай отырып, мемлекеттер арасындағы қатынастардағы халықаралық құқықтың басымдығын мойындай отырып, саяси, экономикалық, мәдени, экономикалық, Экономикалық, экономикалық,Экономикалық, экономикалық, Экономикалық, экономикалық, Экономикалық, экономикалық, Экономикалық, экономикалық, Экономикалық, экономикалық, Экономикалық, экономикалық, өзара тиімді ынтымақтастықты және олардың арасындағы сенімді тереңдету мақсатында ғылыми салаларда,      жалпыға ортақ бейбітшілік пен халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға ұмтыла отырып, осы Шартты жасасуға шешім қабылдап, төмендегілер туралы келісті:                                

1-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар өзара қарым-қатынаста және халықаралық қызметте егеменді, тең құқылы, достас мемлекеттер ретінде әрекет етеді және өз қатынастарын екі елдің тәуелсіздігі мен мемлекеттік егемендігін құрметтеу, бір-бірінің ішкі істеріне теңдік пен араласпау қағидаттары негізінде дамытады.                                

2-бап      

Мәртебелі Уағдаласушы тараптар өңірлік және жаһандық өлшемдерде бейбітшілікті нығайту, тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтау мақсатында өзара іс-қимыл жасауға міндеттенеді.      

Жоғары Уағдаласушы Тараптардың бірінің пікірі бойынша бейбітшілікке қауіп төндіретін, өңірде немесе еурозиялық континентте бейбітшілікті бұзатын, сондай-ақ оның қауіпсіздігінің Елеулі мүдделерін бұзатын жағдай туындаған жағдайда. Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар өз ұстанымдарын үйлестіру және туындаған қатерді жою үшін шаралар қабылдау мақсатында бірлескен консультациялар тетігін іске қосады.                                

3-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар олардың кез келгеніне қарсы бағытталған қандай да бір одақтарға немесе блоктарға қатыспайды. Жоғары Уағдаласушы Тараптар екінші Жоғары Уағдаласушы Тарапқа қарсы агрессияны жүзеге асыру үшін үшінші мемлекеттің өз аумақтарын, коммуникациялар жүйелерін және басқа да инфрақұрылымдарды пайдалануына жол бермеуге, Жоғары Уағдаласушы Тараптардың бірінен қарулы қақтығыстар туындаған кезде үшінші мемлекеттерге ешқандай көмек көрсетпеуге міндеттенеді.                                

4-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар Қазақстан Республикасы мен Түрікменстанның қазіргі шекараларының аумақтық тұтастығын және бұзылмаушылығын мойындайды және құрметтейді.      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар өз заңнамасына сәйкес өз аумақтарында ұйымдар мен топтардың құрылуына және құқыққа қайшы қызметіне, сондай-ақ жекелеген адамдардың мемлекеттердің әрқайсысының тәуелсіздігіне, аумақтық тұтастығына қарсы бағытталған не ұлтаралық қатынастардың шиеленісуіне бағытталған іс-әрекеттеріне тыйым салады және жолын кесетін болады.                                

5-бап      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар адам құқықтары туралы жалпыға бірдей танылған халықаралық нормаларға сәйкес, сондай-ақ өзінің ұлттық заңнамасын ескере отырып, олардың аумақтарында тұратын адамдарға олардың ұлттық немесе өзге де айырмашылықтарына қарамастан тең құқықтар мен бостандықтарға кепілдік береді.                                

6-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар ұлттық азшылықтарға жататын адамдардың Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын олардың заң алдындағы толық теңдігі деңгейінде толық көлемде жүзеге асыру құқықтарына кепілдік береді.      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар өз аумағындағы ұлттық азшылықтардың немесе екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың этникалық топтарының этникалық, мәдени, тілдік және діни бірегейлігін дамытуға ықпал етеді және қорғауды қамтамасыз етеді және осы бірегейлікті көтермелеу үшін жағдайлар жасайды.                                

7-бап    

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар өз әлеуеттерін барынша пайдалану мақсатында екіжақты өзара тиімді экономикалық және ғылыми-техникалық ынтымақтастықты кеңейтуге және тереңдетуге, экономикалық өзгерістер саласындағы өзара іс-қимыл нысандарын әзірлеуге, ақша-кредит (валюта) салық және баға саясаты саласында өзара консультациялар жүргізуге міндеттенеді.      

Жоғары Уағдаласушы Тараптардың әрқайсысы екінші Жоғары Уағдаласушы Тарапты оның құқықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын экономикалық шешімдер туралы алдын ала хабардар ететін болады, сондай-ақ екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың экономикалық жағдайын тұрақсыздандыратын біржақты шараларды жүзеге асырудан қалыс қалатын болады.                                

8-бап      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар екі мемлекеттің кәсіпорындары, фирмалары және басқа да экономикалық ынтымақтастық субъектілері арасындағы кооперацияның және тікелей байланыстың әртүрлі нысандарын жан-жақты көтермелейтін болады. Жоғары Уағдаласушы Тараптар өзара инвестицияларды ынталандыруды және қорғауды қоса алғанда, кәсіпкерлік және өзге де шаруашылық қызмет үшін қолайлы экономикалық, қаржылық және құқықтық жағдайларды қамтамасыз ететін болады.      

Осы баптың ережелерін орындау мақсатында Жоғары Уағдаласушы Тараптар жекелеген үкіметаралық келісімдер жасасады.                                

9-бап      

Екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың аумағындағы бір Жоғары Уағдаласушы Тараптың мемлекеттік мүлкінің, заңды тұлғаларының және азаматтарының мүлкінің құқықтық режимі, егер олардың арасындағы келісімде өзгеше көзделмесе, мүліктің орналасқан елінің заңнамасымен реттеледі.                                

10-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар осы салаларда қалыптасқан кешендер мен Бірыңғай жүйелерді сақтауға және дамытуға ықпал ете отырып, энергетика, көліктің барлық түрлері, байланыс және коммуникациялар, оның ішінде спутниктік байланыс және телекоммуникациялар саласындағы өзара ынтымақтастықты жүзеге асыратын болады.      Жоғары Уағдаласушы Тараптардың әрқайсысы екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың теңіз, әуе порттары, теміржол және автомобиль желілері және олардың аумақтарында орналасқан құбырлар арқылы көлік операцияларын қамтамасыз етеді.      

Жоғары Уағдаласушы Тараптардың әрқайсысы өз аумағында өзара қарым-қатынас қағидаттарында екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың жолаушылары мен жүктерінің кедергісіз және бажсыз транзитін қамтамасыз ететін болады.      

Өз елдерінің экономикалық әлеуетін кешенді пайдалану мақсатында Жоғары Уағдаласушы Тараптар Красноводск-Бекдаш-Новый Узен (Ералиево), Газанжик-Гызылэтрек, Теджен-Сарахс темір жол желілерінің құрылысын кейіннен электрлендірумен жеделдетеді.                                

11-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар Каспий теңізінің әлеуетті ресурстарын жан-жақты және ұтымды пайдалану жөніндегі өз күш-жігерін келіседі.                                

12-бап      

Жоғары Уағдаласушы тараптар екіжақты және көпжақты шарттарға сәйкес әрекет ете отырып, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге басымдық береді. Жоғары Уағдаласушы Тараптар қоршаған ортаның ластануын болдырмау, табиғат пайдалануды ұтымды ету үшін қажетті шараларды қабылдайтын болады. Олар бірлескен арнайы табиғатты қорғау бағдарламалары мен жобаларын әзірлеуге және жүзеге асыруға жәрдемдесетін болады.      Арал теңізі мен Арал маңы аудандарының экологиялық апатының жаһандық сипатын түсіне отырып, Жоғары Уағдаласушы Тараптар Аралдың экологиялық жүйесін қалпына келтіру ісінде күш біріктіреді, осы саладағы халықаралық және, әсіресе, өңірлік бағдарламаларды әзірлеу мен іске асыруда өзара іс-қимыл жасайтын болады.      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар өз аумақтарындағы ірі экологиялық апаттардың салдарын жоюға бір-біріне жан-жақты жәрдем көрсететін болады, сондай-ақ табиғи және техногендік факторлардан туындаған және халықтың тыныс-тіршілігіне қауіп төндіретін төтенше жағдайлар туындаған кезде өзара көмек көрсететін болады.                                

13-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар ғасырлар бойғы дәстүрлерге сүйене отырып, өз халықтары арасындағы мәдениет, өнер, әдебиет, спорт және туризм саласындағы байланыстарды кеңейтіп, тереңдететін болады. Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар барлық мәдени-тарихи мұралардың, мұрағаттардың, ақпараттық және ғылыми-техникалық деректер банктері мен қорлардың қолжетімділігін және еркін пайдаланылуын қамтамасыз етеді. Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар мемлекеттік, өңірлік және жергілікті деңгейлердегі шығармашылық ұжымдар, мәдениет қайраткерлері мен мамандар, мәдениет мекемелері арасындағы алмасуларды кеңейтуге жан-жақты жәрдемдесетін болады.      Жоғары Уағдаласушы Тараптар осы мәселелер бойынша жекелеген келісімдер жасасады.      Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар мемлекеттік, мемлекеттік емес ұйымдар, қоғамдық бірлестіктер, оқу орындары желісі бойынша да, сондай-ақ жеке негізде де өз елдерінің азаматтары арасындағы байланыстарға жан-жақты жәрдемдесетін болады.                                

14-бап      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар халық денсаулығын қорғау, медицина ғылымы мен практикасын, олардың материалдық-техникалық базасын дамыту, дәрілік заттармен, медициналық техника бұйымдарымен және балалар тағамы өнімдерімен қамтамасыз ету жөніндегі бірлескен іс-қимылдар қажеттігін мойындайды.      Жоғары Уағдаласушы Тараптар бір Жоғары Уағдаласушы Тараптың бірегей және мамандандырылған медициналық мекемелерінің екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың адамдарына емдеу және ғылыми-консультациялық көмек көрсету үшін қолжетімділігі мен пайдалану құқығын сақтайды.                                

15-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар екінші Жоғары Уағдаласушы Тараптың аумағында тұратын бір Жоғары Уағдаласушы Тараптың азаматтарын зейнетақымен қамсыздандыру мәселелері азаматтардың зейнетақымен қамсыздандыруға құқығын тану негізінде арнайы келісіммен реттелетіні туралы келісті.                                

16-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар білім беру, ғылыми біліктілік кадрларын даярлау саласындағы ынтымақтастықты жүзеге асыратын және мамандармен, аспиранттармен, тағылымдамадан өтушілермен және студенттермен алмасуды ынталандыратын болады.      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар өз азаматтарына берілген білім туралы құжаттардың, дипломдар мен аттестаттардың өзара танылуын растайды және оларды өз аумақтарында қолдануға шектеулерге жол бермейді.                                

17-бап    

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар іргелі және қолданбалы зерттеулер, қазіргі заманғы ғылымның, техника мен технологиялардың жетістіктерін пайдалану саласындағы кең ынтымақтастықты қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдайды. Олар ортақ бағдарламалар мен жобаларды жүзеге асыруға, ғалымдар мен зерттеушілермен алмасуға, бірлескен ғылыми және ғылыми-өндірістік ұжымдарды құруға және олардың қызметіне жәрдемдесетін болады.                                

18-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар құқық саласындағы ынтымақтастықтың қажеттілігін мойындайды.      

Мәртебелі Уағдаласушы Тараптар құқықтық актілерді әзірлеу, қабылдау және қолдану туралы тұрақты ақпарат алмасуды жүзеге асыратын, халықаралық-құқықтық құжаттарды дайындауға қатысу жөніндегі күш-жігерді біріктіретін болады.      Олар бір-біріне қылмыстық, азаматтық және отбасылық істер бойынша өзара құқықтық көмек көрсетуге міндеттенеді.                                

19-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар қылмысқа, халықаралық терроризмге, нашақорлыққа, сондай-ақ қарудың заңсыз айналымы мен контрабандаға қарсы күрестегі ынтымақтастықты кеңейтіп, тереңдететін болады.                                

20-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар екі мемлекеттің парламенттері мен парламентарийлері арасындағы келісімшарттар мен ынтымақтастықты дамытуға ерекше назар аударатын болады.                                

21-бап      

Жоғары Уағдаласушы Тараптар осы Шартты орындау мәселелері бойынша тұрақты екіжақты консультациялар мен келіссөздер жүргізетін болады.      

Осы Шарттың баптарын түсіндіруге және қолдануға қатысты даулар келіссөздер жолымен шешілуге тиіс.      

Осы Шарттың ережелері Жоғары Уағдаласушы Тараптардың өзара келісімі бойынша толықтырылуы немесе өзгертілуі мүмкін.                                

22-бап      

Осы Шарт қандай да бір басқа мемлекетке қарсы бағытталмаған және олар қатысушылары болып табылатын басқа да халықаралық шарттардан туындайтын Жоғары Уағдаласушы Тараптардың құқықтары мен міндеттемелерін ешқандай да қозғамайды.                                

23-бап      

Осы Шарт Жоғары Уағдаласушы Тараптардың конституциялық рәсімдеріне сәйкес ратификациялауға жатады және ратификациялық грамоталармен алмасу күнінен бастап күшіне енеді.                                

24-бап      

Осы Шарт он жыл мерзімге жасалады.

    Егер Жоғары Уағдаласушы Тараптардың ешқайсысы болмаса, оның қолданысы келесі онжылдық мерзімге автоматты түрде ұзартылады

Шарттың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін бір жылдан кешіктірмей жазбаша хабарлама жолымен оның күшін жоюға өзінің ниеті туралы мәлімдейді.

    Ашғабат қаласында 1992 жылғы 19 мамырда әрқайсысы қазақ және түрікмен тілдерінде екі данада жасалды, әрі екі мәтіннің де күші бірдей.

Қазақстан Республикасының  

Президенті  

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы