Тәуекелдің жоғары дәрежесіне жатқызу және Ерекше тәртіп бойынша тексерулер жүргізу кестесін бекіту туралы бұйрықтың күшін жою жөніндегі әрекеттерді заңсыз деп тану
№6001-23-00-6ап/421 14.11.2023 ж.
Талапкер: "П" ЖШС (бұдан әрі – Серіктестік)
Жауапкерлер: "Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі" ММ (бұдан әрі – Министрлік), "Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті" РММ (бұдан әрі-Комитет)
Даудың мәні: тәуекелдің жоғары дәрежесіне жатқызу жөніндегі іс-қимылды заңсыз деп тану, 2022 жылдың екінші жартыжылдығына Ерекше тәртіп бойынша тексерулер жүргізу кестесіне енгізу бөлігінде бұйрықты заңсыз деп тану және күшін жою, оған енгізу бөлігінде ерекше тәртіп бойынша тексерулер жүргізу кестесін бекіту туралы бұйрықтың күшін жою туралы
Талапкердің кассациялық шағымы бойынша қайта қарау
ФАБУЛА: 28 Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қаржы министрінің 2022 жылғы 6 мамырдағы №480 бұйрығымен Комитеттің аумақтық органдары 2022 жылдың екінші жартыжылдығына салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түсуін қамтамасыз ету, әлеуметтік төлемдердің толықтығы мен уақтылы аударылуын қамтамасыз ету саласында ерекше тәртіп бойынша тексерулер жүргізу кестесін (бұдан әрі – бұйрық) бекітті.
Салықтық тексеруге іріктеу үшін серіктестіктің тәуекел дәрежесін бағалауды Комитет "салықтық тексеру субъектілерін (объектілерін) іріктеу үшін тәуекел дәрежесін бағалау өлшемшарттарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 28 қарашадағы №1030 және Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2018 жылғы 28 қарашадағы №86 Бірлескен бұйрығымен бекітілген өлшемшарттарға сәйкес жүргізді тәуекел дәрежесін бағалау негізінде Ерекше тәртіп бойынша жүргізілетін " (бұдан әрі - бірлескен бұйрық) және М. А. "Мемлекеттік органдардың тәуекелдерді бағалау жүйесін және тексеру парақтарының нысанын қалыптастыру қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2018 жылғы 31 шілдедегі №3 бұйрығы.
Серіктестік өз талаптарын серіктестіктің жоғары тәуекел дәрежесіне жатпауы тиіс екендігіне және мұндай бағалауды беру негізсіз болып табылатындығына негіздей отырып, Министрлікке және Комитетке жоғарыда аталған талап-арызбен талап-арызбен сотқа жүгінді, осыған байланысты тәуекел дәрежесін бағалау негізінде Ерекше тәртіп бойынша тексерулер жүргізу кестесіне енгізу заңсыз болып табылады, бұл құқықтар мен заңды мүдделер.
Сот актілері:
1-ші инстанция: талапты қанағаттандырудан бас тартылды.
Апелляция: сот шешімі өзгеріссіз қалды.
Кассация: істі соттың өзге құрамындағы апелляциялық сатыдағы сотқа жаңа қарауға жібере отырып, сот алқасының қаулысының күші жойылды.
Қорытындылар: бірлескен бұйрықтың 7 және 8-тармақтарына сәйкес салықтық тексеру субъектісінің (объектісінің) тәуекел дәрежесінің жалпы көрсеткіші осы Критерийлердің 6-тармағында көрсетілген тәуекел дәрежесін бағалау критерийлері және құпия (қызметтік) ақпаратқа жататын тәуекел дәрежесін бағалау критерийлері бойынша есептеледі. Тәуекел дәрежесінің көрсеткіштері бойынша салықтық тексеру субъектісі (объектісі) мыналарға жатады: тәуекелдің жоғары дәрежесіне – ықтималдық көрсеткіші 51 пайыздан жоғары болған кезде.
Бағалау нәтижелері бойынша талапкер тәуекел дәрежесі жоғары салық төлеушілер санатына жатқызылады, өйткені оның тәуекел ықтималдығы 51 пайыздан жоғары болды.
Бірінші сатыдағы сот талапты қанағаттандырудан бас тартуды серіктестікті Ерекше тәртіп бойынша тексеру кестесіне енгізу салық органдарының заңнамамен берілген өкілеттіктеріне сәйкес жасалғандығына негіздеді. Апелляциялық сот алқасы бірінші сатыдағы соттың қорытындыларымен келісті. Сонымен қатар, соттардың материалдық және процестік құқық нормаларын дұрыс қолданбауына байланысты жергілікті соттардың қорытындыларымен келісуге болмайды.
Сонымен, жергілікті соттар кез-келген критерийді есептеу нәтижесі заңнаманы бұзушылықтарды анықтау емес, тек тәуекел дәрежесін бағалау құралы деген тұжырымдарды да көрсетті. Серіктестікті жоғары тәуекел дәрежесіне жатқызу оның салық түсімдерін және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді қамтамасыз ету саласындағы заңнаманы бұзғанын куәландырмайды. Көрсетілген мән-жайлар серіктестіктің 15 жылдан аспаған салықтық тексеруді тағайындау үшін негіз болып табылады.
Құпия (қызметтік) ақпаратқа, яғни жабық ақпаратқа қатысты критерийлер бойынша салық төлеушінің тәуекел дәрежесін бағдарламаның өзі салық органының да, басқа да мемлекеттік органдардың базаларында бар барлық деректердің негізінде автоматтандырылған түрде айқындады. Істі қарау кезінде жергілікті соттар "қызметтік пайдалану үшін" (бұдан әрі – ҚБП) белгісімен жабық критерийлерді талап етті, олар соттардың пікірінше, серіктестікті жоғары тәуекел дәрежесіне жатқызудың негізділігін көрсетті.
Бұл ретте көрсетілген мәліметтермен талапкердің өкілі құпия критерийлер туралы көрсетілген мәліметтер жария етілмейді деген пікірмен шектеліп, танысқан жоқ, өйткені олардың тізбесі мен есептеу алгоритмінде ҚБП грифі бар және таралуы шектелген қызметтік ақпарат болып табылады.
Алайда, АПК-нің 28-бабына сәйкес талапкер әкімшілік істің материалдарымен танысуға, олардан үзінді көшірмелер жасауға және көшірмелерін алуға, өтінішхаттар мен қарсылық білдірулерді мәлімдеуге, әкімшілік істі қарау барысында туындайтын барлық мәселелер бойынша айғақтар, түсініктемелер беруге, оның мүдделерін қозғайтын қабылданған шешімдер туралы білуге, әкімшілік істі кез келген сот ісінде қарауға қатысуға құқылы әкімшілік процеске басқа қатысушылардың өтініштері мен дәлелдеріне қарсылық білдіру. Талапкер сотқа әкімшілік істің нақты мән-жайлары туралы толық және шынайы мәлімдеуге, әкімшілік процестің басқа қатысушылары бекіткен фактілерді жоққа шығаратын құжаттарды айтуға немесе сотқа ұсынуға міндетті.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 24 маусымдағы №429 қаулысымен бекітілген таратылуы шектелген қызметтік ақпаратқа мәліметтерді жатқызу және онымен жұмыс істеу қағидаларының (бұдан әрі – қағидалар) 48-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының Жеке және (немесе) заңды тұлғалары "ҚБП" және (немесе) "Құпия" көрсетілген құжаттар қарауында болатын ұйым басшысының рұқсатымен ғана негізделген сұрау салу болған кезде.
Бұл ретте Қазақстан Республикасының Жеке және (немесе) заңды тұлғаларын "ҚБП" және (немесе) "құпия" деген белгілері бар құжаттармен және басылымдармен таныстыру осы Қағидаларға 8-қосымшаға сәйкес нысан бойынша таралуы шектеулі қызметтік ақпаратты жария етпеу туралы міндеттемеге қол қойылғаннан кейін құпиялылықты сақтау шарттарында жүзеге асырылады. Қол қойылған міндеттемелер істе Қазақстан Республикасының Жеке және (немесе) заңды тұлғаларының сұрау салуларымен бірге сақталады.
Мұндай жағдайларда сот алқасы сот талапкерге "ҚБП" деген белгісі бар құжаттармен танысудан негізсіз бас тартты деп санайды, өйткені Қағидалардың 48-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының Жеке және (немесе) заңды тұлғалары "ҚБП" деген белгісі бар құжаттармен және басылымдармен танысуға және олармен жұмыс істеуге ұйым басшысының рұқсатымен ғана, қарауында жіберіледі егер негізделген сұрау болса, көрсетілген құжаттар бар.
Бұл жағдайда сот талапкерді жоғарыда аталған құжаттармен таныстыруға рұқсат алу үшін Комитет басшысының атына тиісті сұрау салуды талап етпеді және жіберген жоқ, өйткені АПК-нің 28-бабының талаптарына сәйкес талапкердің әкімшілік іс материалдарымен танысуға құқығы бар.
Жоғарыда айтылғандар сот істі қарау кезінде талапкердің іс жүргізу құқықтарының бұзылғанын көрсетеді, сондықтан іс үшін маңызы бар мән-жайларды толық анықтау, істі жан-жақты және объективті қарау үшін әкімшілік істі апелляциялық сатыдағы соттың жаңа қарауына жіберу қажет.
Істі жаңа қарау кезінде апелляциялық сатыдағы сот тараптардың дәлелдерін мұқият тексеріп, талапкерді Ереженің 48-тармағының талаптарын сақтай отырып, Комитеттен талап етілген "ҚБП" деген белгісі бар құжаттармен таныстырып, ұсынылған дәлелдемелерге баға беріп, іс бойынша заңды және негізделген шешім шығаруы қажет.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
