Сот алқасының жер учаскесін пайдалану туралы қаулысын қайта қарау
2022 жылғы 15 маусымда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы құрамында: төрағалық етуші – алқа төрағасы Н.К., судьялар Ш., Р., прокурор З. Ш., талапкер р. с. өкілдерінің, жауапкерлер л. с., үшінші тұлғалар А. Д., Я. А., Е. В., и. в., г.А., мобильді бейнеконференцбайланыс арқылы ашық сот отырысында Л. В. және М. в. жер учаскесін мәжбүрлеп алып қою туралы "жерді пайдалану мен қорғауды бақылау басқармасы" мемлекеттік мекемесінің (бұдан әрі – ММ) талап қоюы бойынша азаматтық істі қарап,
жауапкерлердің азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 3 ақпандағы қаулысын қайта қарау туралы өтінішхаты бойынша келіп түскен
"Жерді пайдалану мен қорғауды бақылау басқармасы" ММ жер учаскесі 2006 жылдан бастап берілген сәттен бастап нысаналы мақсаты бойынша пайдаланылмайтынын көрсете отырып, жауапкерлерге талап-арызбен сотқа жүгінді. Жауапкерлердің жер учаскесін пайдалануы туралы нұсқама орындалмады.
Қалалық соттың 2021 жылғы 11 қарашадағы шешімімен талапты қанағаттандырудан бас тартылды.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 3 ақпандағы қаулысымен аудандық соттың шешімі жойылды, іс бойынша талап қоюды қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылды.
Әуезов даңғылы, 41/1 үй ауданында (бұдан әрі – жер учаскесі) Орналасқан, ауданы 0,1145 га әкімшілік ғимаратты жобалау, салу үшін нысаналы мақсаты бар жер учаскесі, кадастрлық нөмірі 05-085-071-831 мемлекеттік меншікке алынсын.
Жауапкерлерден мемлекет кірісіне тең үлестермен 1459 теңге сомасында мемлекеттік баж өндірілді.
Өтініштерде жауапкерлер л.В. және М. в. апелляциялық сатыдағы соттың материалдық және іс жүргізу құқығының нормаларын бұзуына сілтеме жасай отырып, бірінші сатыдағы сот шешімін күшінде қалдыра отырып, апелляциялық қаулының күшін жоюды сұрайды.
Жауапкерлер өкілінің және өтінішхаттың дәлелдерін, мемлекеттік органдар өкілдерінің өтінішхаттың дәлелдеріне қарсылығын қолдаған үшінші тұлғалардың түсініктемелерін, апелляциялық қаулының күшін жоятын прокурордың қорытындысын тыңдап, істі жаңа қарауға жібере отырып, азаматтық істің материалдары мен өтінішхаттың дәлелдерін зерттей отырып, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының сот алқасы (бұдан әрі – сот алқасы) мынадай қорытындыларға келеді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – АІЖК) 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес заңсыз сот актісін шығаруға әкеп соққан материалдық және іс жүргізу құқығы нормаларының елеулі бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз болып табылады.
Істі қарау кезінде апелляциялық сатыдағы сот мұндай бұзушылықтарға жол бермеді.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің (бұдан әрі – Жер кодексі) 65 - бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылар жерді нысаналы мақсатына сәйкес, ал уақытша жер пайдалану кезінде-жер учаскесін беру актісіне немесе жалдау шартына сәйкес пайдалануға міндетті.
Жер учаскесін нысаналы мақсаты бойынша пайдаланбағаны үшін санкция ретінде Жер кодексінің 92 және 94-баптарында белгіленген рәсім сақталған кезде оны алып қою көзделген.
Іс материалдарынан жер учаскесі бастапқыда б.К. қала әкімінің 2006 жылғы 12 желтоқсандағы қаулысы негізінде берілген.
Иеліктен шығару кезегінен кейін жер учаскесі 2019 жылғы 28 тамыздағы сатып алу-сату шарты бойынша М.В. және Л. в. сатып алынды, жауапкерлердің меншік құқығы белгіленген тәртіппен тіркелді.
Уәкілетті орган тексеру кезінде бұл жер учаскесін жауапкерлер нысаналы мақсаты бойынша пайдаланбайтынын анықтады, осыған байланысты талапкер 2020 жылғы 3 маусымдағы №17, №18 ұйғарымдар шығарып, меншік иелеріне жер учаскесін мақсаты бойынша пайдалану жөнінде шаралар қабылдау үшін бір жыл мерзім берді.
2020 жылғы 4 маусымда жауапкерлерге нұсқамалар табыс етілді және жер учаскесіне құқық ауыртпалығы ретінде тіркеуші органда тіркелді.
Белгіленген мерзім өткеннен кейін 2021 жылғы 20 тамызда жер учаскесіне комиссиялық тексеру жүргізілді, нәтижесінде нұсқамалардың орындалмағаны, нысаналы мақсатына сәйкес құрылыстар жоқ, құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізілмейтіні, учаске қоршалмағаны анықталды.
Бірінші сатыдағы сот талап қою талаптарын қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім шығарған кезде жауапкерлер уәкілетті органнан нұсқама алғанға дейін жер учаскесін игеру жөнінде шаралар қабылдағанын, құрылысты бастау үшін рұқсат құжаттарын алу бойынша жұмыстар жүргізілгенін, жобалау бойынша қызметтер көрсетуге шарт жасалғанын, топотүсірілім келісілгенін, коммуникацияны қосу үшін техникалық шарттар алынғанын негізге алды.
Апелляциялық саты шешімде көрсетілген бірінші сатыдағы соттың қорытындылары істің мән-жайларына сәйкес келмейді және сот Жер кодексінің 92-бабы 2-тармағының ережелерін бұзды деп есептеді.
Бұл ретте апелляциялық сатыдағы сот "жер заңнамасын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 16 шілдедегі № 6 нормативтік қаулысының (бұдан әрі – нормативтік қаулы) Жер кодексінің 92-бабын қолдану мәселелерін түсіндіретін 10-тармағын басшылыққа алды.
Жоғарыда көрсетілген материалдық құқық нормаларының талаптарын орындау үшін апелляциялық сатыдағы сот бастапқы және кейінгі меншік иелерінің жер, құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізгенін, уәкілетті органдардың құрылыс жұмыстарын жүргізуге рұқсатын, эскиздік жобаны алғанын, жер учаскелерін уақтылы игермеу себептерін зерттегенін тексерді.
Белгіленгендей, 2021 жылғы 23 сәуірде "жер қатынастары, сәулет және қала құрылысы бөлімі" ММ жауапкерлерге сәулет-жоспарлау тапсырмасы (бұдан әрі – АӘД) берілді, 2021 жылғы 14 маусымда эскиздік жобаны келісуден дәлелді түрде бас тартылды.
Осылайша, істі бірінші сатыдағы сот қараған кезде жауапкерлер құрылыс жобаларын әзірлеу үшін тек бастапқы материалдарды алды: АПЗ және техникалық шарттар, эскиздік жоба келісілмеген, жобалау-сметалық құжаттама әзірленбеген, жобаға сараптама жүргізілмеген.
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 30 қарашадағы № 750 бұйрығымен бекітілген құрылыс саласындағы құрылыс салуды ұйымдастыру және рұқсат беру рәсімдерінен өту Қағидаларының 22-тармағында құрылыс жөніндегі жобаларды іске асыру жер учаскесіне тиісті құқық негізінде және мынадай кезеңдерде жүзеге асырылатыны бекітілген: 1) құрылыс жобаларын әзірлеу үшін бастапқы материалдар алу (беру жағдайларын қоспағанда) құрылысқа арналған жер учаскесімен бірге бастапқы материалдарды әзірлеу және келісу); 2) эскизді (эскиздік жобаны)әзірлеу және келісу; 3) жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу және құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізу; 4) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауын және қадағалауды жүзеге асыратын органдарды құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізудің басталғаны туралы хабардар ету, Құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүзеге асыру; 5) салынған объектіні қабылдау және пайдалануға беру.
Яғни, жауапкерлер құрылыс жобасын іске асырудың бірінші кезеңінен ғана өтті. Ал құрылыс-монтаждау жұмыстары жүргізілмесе, тиісінше жер учаскесін игеру басталған жоқ.
Осыған байланысты, апелляциялық сатыдағы сот рұқсат беру рәсімдерінен өту кезінде уәкілетті органдардың негізсіз бас тартуы туралы жауапкерлердің дәлелдеріне тиісті баға берді. Мемлекеттік органдардың әрекеттеріне жауапкерлер дау айтқан жоқ.
"Жер қатынастары, сәулет және қала құрылысы бөлімі" ММ дәлелді бас тартуларынан жобаланатын әкімшілік ғимаратта қонақүй нөмірлерін орналастыру жер учаскесінің нысаналы мақсатына сәйкес келмейді, қолданыстағы құрылыстың тығыздалуына алып келеді, жобаланатын абаттандыру учаскенің шекарасынан шығады, объектіге кірме жолдардың құрылысы іргелес аула аумақтарының тығыздығынугықтырады.
Сонымен қатар, кассациялық өтініште жауапкерлер жер учаскесін игеруді едәуір қиындататын жағдайларды көрсетеді, мысалы: учаскенің шағын мөлшері – 0,1145 га, учаскенің тығыз тұрғын үй құрылысының ішінде болуы және басқалары.
Бұрынғы иелерінің жер учаскесі 13 жыл бойы мақсатына сай пайдаланылмағаны туралы дәлелдер, ал 2019 жылы ғана учаскені сатып алған жауапкерлерге қатысты тексеру 1 жыл өткеннен кейін жүргізілді, дәрменсіз болып табылады.
Осылайша, Жер кодексінің 65-бабының 3-тармағына сәйкес жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылар жер учаскесін мақсатына қарай пайдалану, сервитуттар беру, салықтар мен өзге де міндетті төлемдерді төлеу және т.б. сияқты ауыртпалық түсіретін барлық міндеттерді атқарады.
Бұл жағдайда 2019 жылғы 28 тамыздағы сатып алу-сату шарты бойынша жер учаскесі жаңа меншік иесі-жауапкерлерге оны нысаналы мақсаты бойынша пайдалану міндеті түріндегі ауыртпалықпен бірге берілді.
Бұл тұжырым Жер кодексінің 25-бабы 2-тармағының жер учаскесіне меншік құқығын мәміле жасалған кездегі барлық ауыртпалықтары бар басқа тұлғаға беру туралы ережелеріне және нормативтік қаулының жоғарыда көрсетілген 10-тармағындағы түсіндірмелерге негізделген.
Мұндай жағдайларда сот алқасы апелляциялық сатының мақсаты бойынша пайдаланылмайтын жер учаскесі белгіленген тәртіппен мәжбүрлеп алып қоюға жатады деген тұжырымдарымен келіседі.
Сот алқасы апелляциялық сатыдағы сот материалдық және іс жүргізу құқығының нормаларын дұрыс қолданды деп санайды, істің мән-жайларына тиісті құқықтық баға берілді, осыған байланысты соттың даулы қаулысының күшін жоюға немесе өзгертуге және өтінішхатты қанағаттандыруға негіз жоқ.
АІЖК-нің 451-бабы 2-бөлігінің 1) тармақшасын басшылыққа ала отырып, сот алқасы ҚАУЛЫ ЕТТІ:
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 3 ақпандағы қаулысы күшінде қалсын, жауапкерлердің өтінішхаты - қанағаттандырусыз.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
