Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің әскери қауіпсіздігі тұжырымдамасы туралы келісім
Келісім 1992 жылғы 9 қазанда Бішкек қаласында жасалды.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің әскери қауіпсіздігі тұжырымдамасы туралы келісім
(Бейресми мәтін)
әрбір қатысушы мемлекет үшін оның конституциялық рәсіміне сәйкес ратификацияланған сәттен бастап күшіне енеді
Қол қойғандар:
Армения Республикасы, Қазақстан Республикасы, Қырғыз Республикасы, Ресей Федерациясы, Тәжікстан Республикасы, Өзбекстан Республикасы;
Ратификациялағандар:
Өзбекстан Республикасы – 1992 жылғы 9 желтоқсан;
Тәжікстан Республикасы – 1993 жылғы 26 маусым (ратификациялау грамотасы 1994 жылғы 21 қарашада депозитарийге тапсырылған);
Ресей Федерациясы – 2003 жылғы 6 маусымда Келісімге қатысушы болмау ниеті туралы хабарлама депозитарийге тапсырылған.
Хабарламалар тапсырғандар:
Қырғыз Республикасы – 2005 жылғы 2 наурызда депозитарийге тапсырылған (мемлекетішілік рәсімдер орындалуда);
Қазақстан Республикасы – 2005 жылғы 28 наурызда депозитарийге тапсырылған (мемлекетішілік рәсімдер орындалуда).
Келісім мына мемлекеттер үшін күшіне енді:
Өзбекстан Республикасы – 1992 жылғы 9 желтоқсан;
Тәжікстан Республикасы – 1993 жылғы 26 маусым.
Осы Келісімге қатысушы мемлекеттер, бұдан әрі «қатысушы мемлекеттер» деп аталатындар, 1992 жылғы 20 наурыздағы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының жоғары органдарының қорғаныс мәселелері жөніндегі өкілеттіктері туралы келісімді басшылыққа ала отырып және Достастықтың әскери мәселелер жөнінде бұрын қабылданған басқа да құжаттарына негіздей отырып, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы әрбір мемлекеттің қорғанысын қамтамасыз ету мүддесінде жүргізілетін әскери саясаттың келісілген тәсілдері мен барлық қатысушы мемлекеттерге ортақ негізгі қағидаттарын әзірлеу, бекіту және іске асыру қажеттігін түсіне отырып, қатысушы мемлекеттердің әскери саясатының конституциялық ережелерін ескере отырып, төмендегілер туралы келісті:
1-бап
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің Әскери қауіпсіздігі тұжырымдамасы, бұдан әрі «Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасы» деп аталатын (қоса беріледі), қабылдансын. Осы Тұжырымдама осы Келісімнің ажырамас бөлігі болып табылады.
2-бап
Қатысушы мемлекеттер Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасының ережелерін бұзатын біржақты әрекеттер жасамауға міндеттенеді.
Әскери саясатты жүргізу, қорғаныс мәселелері бойынша заңнамалық актілерді әзірлеу және қабылдау, оның ішінде ұлттық әскери доктриналарды тұжырымдау кезінде қатысушы мемлекеттер аталған Тұжырымдаманың негізгі ережелерін ескеретін болады.
3-бап
Осы Келісімді қолдануға байланысты мәселелер қажет болған жағдайда қатысушы мемлекеттердің құзыретті органдары мен Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері Бас қолбасшылығы тарапынан достық, құрмет және өзара түсіністік рухында шешілетін болады.
Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасына өзгерістер барлық қатысушы мемлекеттердің келісімімен ғана енгізілуі мүмкін.
4-бап
Қатысушы мемлекеттердің әрқайсысы Келісімнен шығуға құқылы.
Келісімнен шығуды көздейтін қатысушы мемлекет өзінің осындай шешімі туралы депозитарий мемлекетті және барлық басқа қатысушы мемлекеттерді жазбаша түрде хабардар етеді.
Мұндай хабарлама осы Келісімнен болжамды шығу күнінен кемінде бір жыл бұрын жіберіледі.
5-бап
Осы Келісім қатысушы мемлекеттердің әрқайсысы үшін оның конституциялық рәсіміне сәйкес ратификацияланған сәттен бастап күшіне енеді.
1992 жылғы 9 қазанда Бішкек қаласында орыс тілінде бір түпнұсқа данада жасалды. Түпнұсқа дана Беларусь Республикасы Үкіметінің Мұрағатында сақталады, ол осы Келісімге қол қойған мемлекеттерге оның куәландырылған көшірмесін жібереді.
Әзербайжан Республикасы үшін
Ресей Федерациясы үшін
Армения Республикасы үшін
Тәжікстан Республикасы үшін
Беларусь Республикасы үшін
Түрікменстан үшін
Қазақстан Республикасы үшін
Өзбекстан Республикасы үшін
Қырғызстан Республикасы үшін
Украина үшін
Молдова Республикасы үшін
1992 жылғы 9 қазандағы Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасы туралы келісімге ҚОСЫМША
ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТТЕР ДОСТАСТЫҒЫНА ҚАТЫСУШЫ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ӘСКЕРИ ҚАУІПСІЗДІГІ ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ
(Бейресми мәтін)
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің Әскери қауіпсіздігі тұжырымдамасы (бұдан әрі мәтін бойынша – Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасы) мүше мемлекеттерді сыртқы қауіптерден қорғау, олардың тәуелсіздігін, аумақтық тұтастығы мен саяси тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі келісілген және ресми түрде қабылданған көзқарастар жиынтығын білдіреді.
Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасы Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери саясатының, ұжымдық қорғанысының негіздерін, оның ішінде олардың ядролық саясатының, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін құру мен дамытудың негізгі қағидаттарын қамтиды. Ол интернационалдық әскери-саяси мақсаттардың ортақтығын көрсетеді және Достастық мемлекеттерінің басшылары қабылдаған әскери мәселелер жөніндегі құжаттардың қағидатты ережелеріне, сондай-ақ олардың ұлттық әскери доктриналарының негізгі ұстанымдарына негізделеді.
Достастыққа қатысушы мемлекеттер Достастықтың және оның әрбір қатысушысының әскери қауіпсіздігін басты саяси мақсаттардың бірі деп санайды. Соғысты болдырмау осы мақсатқа қол жеткізудің негізгі құралы ретінде қарастырылады. Олар әлемдік қоғамдастықтың барлық мемлекеттерін әріптес ретінде көреді және өзара қарым-қатынастарын халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаттары мен нормалары, достық және ынтымақтастық негізінде құрады. Достастыққа қатысушы мемлекеттер саяси және әскери қатынастарда ешбір мемлекетті немесе мемлекеттер коалициясын өздерінің қарсыласы деп санамайды.
1. ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТТЕР ДОСТАСТЫҒЫНА ҚАТЫСУШЫ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ӘСКЕРИ САЯСАТЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының әскери саясаты – Достастыққа қатысушы мемлекеттердің жалпы саясатының құрамдас бөлігі. Ол 1991 жылғы 8 және 21 желтоқсандағы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру туралы келісімдердің ережелеріне және Достастық мемлекеттерінің басшылары қабылдаған әскери мәселелер жөніндегі басқа құжаттардың қағидатты ұстанымдарына негізделеді және Достастыққа қатысушы мемлекеттердің егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау үшін Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін даярлау мен қолданудың негізгі мақсаттары мен бағыттарын айқындайды.
ТМД-ның әскери саясатын айқындайтын негізгі факторлар
Әлемдегі әскери-саяси ахуал сапалық тұрғыдан жаңа сипатқа ие болды және халықаралық шиеленістің бәсеңдеуімен, сонымен бірге белгілі бір күрделілік пен қайшылықтармен сипатталады. Оның дамуына өзара тығыз байланыста және тәуелділікте болатын көптеген сыртқы және ішкі факторлар ықпал етеді.
СЫРТҚЫ САЯСИ ФАКТОРЛАР. Әлем әскери қарсы тұру кезеңінен, «Батыс–Шығыс» екіполюсті құрылымынан демилитаризацияға және жаңа халықаралық қатынастарға, сындарлы халықаралық ынтымақтастыққа, күш қолданудан бас тартуға және даулы мәселелер мен қақтығыстарды саяси әдістермен реттеуге кең мүмкіндіктер ашатын жаңа жаһандық қоғамдастыққа өту кезеңіне аяқ басты.
Шығыс пен Батыс арасындағы қатынастардағы «қырғи-қабақ соғыс» жағдайы сындарлы диалог пен ынтымақтастыққа орын беруде. Ядролық және жаппай қырып-жоятын қарудың басқа да түрлерін, кәдімгі қарулы күштер мен қару-жарақты қысқарту және шектеу, сондай-ақ сенімді, қауіпсіздік пен ынтымақтастықты нығайту шаралары саласындағы келіссөздер үдерісі одан әрі дамыды.
Мұның барлығы, сондай-ақ соғыс қаупін жоюға, өзара сенімді нығайтуға және жаһандық, еуропалық және ұлттық қауіпсіздіктің сенімді тетіктерін құруға деген жалпы мүдделілік мемлекеттердің әскери саясатын түбегейлі қайта қарау, жаңа әскери тұжырымдамаларды әзірлеу және түптеп келгенде жаңа әскери доктриналарды әзірлеп, қабылдау қажеттігін туындатады.
Батыс державаларының ТМД-ға қатысушы мемлекеттермен әскери-саяси текетірестен ресми түрде бас тартуы, өзара қатынастарды диалог, сенім және ынтымақтастық негізінде құруға дайындығы, соғыстың Достастық мемлекеттерінің әскери саясаты үшін саяси мақсаттарға қол жеткізу құралы бола алмайтынын мойындауы қағидатты маңызға ие.
Қалыптасып келе жатқан жаңа халықаралық қатынастар жүйесінде ТМД-ның әлемдік қоғамдастықта елеулі орын алуға және халықаралық қауіпсіздік үшін ұжымдық жауапкершілікті бөлісуге барлық негіздері бар. Түбегейлі реформаларды жүзеге асыра отырып, ТМД-ға қатысушы мемлекеттер халықаралық қатынастар жүйесінде болып жатқан үдерістерге елеулі ықпал етеді және ықпал ететін болады.
Алайда қазіргі уақытта жекелеген елдердің немесе елдер топтарының өздерінің әскери-стратегиялық, экономикалық немесе ғылыми-техникалық әлеуетін пайдалана отырып, күш көрсету саясатын жүргізу арқылы өңірлік немесе жаһандық үстемдікке, әлемдік жүйеде айрықша орын алуға ұмтылуы мүмкін екенін толығымен жоққа шығаруға болмайды.
ІШКІ САЯСИ ФАКТОРЛАР. Әскери қақтығыс аймақтарының болуы, өтпелі кезеңнің күрделілігі, оның себептері тәуелсіз мемлекеттер мен жаңа ұлттық құрылымдардың бір-біріне қатысты өзара талаптарының шешілмеуіне, бұрынғы КСРО-ның мүлкінің, оның ішінде әскери мүліктің белгілі бір бөлігінің тиесілігін әртүрлі түсіндіруге, Ресейдің юрисдикциясындағы және Достастықтың басқа мемлекеттерінің аумақтарында уақытша орналасқан кейбір әскерлердің мәртебесінің айқындалмауына, сондай-ақ көптеген конституциялық мәртебесі жоқ қарулы құралымдардың пайда болуына байланысты болып, осы мемлекеттердегі ішкі саяси ахуалға теріс әсер етеді және тұрақсыздықтың басты себебі болып табылады.
Бұрынғы КСРО аумағында құрылған кейбір егемен мемлекеттердегі жағдайдың мұндай тұрақсыздығы экономикалық дағдарыс пен көптеген күрделі әлеуметтік-этникалық проблемалардың шешілмеуі салдарынан едәуір күрделене түседі, ал бұл белгілі бір жағдайларда Достастыққа қатысушы бір мемлекеттегі ішкі тұрақсыздықтың басқа мемлекеттердің қауіпсіздігіне нұқсан келтіру көзіне айналуына әкелуі мүмкін.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің сыртқы шекараларына тікелей жақын жерде әртүрлі дағдарыстардың туындау қаупі елеулі деңгейде сақталып отыр.
Осыған байланысты әскери қауіпсіздік саласындағы саясатты айқындау кезінде Достастыққа қатысушы мемлекеттер әскери күштің шексіз мүмкіндіктері туралы ескірген түсініктерді жоққа шығара отырып, халықаралық проблемаларды әскери жолмен шешуге өз болашағын байланыстырмай, төмендегілерді негізге алады:
– қазіргі уақытта ядролық қаруды қолдану арқылы дүниежүзілік соғыстың туындау қаупі аз ықтимал болып табылады;
– ауқымды кәдімгі соғыстың туындау ықтималдығының төмендеу үрдісі тұрақты сипатқа ие болды;
– әртүрлі әскери және өзге де қақтығыстардың, сондай-ақ олардың негізінде жергілікті соғыстардың туындау қаупі жеткілікті жоғары деңгейде сақталып отыр;
– әрекеттері ТМД-ның бірлігіне нұқсан келтіруге бағытталуы мүмкін күштерге сырттан қолдау көрсетілуінің ықтимал қаупі бар;
– ядролық және жаппай қырып-жоятын қарудың басқа да түрлерінің, сондай-ақ оларды жеткізу құралдарының таралу қаупі, халықаралық терроризм актілері, ең алдымен қару-жарақ пен есірткі саудасына байланысты терроризм қаупі сақталып отыр, бұл қарулы қақтығыстардың туындауына себеп болуы мүмкін;
– Достастықтың кейбір мемлекеттеріндегі ішкі проблемалардың шешілмеуі, саяси және әлеуметтік тұрақсыздық ұжымдық қауіпсіздікке белгілі бір қатер төндіреді. Бұл қауіп Достастыққа қатысушы мемлекеттердің ішкі істеріне сырттан араласу ықтималдығы салдарынан едәуір күшеюі мүмкін.
Достастыққа қатысушы мемлекеттер әскери қауіптің негізгі ықтимал көздері ретінде бірқатар өңірлердегі әлеуметтік-экономикалық және әскери-саяси ахуалдың тұрақсыздығын, кейбір мемлекеттердің қорғаныс қажеттіліктерінен асып түсетін қуатты әскери әлеуетінің болуын, ядролық және жаппай қырып-жоятын қарудың басқа да түрлерінің таралуын қарастырады.
Әскери-саяси жағдайдың тұрақсыздығы алдағы бірнеше жыл ішінде де сақталатыны анық. Бейбіт уақытта Достастықтың сыртқы шекараларына тікелей жақын жерде орналастырылған стратегиялық шабуылдау қаруының, құрлық әскерлерінің, әскери-әуе және әскери-теңіз күштерінің қуатты жауынгерлік топтары, сірә, елеусіз қысқартылып, бұрынғысынша Достастық қауіпсіздігіне төнетін негізгі ықтимал әскери қатер болып қала береді.
Осылайша, жақын болашақта Достастыққа төнетін әскери қауіпті түпкілікті жою екіталай. Әскери-саяси ахуал дамуының кез келген, ең алдымен қолайсыз нұсқасы жағдайында Достастыққа қатысушы мемлекеттердің алдында өздерінің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі өзекті мәселе туындайды.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы мақсаттары мен өзара міндеттемелері
Достастыққа қатысушы мемлекеттерді халықтарының тарихи ортақтығы, экономикалық және саяси өзара тәуелділігі, бірыңғай экономикалық кеңістік қана емес, сондай-ақ мақсаттары сәйкес келетін қорғаныс міндеттері, ортақ әскери мұра және Достастыққа қатысушы барлық мемлекеттердің сақталып отырған бірыңғай әскери-стратегиялық кеңістігі де біріктіреді.
Әскери саясаттың басты мақсаты – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы барлық мемлекеттерді сыртқы әскери қауіптер мен ықтимал агрессиядан сенімді түрде қорғауды қамтамасыз ету.
Бейбіт уақытта Достастыққа қатысушы мемлекеттердің сыртқы және ішкі саясатының бір бөлігі ретінде әскери саясат өз күш-жігерін әскери қауіптерді кезең-кезеңімен төмендетуді (шектеуді) және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы әрі әлемдегі тұрақтылықты нығайтуды қамтамасыз етуге, мемлекетаралық және азаматтық соғыстардың туындауын болдырмау жөніндегі шараларды қабылдауға, әскери саладағы сенім мен ашықтықты арттыруға бағыттайды.
Көрсетілген мақсаттарға қол жеткізу кезінде Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери саясаты даулы проблемаларды, халықаралық дағдарыстарды, өңірлік және мемлекетаралық жергілікті әскери қақтығыстарды тек қана бейбіт, келісімге келу құралдарымен реттеу қажеттігін негізге алады, мемлекетаралық практикадан кемсітушіліктің барлық нысандарын, экономикалық немесе қысым көрсетудің кез келген басқа әдістерін алып тастайды. Ол халықаралық және ішкі терроризмге қарсы күрестің тиімді шараларын жүзеге асыруға, адам құқықтарын қамтамасыз етуге жан-жақты жәрдемдеседі.
Соғыс уақытында әскери саясат сыртқы агрессияға тойтарыс беруді және Достастық мемлекеттерінің бостандығын, егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау кезінде агрессорға әскери әрекеттерді тоқтатуға мәжбүр ететіндей залал келтіруді қамтамасыз етеді.
Достастыққа қатысушы бір немесе бірнеше мемлекеттің қауіпсіздігіне, аумақтық тұтастығы мен егемендігіне қатер төнген жағдайда не халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке қауіп туындаған кезде Достастыққа қатысушы мемлекеттер өз ұстанымдарын үйлестіру және туындаған қауіпті жою жөнінде шаралар қабылдау мақсатында бірлескен консультациялар тетігін дереу іске қосатын болады.
Жоғарыда баяндалғандардан көрініп тұрғандай, Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери-саяси мақсаттары тек қорғаныстық сипатқа ие, агрессияның алдын алуға, ал ол басталған жағдайда мемлекеттік шекаралардың аумақтық тұтастығы мен мызғымастығын қамтамасыз ету мақсатында барлық қолда бар күштер мен құралдарды пайдалана отырып, агрессияны тоқтатуға бағытталған.
Әскери қауіпсіздік қағидаттары
Бейбіт уақыттағы әскери саясаттың басты міндеті – соғыстың алдын алу және халықаралық қауіпсіздікті нығайту. Достастыққа қатысушы мемлекеттер өзара қатынастарын мемлекеттік егемендікті, өзін-өзі билеуге ажырамас құқықты, тең құқықтылық қағидатын өзара тану және құрметтеу негізінде дамытуды көздейді әрі саяси, экономикалық және басқа да мақсаттарға қол жеткізу тәсілі ретінде әскери күш қолдануды немесе күш қолдану қатерін жоққа шығарады. Олар қазіргі жағдайларда кез келген қарулы жергілікті қақтығыс оған тартылған елдер үшін ғана емес, Достастық мемлекеттері мен бүкіл қоршаған әлем үшін де апатты салдарға әкелуі мүмкін екенін ескере отырып, дағдарыстық жағдайларды еңсеруге басымдық береді.
Достастыққа қатысушы мемлекеттер өзара:
– егемендік туралы қабылданған декларациялар мен тәуелсіздік актілерін сақтауға толық шешім қабылдаған;
– егер өздері агрессияның, қарулы шабуылдың объектісіне айналмаса, ешқашан және қандай да бір жағдайда қандай да бір мемлекетке қарсы әскери іс-қимылды бірінші болып бастамайды;
– ядролық немесе жаппай қырып-жоятын кез келген басқа қаруды бірінші болып қолданбау жөніндегі міндеттемелерін растайды;
– ядролық қарудың, жаппай қырып-жоятын қарудың басқа да түрлерінің, сондай-ақ оларды жеткізу құралдарының таралуына жол бермеу үшін күш-жігер жұмсайды;
– қолданыстағы шекаралардың мызғымастығына және басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласпауға кепілдік береді;
– Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі ұжымдық шешімдер мен шаралардың басымдығын жариялайды;
– әлемдегі стратегиялық тұрақтылықты саяси және әскери әдістермен қамтамасыз етуді көздейді;
– халықаралық қауіпсіздік жүйелерін нығайтуға жәрдемдеседі;
– Солтүстік Атлантикалық одақпен және басқа да одақтармен, сондай-ақ әлемдік қоғамдастықтың барлық елдерімен саяси және әскери мәселелер бойынша ынтымақтасуға ниетті;
– БҰҰ Жарғысына сәйкес жүзеге асырылатын халықаралық іс-шараларға қатысады;
– Достастыққа қатысушы мемлекеттердің сенімді қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету үшін Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Қарулы Күштері мен Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін ақылға қонымды жеткіліктілік шегінде ұстайды.
Бұл ретте Достастыққа қатысушы мемлекеттер олардың жалпы әскери қауіпсіздігі, сондай-ақ оның әрбір қатысушысының әскери қауіпсіздігі мыналар арқылы қамтамасыз етіледі деп негізге алады:
– осы мақсаттар үшін ең аз қажетті әлеуетке ие Ресей Федерациясының Стратегиялық ядролық күштері жүзеге асыратын ядролық тежеу;
– Достастықтың сыртқы шекараларындағы жергілікті қақтығыстардың алдын алу күштері мен ұлттық армиялардың қорғаныс үшін жеткілікті әлеуеті;
– бейбітшілікке қауіп төндіретін заңсыз қарулы құралымдардың әрекеттеріне байланысты өңірлердегі тұрақсыздықтың кез келген көріністерін қысқа мерзімде оқшаулау мүмкіндігі.
Достастыққа қатысушы мемлекеттер өзара қарым-қатынастарында күш қолдануға немесе күш қолдану қатеріне жол бермейтінін және олардың арасындағы барлық ықтимал даулы мәселелерді тек қана бейбіт құралдармен, келіссөздер арқылы шешетінін растайды.
Ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында Достастыққа қатысушы мемлекеттер ТМД шеңберінде бейбітшілік, мемлекетаралық тұрақтылық пен сенім ахуалын орнықтыруға, ішкі қауіптерді оқшаулауға, ал олардың негізінде қарулы қақтығыстар туындаған жағдайда оларды тез әрі қантөгіссіз тоқтатуға бағытталған келісілген практикалық шараларды екіжақты және көпжақты негізде әзірлеу мен іске асыруды жалғастыруға ниетті.
Достастықтың кез келген мемлекетінің аумағында адам құқықтарының бұзылуына әкеп соғатын конфессияаралық, ұлтаралық және саяси негіздегі қақтығыстарды реттеу мен олардың алдын алуда бір-біріне көмек көрсету мақсатында мемлекет басшыларының шешімі бойынша құрылатын Әскери бақылаушылар топтары мен Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Бейбітшілікті қолдау жөніндегі ұжымдық күштері пайдаланылатын болады.
2. ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТТЕР ДОСТАСТЫҒЫНА ҚАТЫСУШЫ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ҰЖЫМДЫҚ ҚОРҒАНЫСЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қорғанысы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету тұжырымдамасының құрамдас бөлігі болып табылады және Достастыққа қатысушы мемлекеттердің басшылары қабылдаған әскери мәселелер жөніндегі құжаттардың ережелеріне негізделеді. Ол агрессияның алдын алу үшін саяси, экономикалық және әскери шараларды қолдану, ал агрессия басталған жағдайда Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қолда бар барлық құралдарымен оған тойтарыс беру жөніндегі көзқарастар жүйесін қамтиды.
Ұжымдық қорғаныс саяси ахуалды, Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери-экономикалық және ғылыми-техникалық мүмкіндіктерін ескере отырып, олардың қорғаныс әлеуетін барынша тиімді іске асыруды қамтамасыз етеді және әскери қауіпті төмендету, соғыстың алдын алу мен агрессияға тойтарыс беру мүмкіндіктері, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы Әскери бақылаушылар топтары мен Бейбітшілікті қолдау жөніндегі ұжымдық күштердің құрамында өткізілетін іс-шараларға қатысу қажеттігін негізге алады. Ол сондай-ақ әскери-саяси және стратегиялық ахуалды, әскери қауіп көздерін, болашақ соғыстың ықтимал сипатын жан-жақты талдауды көздейді.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қорғанысы тұрақтылық пен қауіпсіздікті одан әрі нығайтуды, қарулы қақтығыстарды болдырмауды, Достастыққа қатысушы мемлекеттердің егемендігін қорғауды қамтамасыз ететін және тұтастай алғанда олардың әскери саясатына қорғаныстық бағыт беретін қағидаттарға негізделеді:
– әскери іс-қимылдарды бірінші болып бастаудан және бейбіт уақытта шабуылдау әрекеттерін жүргізу үшін ауқымды әскер топтарын құрудан бас тарту;
– агрессия жасалғанға дейін әскери басымдыққа қол жеткізуге бағытталған қандай да бір әскери шаралар мен алдын ала сипаттағы іс-қимылдарды қабылдауға жол бермеу;
– БҰҰ қағидаттарын, адам құқықтарын, ядролық қаруды таратпау, қарусыздану, сондай-ақ бейбітшілік пен қауіпсіздікті қолдауға бағытталған шарттарды, келісімдерді және басқа да халықаралық актілерді қатаң сақтау;
– доктриналық құжаттардың мазмұнының ашықтығы;
– бейбіт уақытта әскери қызметті бақылаудың тиімді тетіктерін құру мүмкіндігі.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қорғанысының мазмұнын, сондай-ақ оның қағидаттарын айқындау Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері мен Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштерінің міндеттерін, оларды қолдану нысандары мен тәсілдерін, сондай-ақ Достастықтың Біріккен Қарулы Күштеріне басшылық етуді ұйымдастыруды қамтиды.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қорғанысының мазмұнын, сондай-ақ оның қағидаттарын айқындау Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері мен Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштерінің міндеттерін, оларды қолдану нысандары мен тәсілдерін, сондай-ақ Достастықтың Біріккен Қарулы Күштеріне басшылық етуді ұйымдастыруды қамтиды.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің міндеттері бейбітшілікті сақтау қажеттігін, әскери күш пен ядролық қаруды бірінші болып қолданбау жөніндегі міндеттемелерді, Достастыққа қатысушы әрбір мемлекеттің халықаралық шарттар мен келісімдерге сәйкес әртүрлі өңірлерде бейбітшілікті қалпына келтіру үшін өзінің қарулы күштерін қолдану құқығын сақтауды, басқа елдердің ішкі істеріне араласпауды, әскери-саяси қызметтің ашықтығын, әскерлерді (күштерді), аумақтар мен халықты алдын ала даярлауды, қару-жарақ пен әскери техниканы өндірудің бірыңғай технологиясын, әскер топтары мен бірыңғай әуе шабуылына қарсы және аэроғарыштық қорғаныс жүйесін құруды, ядролық қаруды қолдануға тұрақты дайындықты сақтауды ескере отырып айқындалады.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қорғанысының мазмұнын, сондай-ақ оның қағидаттарын айқындау Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері мен Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштерінің міндеттерін, оларды қолдану нысандары мен тәсілдерін, сондай-ақ Достастықтың Біріккен Қарулы Күштеріне басшылық етуді ұйымдастыруды қамтиды.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің ұжымдық қорғаныс саласындағы міндеттеріне мыналар кіреді:
– әлеуетті қарсыласты соғысты бастауға тежеу арқылы соғыстың алдын алу;
– дайындалып жатқан агрессия туралы уақтылы ақпарат беру, кезекші күштер мен құралдардың, жауынгерлік басқару және қамтамасыз ету жүйелерінің жоғары жауынгерлік әзірлігін сақтау;
– құрлықта, теңізде, әуеде және ғарышта зымырандық шабуылдың басталғаны туралы ескерту;
– кенеттен болатын әуе-ғарыш шабуылына тойтарыс беру және негізгі әкімшілік-саяси, өнеркәсіптік орталықтар мен басқа да маңызды объектілерді қорғау;
– қарсыластың құрлықтан, теңізден және әуеден жасайтын шабуылына тойтарыс беру, ТМД аумағының аса маңызды аудандарын ұстап тұру және басып кірген қарсылас топтарын талқандау;
– қарсыласты жауынгерлік іс-қимылдарды тоқтатуға мәжбүрлеу және агрессия салдарын жою;
– қарсыластың әскери-экономикалық әлеуетін әлсірету;
– халықаралық шарттар мен БҰҰ Жарғысына сәйкес басқа мемлекеттердің қарулы күштерімен бірлесіп бейбітшілікті қолдау және қалпына келтіру;
– апаттар мен дүлей зілзалалардың салдарын жою кезінде халыққа көмек көрсету.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Қарулы Күштерінің ұжымдық қорғанысқа қатысу жөніндегі міндеттері әрбір мемлекеттің заңнамасы негізінде және Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысының ұсыныстарын ескере отырып, олардың әскери-саяси басшылығы тарапынан айқындалады.
ТМД-ның Біріккен Қарулы Күштерін қолдану нысандары мен тәсілдері
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін қолдануды жоспарлаудың негізін ықтимал соғыстың саяси мақсаттары, қарулы күштердің әскери іс-қимылдарды жүргізу жөніндегі нақты міндеттері, ең алдымен соғыстың бастапқы кезеңіндегі міндеттері құрайды.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін қолдану туралы шешім қабылдау Достастыққа қатысушы мемлекеттер басшылары кеңесінің құзыретіне жатады.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери саясатының қорғаныстық бағытын негізге ала отырып, ол кез келген даулы халықаралық проблемаларды, оның ішінде қарулы қақтығыстарды шешу үшін күш қолдануды немесе күш қолдану қатерін жоққа шығарады және Достастықтың кез келген егемен мемлекетінің аумағына тікелей агрессия жасалғанға дейін Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері ең алдымен жауап әрекеттерінде қолдануға дайындалады.
Бұл ереже қарулы күрестің басталуына қатысты. Агрессия жасалғаннан кейін олар қалыптасқан жағдайға сәйкес келуге, стратегиялық бастаманы қолға алуды және агрессорды талқандауды қамтамасыз етуге тиіс қарулы күрес нысандары мен тәсілдерін таңдауға бағдарланады.
Сондықтан Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері соғыстың басталуы мен жүргізілуінің кез келген нұсқасында, қазіргі заманғы және перспективалы зақымдау құралдарын қолдану жағдайында қорғаныс, шабуыл және жауынгерлік іс-қимылдардың басқа да түрлерін жүргізуге дайын болуға тиіс.
Ядролық қаруды қолдана отырып, Стратегиялық күштердің жауынгерлік міндеттерді орындауы тек жауап әрекеттері кезінде ғана көзделеді (Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесіндегі ядролық қару мен Стратегиялық күштердің рөлі мен орны туралы көзқарастар Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің Ядролық саясатының негіздерінде көрсетіледі).
Әуе-ғарыштық қорғаныс (ӘҒҚ) әскерлерін қолдану Достастыққа қатысушы мемлекеттердің біріккен әуе-ғарыштық қорғаныс жүйесі шеңберінде жүзеге асырылады және әуеден, зымырандық және ғарыштық шабуыл туралы уақтылы хабарлауды, бірыңғай әуе кеңістігінің шекараларын күзетуді және Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштерін барынша тиімді қолдануды, мемлекеттік және әскери басқару объектілерін, әскерлерді, резервтерді және аса маңызды әкімшілік-өнеркәсіптік әрі басқа да объектілерді қорғауды қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.
ӘҒҚ құрамына әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері, зымыран-ғарыштық қорғаныс (ЗҒҚ) жүйелері және әуе-ғарыш күштері (ӘҒК) кіреді. ӘШҚҚ және ЗҒҚ әскерлері мен күштерін қолдану ТМД-ның бүкіл аумағында бірыңғай тұжырымдама мен жоспар бойынша ұйымдастырылады. ӘШҚҚ жүйесі аумақтық қағидат бойынша, оны аймақтар мен аудандарға нақты бөле отырып құрылады.
Әуе-ғарыш күштерін қолдану олар орналасқан Достастыққа қатысушы мемлекеттермен жасалған шарттар негізінде жүзеге асырылады.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері мен Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштері соғыстың басталуының кез келген нұсқасында (қарулы қақтығыс, жергілікті соғыс, кәдімгі зақымдау құралдарын қолдана отырып жүргізілетін ауқымды соғыс, ядролық соғыс) жауынгерлік іс-қимылдардың барлық түрлерін (қорғаныс немесе шабуыл) жүргізуге дайын болады. Олар толық құрамда немесе ішінара қолданылуы мүмкін.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері мен Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштерін қолдану Достастыққа қатысушы мемлекеттердің бірыңғай әскери-стратегиялық кеңістігінде міндеттерді шешу үшін жүзеге асырылады.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштеріне басшылық етуді ұйымдастыру
Достастықтың қорғаныс мәселелері жөніндегі жоғары органы Достастыққа қатысушы мемлекеттер басшыларының кеңесі болып табылады. Ол әскери саясатты әзірлейді және жүзеге асырады, әскери құрылыс саласындағы негізгі бағыттарды айқындайды, әскери доктринаны, оның ішінде ядролық саясат негіздерін қабылдайды, ядролық қаруды қолдану және оған бақылау жасау туралы шешім қабылдау тәртібін белгілейді, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің құрамы мен құрылымын белгілейді және олардың соғыс уақытындағы даму және қолдану жоспарларын қарайды.
Ұжымдық қауіпсіздік саласындағы Достастық мемлекеттерінің қызметін үйлестіруді Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі құрған, Бас хатшы басқаратын тұрақты жұмыс органы жүзеге асырады. Оның басшылығымен Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы:
– Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі мүше мемлекеттерінің әскери мәселелер бойынша саяси консультацияларын ұйымдастырады және олардың ұстанымдарын үйлестіреді;
– қауіпсіздік және қорғаныс саласында Кеңеске мүше мемлекеттердің басшылары шешімдер қабылдауы үшін ұсыныстар мен құжаттар дайындайды;
– мемлекет басшыларымен, халықаралық ұйымдармен және бұқаралық ақпарат құралдарымен қарым-қатынаста Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің өкілдігін ұйымдастырады, сондай-ақ Кеңестің өкілеттігі бойынша мүдделер ортақтығы негізінде Солтүстік Атлантикалық шарт ұйымымен және басқа да әскери-саяси топтармен, блоктармен және одақтармен өзара іс-қимыл мен ынтымақтастықты ұйымдастырады;
– Ұжымдық қауіпсіздік кеңесіне мүше мемлекеттердің өз қарулы күштерін құруына және нығайтуына жәрдемдеседі әрі көмек көрсетуді ұйымдастырады.
Достастыққа қатысушы мемлекеттер басшыларының кеңесі Достастыққа, оған қатысушы бірнеше мемлекетке немесе олардың біреуіне қарсы агрессия жасалған немесе агрессия жасау қаупі туындаған жағдайда Достастықтың бүкіл аумағында әскери жағдай енгізу туралы; соғыс жариялау, әскери іс-қимылдарды жүргізу, әскери жағдайды жою, соғыс жағдайын тоқтату және бейбітшілік орнату туралы шешім қабылдайды.
Достастыққа қатысушы мемлекеттер үкіметтері басшыларының кеңесі Достастықтың әскери-экономикалық қызметін үйлестіреді, Мемлекет басшыларының кеңесіне қорғаныс бюджетінің жобасын ұсынады, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығымен бірлесіп әскерлерді (күштерді) дамыту бағдарламасын және оны қаржыландыру көлемін, халық шаруашылығының жұмылдыру жоспарын және материалдық ресурстарды жинақтау жоспарын әзірлейді.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Қорғаныс министрлерінің (комитет төрағаларының) кеңесі Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери саясаты мен әскери құрылысы мәселелері бойынша Мемлекеттер басшылары кеңесінің жоғары алқалы органы болып табылады.
Ол өңірлердің қорғаныс жеткіліктілігін қамтамасыз етуге қатысты тұжырымдамалық тәсілдерді, қорғаныс және әскери құрылыс мәселелері бойынша шарттар мен келісімдердің жобаларын қарайды, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің ұйымдық құрылымы бойынша ұсыныстарды, олардың жауынгерлік және жұмылдыру әзірлігінің, жедел және жауынгерлік даярлықты ұйымдастырудың, әскерлерді (күштерді), қару-жарақ жүйелерін, әскери техника мен басқаруды дамытудың перспективалары жөніндегі жалпы талаптарды әзірлейді.
Қорғаныс министрлері кеңесінің құрамына қорғаныс министрлері (комитет төрағалары), Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы (Қорғаныс министрлері кеңесінің төрағасы), Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері Штабының бастығы кіреді.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы Достастықтың Біріккен Қарулы Күштеріне басшылық етуді жүзеге асырады, өз қызметін Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы туралы ережеге сәйкес ұйымдастырады және жүргізеді.
Ұжымдық қорғанысты қамтамасыз ету мүддесінде Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскери-саяси басшылығымен және қарулы күштерінің басқару органдарымен өзара іс-қимылды тұрақты түрде қолдайды.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығының құрамына мыналар кіреді: Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы және оның орынбасарлары, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Штабы, Қоғамдық ақпарат орталығы, Іс басқармасы және Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері Бас қолбасшылығының басқа да органдары.
3. ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТТЕР ДОСТАСТЫҒЫНА ҚАТЫСУШЫ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ БІРІККЕН ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІН ӘСКЕРИ ҚҰРУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін құру және дамыту әскери саясаттың негіздерімен және ұжымдық қорғаныс ережелерімен қатар Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің Әскери қауіпсіздігі тұжырымдамасының құрамдас бөлігі болып табылады. Олар Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін құру қағидаттары, құрылымы, оларды даярлау жүйесі мен бағыттары және материалдық-техникалық қамтамасыз ету жөніндегі көзқарастарды көрсетеді.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін құру қағидаттары
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері мынадай қағидаттар негізінде құрылады: Достастыққа қатысушы мемлекеттердің өз қарулы күштері құрамынан белгілі бір әскерлер контингентін (күштерін) Біріккен Қарулы Күштердің Бас қолбасшылығына жедел бағынысқа ерікті түрде беруі; әскери құрылымдардың және тұтастай алғанда Біріккен Қарулы Күштердің Достастық мемлекеттері басшылары кеңесіне есеп беруі; Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қорғанысына ұжымдық басшылық ету және Достастықтың Біріккен Қарулы Күштеріне, ТМД-ның сыртқы шекараларындағы жергілікті қақтығыстардың алдын алу күштеріне, Әскери бақылаушылар топтарына және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Бейбітшілікті қолдау жөніндегі ұжымдық күштеріне бірыңғай жедел басқаруды жүзеге асыру.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін құру Достастыққа қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қорғанысына басшылық етудің алқалылығы, келісілген шешімдерді әзірлеу, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін үздіксіз басқаруды ұйымдастыру және қамтамасыз ету, ядролық әлеуетті дәйекті түрде төмендету, әскери қауіп туындаған кезде Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің жауынгерлік қуатын барабар арттыру қабілеті, сондай-ақ әскерлердің (күштердің), ең алдымен агрессияға тойтарыс беруге арналған әскерлердің жауынгерлік және жұмылдыру әзірлігін тиісті деңгейде сақтау қағидаттары негізінде жүзеге асырылады.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің жалпы құрылымы мен жауынгерлік құрамы Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Қорғаныс министрлері кеңесінің ұсынысы бойынша олардың құрылу қағидаттарын ескере отырып, Достастыққа қатысушы мемлекеттер басшылары кеңесінің шешімімен айқындалады.
Ұйымдық тұрғыдан Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің құрамына мыналар кіреді:
– Достастыққа қатысушы мемлекеттер өздерінің қарулы күштері құрамынан бөлген әскерлер (күштер) контингенттері;
– Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштері құрамынан бөлінген ТМД-ның сыртқы шекараларындағы жергілікті қақтығыстардың алдын алу күштері;
– Әскери бақылаушылар топтары және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Бейбітшілікті қолдау жөніндегі ұжымдық күштері.
Достастықтың сыртқы шекараларындағы жергілікті қақтығыстардың алдын алу күштеріне Достастыққа қатысушы мемлекеттердің армияларынан Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығына жедел бағынысқа берілген әскери құрамалар, бөлімдер, мекемелер және басқа да әскери құралымдар, сондай-ақ әскери объектілер кіреді.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Әскери бақылаушылар топтары мен Бейбітшілікті қолдау жөніндегі ұжымдық күштері Достастыққа қатысушы мемлекеттер арасында келісілген мөлшерде уақытша бөлінген Достастыққа қатысушы мемлекеттердің әскерлерінен (күштерінен) тұрады.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін даярлау қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған және Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің әрбір ағымдағы жылға арналған даярлық жоспарына сәйкес жүргізіледі. Аталған жоспарды Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштері бас (бас штабтарының) ұсыныстарын ескере отырып әзірлейді. Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерінің даярлық жоспарын Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Қорғаныс министрлері кеңесі бекітеді.
Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Қарулы Күштері әскерлері мен штабтарын даярлау оларға Достастыққа қатысушы мемлекеттердің ұлттық және ұжымдық әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша қойылған міндеттерге сәйкес жүргізіледі. Ол Достастыққа қатысушы мемлекеттердің қарулы күштерінің тиісті бас (бас штабтары) әзірлейтін жыл сайынғы даярлық жоспарлары негізінде, Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері Бас қолбасшылығының ұйымдық-әдістемелік ұсынымдарын ескере отырып ұйымдастырылады.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері үшін кадрлар даярлау жүйесі Достастыққа қатысушы барлық мемлекеттердің аумағында орналасқан қолданыстағы әскери оқу орындарының желісі негізінде, Достастыққа қатысушы мемлекеттер арасындағы шарттық жағдайларда өзара мүдделерді ескере отырып құрылады.
Бұл ретте қорғаныс мүдделерінің сәйкес келуін ескере отырып, өтпелі кезеңде әскери кадрларды даярлау 1993 жылды қоса алғандағы кезеңде басқа Достастық мемлекеттерінің әскери оқу орындарына өз өкілдерін жіберетін мемлекеттер тарапынан ақысыз жүзеге асырылады, ал одан кейін екіжақты келісімдер негізінде жүргізіледі.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін жасақтау аумақтан тыс және аумақтық жасақтау қағидаттарын, әскери міндеттілік пен келісімшарт бойынша қызметке ерікті түрде қабылдау қағидаттарын ұштастыру негізінде жүзеге асырылады. Бұл ретте әскери міндеттілікті орындау кезінде әлеуметтік әділеттілік пен барлық азаматтардың теңдігі ескеріледі.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін материалдық-техникалық құралдармен қамтамасыз ету және оларды жинақтау Достастыққа қатысушы мемлекеттер арасында келісілген әскери өнімге тапсырыстар мен жеткізілімдердің бірыңғай жоспарлары негізінде, осы өнімді өндіру жөніндегі кооперациялық байланыстарды, сондай-ақ ұзақ мерзімді өндірістік-шаруашылық келісімдерді сақтай отырып жүзеге асырылады.
Достастықтың әскери-экономикалық қызметі мен Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін материалдық-техникалық қамтамасыз етуді үйлестіруді Достастықтың Үкімет басшылары кеңесі жүзеге асырады.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштері өздерінің дамуында негізгі күш-жігерін, ең алдымен, агрессордың басып кіруіне тойтарыс беруге, яғни соғыстың бастапқы кезеңінде қорғаныс іс-қимылдарын жүргізуге арналған әскерлердің (күштердің) оңтайлы ұйымдық-штаттық құрылымын құруға (ең алдымен жалпыәскери құрамалар мен бөлімдерге, инженерлік әскерлер, радиоэлектрондық күрес және барлау бөлімдеріне), сондай-ақ қару-жарақ пен әскери техниканы стандарттауды қамтамасыз етуге және күрестің жаңа құралдарын дамытуға шоғырландырады.
Әскери қауіпсіздік тұжырымдамасының қағидатты ережелерін ескере отырып, Біріккен Қарулы Күштерді дамытуда ықтимал агрессия туралы ескертуге, әуе-ғарыш шабуылына тойтарыс беруге және қарсыласқа жауап соққысын жасауға арналған күштер мен құралдарға да басымдық беріледі.
Достастықтың Біріккен Қарулы Күштерін дамыту жоспарларында қолданыстағы инфрақұрылымды жетілдіру, Достастыққа қатысушы барлық мемлекеттердің халқы мен аумағын Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының ұжымдық қорғанысын қамтамасыз ету мүддесінде даярлау көзделеді.
Конституция, заңдар және кодекстер Нормативтік актілер, жарлықтар, бұйрықтар мен шешімдер Қаулылар Адвокат Алматы Заңгер, қорғаушы, заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық көмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істер, қылмыстық істер Әкімшілік істер Арбитраждық даулар Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация, жарлық, бұйрық, қаулы, шешім, баяндама, қорытынды, өтініш, конвенция, келісімшарт, меморандум, әдістеме, нормалар, нота, ережелер, бағдарлама, жарғы, мақала, түсініктеме, қарар, регламент, хаттама, жоба, жолдау.