Соттылық-жер қойнауын пайдаланушылар мен салық органдары арасындағы салықтық даулар
2016 жылдың 1 қаңтарына дейін жер қойнауын пайдаланушылар мен салық органдары арасындағы салық дауларын негізінен мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттар қарады, өйткені өтініш берушілер жер қойнауын пайдаланушылар – заңды тұлғалар болды. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы Азаматтық іс жүргізу кодексінің қабылдануымен осы санаттағы істердің соттылығында елеулі өзгерістер болды. Жер қойнауын пайдаланушылардың едәуір бөлігі инвесторлар, оның ішінде ірі инвесторлар болып табылады. АІЖК-нің 27-бабының 4-бөлігіне сәйкес, Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 11 шілдедегі Заңымен енгізілген өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып, Астана қаласының соты Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты соттайтын істерден басқа, инвестициялық даулар бойынша азаматтық істерді бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша қарайды. Астана қаласының соты инвесторлар мен инвестордың инвестициялық қызметіне байланысты мемлекеттік органдар арасындағы: 1) Қазақстан Республикасының аумағында кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын шетелдік заңды тұлғаның (оның филиалының, өкілдігінің) қатысуымен Өзге де дауларды қарайды;
2) дауыс беретін акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) елу және одан да көп пайызы шетелдік инвесторға тиесілі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шетелдік қатысумен құрылған заңды тұлға; 3) инвестицияларды жүзеге асыруға мемлекетпен жасалған келісімшарт болған кезде инвесторлар. Осы баптың 5-бөлігіне сәйкес инвестициялық қызметпен байланысты емес инвестордың қатысуымен құқықтық қатынастардан туындайтын өзге де даулар, сондай-ақ оңайлатылған іс жүргізуде қаралуға жататын инвестордың қатысуымен даулар осы Кодекстің 3-тарауында белгіленген соттылыққа сәйкес аудандық (қалалық) және оларға теңестірілген соттардың соттылығына жатады. Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотына азаматтық істердің соттылығы АІЖК-нің 28-бабында белгіленген. 2) тармақшада Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ірі инвестор тарапы болып табылатын инвестициялық даулар бойынша азаматтық істерді бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша қарайды және шешеді деп айқындалған. Ағымдағы жылы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының мамандандырылған сот алқасы 2016-2017 жылдардағы инвестициялық даулар бойынша азаматтық істерді қарау бойынша сот практикасын қорытып, онда істердің соттылығы мәселелеріне түсініктеме берді. Жалпылауда инвестициялық қызметке байланысты өзге де дауларға инвестор мен Мемлекеттік орган арасындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзуға байланысты даулар жататыны көрсетілген. Бұған, оның ішінде инвесторларға салық, кедендік және бюджетке төленетін өзге де міндетті төлемдерді есептеу жөніндегі мемлекеттік органдардың шешімдерін заңсыз деп тану туралы талап-арыздар бойынша істер жатады. Инвестордың мәртебесіне қарамастан (ірі немесе ірі емес) мұндай істер Астана қаласының сотына қаралады. Жергілікті соттардың, мамандандырылған сот алқасының және Жоғарғы Соттың кассациялық сатысының істерді қарау практикасы соттарда істің соттылығын дұрыс айқындайтын мәселелер туындайтынын айғақтайды. Инвесторлардың инвестициялық қызметіне байланысты дауларды соттылық ережелерін бұза отырып, өңірлердегі мамандандырылған экономикалық соттар қарайтын фактілер орын алады. Тараптардың да, жергілікті соттардың да істің соттылығын дұрыс анықтамауы негізсіз әуре-сарсаңға әкеледі. Бірнеше істер бойынша соттылық мәселесі тек Жоғарғы Сотта кассациялық іс жүргізу сатысында шешілді. Ағымдағы жылы кассациялық сатыдағы сот жер қойнауын пайдаланушылардың салық органдарының хабарламаларына дау айтуы туралы үш Азаматтық іс бойынша соттылығы бойынша істерді Астана қаласының сотына жібере отырып, жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды.
Бұл Шығыс Қазақстан облысы соттарының соттылық ережелерін бұза отырып қаралған "В" ЖШС өтініштері бойынша екі іс және Маңғыстау облысы соттарында қаралған "К" АҚ өтініші бойынша іс. "К" ақ г бойынша Қаулысында сот АІЖК-нің 451-бабының 3-бөлігіне сілтеме жасай отырып, өтініш берушінің дәлелдеріне тиісті құқықтық баға беру мүмкін .стігін негізді түрде көрсетті, өйткені осы істі мәні бойынша қарап, ол бойынша шешім қабылдағаннан кейін Маңғыстау облысының соттары осы іс үшін процестік заңда белгіленген соттылықты бұзды. Талданатын кезеңде Жоғарғы Сот бірінші сатыдағы соттың ережелері бойынша аталған санаттағы бір істі қарады. Бұл іс "Ж" ЖШС ірі инвесторының Батыс Қазақстан облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы № 554 тексеру нәтижелері туралы хабарламаға дау айту туралы өтініші бойынша. Мамандандырылған сот алқасының 2016 жылғы 27 сәуірдегі шешімімен өтініш қанағаттандырылды. 1 211 983 835 теңге сомасында КТС және 153 959 190 теңге сомасында өсімпұлды қосымша есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарлама заңсыз деп танылды. Мемлекеттік органнан 13 659 430 теңге мемлекеттік баж өндірілді. Осылайша, инвестор Қазақстан Республикасының Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитетімен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт негізінде көмірсутек шикізатын өндіру және барлау жөніндегі қызметті жүзеге асырады. Келісімшарттың талаптары оның ережелерінің тұрақтылығын және оған талапкердің жағдайын нашарлататын заңнамалық өзгерістердің қолданылмауын белгілейді. Мемлекеттік орган КТС сомасын қосымша есептеу туралы хабарлама шығарған кезде салық төлеушінің өз құрылысы бойынша шығыстарды жылдық жиынтық табыстан шегерімге заңсыз жатқызғанын көрсетті.
Алайда, сот талқылауы барысында жер қойнауын пайдалануға келісімшарт жасасу кезінде мемлекет инвесторға инвестициялық жеңілдік ретінде өз құрылысы бойынша шығындарды шегерімге жатқызу құқығын бергені анықталды, бұл талапты қанағаттандыруға негіз болды. Инвесторлармен өзге де салық дауларынан айырмашылығы, бұл дау уәкілетті органның атаулы сипаттағы жеңілдіктер беру жөніндегі шарттың талаптарын бұзуына байланысты, осыған байланысты істі бірінші сатыдағы соттың ережелері бойынша Жоғарғы Соттың мамандандырылған сот алқасы қарады. Дауды қарау қорытындысы бойынша Жоғарғы Сот Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетінің атына облыстық Департаменттің ден қою шараларын қабылдау үшін заңнама нормаларын бұзғаны туралы жеке ұйғарым шығарды. Комитеттің жауабына сәйкес жеке ұйғарым талқыланып, анықталған заң бұзушылықтардың алдын алу мақсатында өңірлік департаменттерге жіберілді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
