Өтемақы мен моральдық зиянды өндіріп алу
2022 жылғы 22 маусымда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы құрамында: төрағалық етуші судья Б., судьялар А., М., талапкер өкілі К. А., жауапкер өкілі С. А. қатысуымен, мобильді бейнеконференцбайланыс (TrueCoft) арқылы ашық сот отырысында Н. А. талап қоюы бойынша азаматтық істі қарап, "а" акционерлік қоғамына, н.А. 2021 жылғы 8 қарашадағы аудандық соттың шешімін, азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 13 қаулысын қайта қарау туралы өтінішхаты бойынша келіп түскен моральдық зиянды өндіріп алу туралы "көліктегі полиция департаменті" республикалық мемлекеттік мекемесіне жауапкер тарапынан дау мәніне дербес талаптар мәлімдемейтін үшінші тұлғаға 2022 жылғы қаңтар,
Н. А. сотқа "А" акционерлік қоғамына (бұдан әрі - Авиакомпания), "көліктегі полиция департаменті" республикалық мемлекеттік мекемесіне (бұдан әрі - Департамент) жауапкердің Н. қаласынан А. қаласына ұшу бойынша сапасыз қызмет көрсеткенін талап ете отырып, моральдық зиянды өтеуді өндіріп алу туралы жүгінді.
Аудандық соттың 2021 жылғы 8 қарашадағы шешімімен талапты қанағаттандырудан бас тартылды.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 13 қаңтардағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды.
Өтініште өтініш беруші іс бойынша жасалған сот актілерімен келіспей, олардың күшін жоюды және талап қоюды қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығаруды сұрайды, өйткені азаматтық істе жауапкердің багажды тіркеу кезінде сапасыз қызметтер көрсетудегі кінәсі туралы дәлелдер болған.
Өтінішке кері байланыс берілмеген.
Өтінішхаттың дәлелдерін қолдаған талапкер өкілінің, өтінішхаттың дәлелдеріне қарсылық білдірген жауапкер өкілінің түсініктемелерін тыңдап, азаматтық істің материалдарын зерттегеннен кейін Жоғарғы Соттың сот алқасы (бұдан әрі-сот алқасы) келесіге келеді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – АІЖК) 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес заңсыз сот актісін шығаруға әкеп соққан материалдық және іс жүргізу құқығы нормаларының елеулі бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз болып табылады.
Іс бойынша мұндай негіздер белгіленді.
Бірінші сатыдағы сот дауды шешіп, талап қоюды қанағаттандырудан бас тарта отырып, талапкер АІЖК-нің 72-бабының талаптарына байланысты өз дәлелдерін негіздеуге дәлелдемелер ұсынбағанын негіздеді.
Апелляциялық алқа бірінші сатыдағы соттың шешімін іс бойынша белгіленген нақты мән-жайлар мен заңнама нормаларына қайшы келмейтін тиісті деп таныды, осыған байланысты талапкер Қазақстан Республикасының әуежайларында жолаушыларға қызмет көрсетуді ұйымдастыру қағидаларына сәйкес жасалған PIR актісін сотқа ұсынбады деген соттың қорытындыларын толықтыра отырып, өзгеріссіз қалдырды 2015 жылғы 24 ақпандағы №189 (бұдан әрі - ереже).
Сот алқасы жергілікті соттардың қорытындылары заңға негізделмеген деп санайды.
Қаралып отырған дауды дұрыс шешу үшін соттарға "тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңын (бұдан әрі - Заң) қолдану қажет болды, өйткені дау талапкерге сапасыз қызмет көрсету нәтижесінде туындады.
Заңның кіріспесінен ол тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың құқықтық, экономикалық және әлеуметтік негіздерін, сондай-ақ тұтынушыларды қауіпсіз және сапалы тауарлармен (жұмыстармен, қызметтермен) қамтамасыз ету жөніндегі шараларды айқындайды.
Бұл ретте Заңның 1-бабына сәйкес:
тұтынушы-тауарға (жұмысқа, қызметке) тек қана жеке, отбасылық, тұрмыстық немесе кәсіпкерлік қызметпен байланысты емес өзге де пайдалану үшін тапсырыс беруге немесе сатып алуға не тапсырыс беруге, сатып алуға және (немесе) пайдалануға ниеті бар жеке тұлға;
сатушы-тауарды Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес өткізетін жеке немесе заңды тұлға;
кемшілігі-тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) техникалық регламенттердің, стандарттау жөніндегі құжаттардың, шарт талаптарының міндетті талаптарына, сондай-ақ сатушы (дайындаушы, Орындаушы) ұсынған тауар (жұмыс, көрсетілетін қызмет)туралы ақпаратқа сәйкес келмеуі;
қызмет-нәтижелері материалдық көрінісі жоқ тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған қызмет;
Орындаушы-Шарт бойынша жұмысты орындайтын немесе қызмет көрсететін жеке немесе заңды тұлға.
Іс материалдарынан тұтынушы Н.А. Z92 рейсіне Н.-А.бағыты бойынша ұшуды, оның ішінде багажды тасымалдауды жүзеге асыру мақсатында авиакомпаниядан 2019 жылғы 15 мамырға билеттерді ақылы негізде сатып алғаны шығады.
Ұшу күні, 2019 жылғы 15 мамырда н.а. н. әуежайына екі және төрт жасар балалармен келді. Оның қолында бір чемодан болды, оны багаж бөліміне тіркеу кезінде тапсырды.
Алайда, тасымалдау құжаттамасының мәліметтеріне сәйкес, талапкер авиакомпанияда жалпы салмағы 37 кг болатын Z9 багаж тегтері бойынша 3 багаж орны тіркелген.
Багажды тапсырғаннан кейін ол жас балаларымен бірге күту залына барды, содан кейін оны полиция қызметкерлері мен Н. әуежайының қауіпсіздік қызметі багаж бөлімшесіне багажда тасымалданатын заттардың заңдылығына қатысты мән-жайларды, атап айтқанда күдікті заттары бар екі қорапты анықтау үшін шақырды.
Бұл факт 2019 жылғы 15 мамырдағы №19 қалалық әуежайдағы желілік полиция бөлімінің (ЖПД) ақпаратты есепке алу кітабында тіркелген.
Тексеруден кейін материалдар талапкердің іс-әрекеттерінде қылмыстық және әкімшілік жазаланатын әрекеттер құрамының болмауына байланысты шешім қабылдау үшін авиакомпанияға жіберілді, өйткені көрсетілген қораптар талапкерге тиесілі емес, бірақ рейс үшін авиабилеттерді тіркеуді жүргізген қызметкердің бастамасы бойынша оған тіркелгені анықталды.
Содан кейін талапкер мен оның жас балалары ұшуға жіберілді.
Заңның 2-1-бабына сәйкес тұтынушылардың құқықтарын қорғау қағидаттар негізінде, оның ішінде тұтынушыларды қауіпсіз және сапалы тауарлармен (жұмыстармен, көрсетілетін қызметтермен) қамтамасыз ету негізінде жүзеге асырылады.
Заңның 24-бабының 4-тармақшасына сәйкес сатушы (дайындаушы, Орындаушы) тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) тиісті сапасын қамтамасыз етуге міндетті.
Іс бойынша Авиакомпания ережені бұза отырып, үшінші тұлғаға тиесілі күдікті заттары бар екі қорап түріндегі багажды тіркегені анықталды, оны багажды тіркеу мән-жайлары анықталған кезде уәкілетті тұлғалар анықтады.
Нәтижесінде талапкер мен оның екі жас баласы бір сағат бойы әуежайдың багаж бөлімінде болды, ұшаққа қонуды жайлы күтуден айырылды, талапкер күйзеліске ұшырады, моральдық қорлық көрді, өйткені ол өзін түсіндіруге және дәлелдеуге мәжбүр болды.күдік тудырған багажға ешқандай қатысы жоқ.
Белгіленген мән-жайлар "көліктегі полиция департаменті" республикалық мемлекеттік мекемесінің 2019 жылғы 7 тамыздағы жауабымен расталады, одан "халықаралық әуежай" АҚ-да 2019 жылғы 15 мамырда орын алған талапкердің атына үшінші тұлғалардың багажын екі қорап түрінде тіркеу фактісі ЛОП қызметкерлері және соңғы адамдар қарсы тексеру жүргізген кезде расталғаны шығады Н.А. атына екі қорапты тіркеуді талапкердің келісімінсіз авиакомпания өкілі дербес жүргізгені анықталды.
Сот отырысында көрсетілгенді Департамент өкілі Ж. толық растады, ол жауапкер қызметкерінің кінәсінен соңғысы талапкердің атына үшінші тұлғаның багажын екі қорап түрінде тіркегенін, ол талапкерге тиесілі емес екенін түсіндірді, бұл багажды багаж бөліміне тапсыру мән-жайлары анықталған кезде анықталды.
Осылайша, ұшып шығатын жолаушыларға қызмет көрсету кезінде талапкерге сапасыз қызмет көрсету фактісі анықталды және істе бар дәлелдемелермен расталады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 9-бабының 1-тармағына сәйкес сапасыз қызмет көрсету кезінде моральдық зиянды өтеуді өндіріп алу азаматтық құқықтарды сотта қорғаудың бір тәсілі болып табылады.
Заңның 21-бабына сәйкес өтеу құқығы сатушының (дайындаушының, Орындаушының) Қазақстан Республикасының Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамасында көзделген оның құқықтары мен заңды мүдделерін бұзуы салдарынан тұтынушыға келтірілген моральдық зиянды өтеуді, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, сот немесе тұтыну дауларын сотқа дейінгі реттеу субъектілері жүзеге асыруы мүмкін.
Бұл құқықтық ұстаным "Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы"Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы №7 Нормативтік қаулысының 22-тармағында да көрсетілген.
Көрсетілген мән-жайлар жергілікті соттардың материалдық заңды өрескел бұзғанын көрсетеді, өйткені олар туындаған құқықтық қатынастарға қолданылатын заңды қолданбаған, сондықтан іс бойынша талапты ішінара қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығара отырып, күшін жоюға жататын заңсыз сот актілерін шығарған.
Моральдық зиянды өтеу мөлшерін айқындай отырып, сот алқасы даудың мән-жайларын ескереді, сондай-ақ АК-нің 952-бабында көзделген парасаттылық пен әділдік мақсатында авиакомпаниядан моральдық зиянды өтеу есебінен 300 000 теңге өндіріп алу қажет деп санайды.
Апелляциялық сатыдағы соттың істе жоғарыда көрсетілген Ережелерге сәйкес жасалған PIR актісі түріндегі дәлелдемелердің жоқтығы туралы дәлелдері дәрменсіз, өйткені мұндай актіні жасау талапкердің міндетіне кірмейді.
АІЖК-нің 109-бабының 1-бөлігіне сәйкес пайдасына шешім шығарылған тарапқа сот екінші жағынан іс бойынша шеккен барлық шығыстарды береді.
Жауапкерден талап қоюшының пайдасына талап қоюдың ішінара қанағаттандырылуына байланысты 2155 теңге (бірінші сатыдағы сотқа төленген 1389 теңге және кассациялық сатыдағы сотқа 766 теңге) мөлшерінде мемлекеттік баж өндіріп алуға жатады.
Н.А. өтінішхат берген кезде 1532 теңге сомасында мемлекеттік баж төленді, ал "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)" Қазақстан Республикасы Кодексінің 610-бабына сәйкес 766 теңге сомасында төленуге тиіс.
Салық кодексінің 108-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес мемлекеттік баждың артық төленген сомасы қайтарылуға жатады.
АІЖК-нің 113-бабына сәйкес жауапкерден талапкердің пайдасына 300 000 теңге сомасында өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар өндіріп алынуға жатады, олардың төлемі 2020 жылғы 9 қазандағы №17 аударым туралы түбіртекпен расталған.
Баяндалғанның негізінде АІЖК-нің 451-бабы 2-бөлігінің 8) тармақшасын басшылыққа ала отырып, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының сот алқасы ҚАУЛЫ ЕТТІ:
Аудандық соттың 2021 жылғы 8 қарашадағы шешімі, Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 13 қаңтардағы қаулысы жойылсын, іс бойынша жаңа шешім шығарылсын.
Н.а. ішінара қанағаттандыру.
Н.а. пайдасына "А" акционерлік қоғамынан моральдық зиянды өтеу есебіне 300 000 теңге (үш жүз мың) теңге, мемлекеттік бажды төлеу бойынша 2155 (екі мың жүз елу бес) теңге, өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша 300 000 (үш жүз мың) теңге мөлшерінде шығыстар өндірілсін.
Талаптың қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тарту.
Н.А. артық төленген мемлекеттік баж сомасы 766 (жеті жүз алпыс алты) теңге мөлшерінде қайтарылсын.
Н.А. ішінара қанағаттандыру туралы өтініш.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
