Қызметтер үшін төлем тек компанияның шотына төленеді. Сізге ыңғайлы болу үшін біз Kaspi RED / CREDIT /БӨЛІП ТӨЛЕУДІ іске қостық 😎

Басты бет / Конвенция / Резолюция / Концепция / Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы туралы

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы туралы

АMANAT партиясы және Заң және Құқық адвокаттық кеңсесінің серіктестігі аясында елге тегін заң көмегі көрсетілді

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы туралы

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Үкімет басшылары кеңесінің 2005 жылғы 25 қарашадағы шешімі

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Үкімет басшылары кеңесі

шешті:

1. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы (қоса беріледі) бекітілсін.

2. ТМД Электр энергетикалық кеңесі ТМД Атқарушы комитетімен бірлесіп, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасының іске асырылуына мониторинг жүргізсін және қажет болған жағдайда оның орындалу барысы туралы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Экономикалық кеңесіне хабарласын.

3. Осы Шешім оған қол қойылған күннен бастап күшіне енеді, ал заңнамасы оның күшіне енуі үшін қажетті мемлекетішілік рәсімдердің орындалуын талап ететін мемлекеттер үшін – аталған рәсімдердің орындалғаны туралы хабарламаны депозитарийге сақтауға тапсырған күннен бастап күшіне енеді.

2005 жылғы 25 қарашада Мәскеу қаласында орыс тілінде бір түпнұсқа данада жасалды. Түпнұсқа дана Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Атқарушы комитетінде сақталады, ол осы Шешімге қол қойған әрбір мемлекетке оның куәландырылған көшірмесін жібереді.

Әзербайжан Республикасының Үкіметі үшін                      Молдова Республикасының Үкіметі үшін

Армения Республикасының Үкіметі үшін                         Ресей Федерациясының Үкіметі үшін

Беларусь Республикасының Үкіметі үшін                        Тәжікстан Республикасының Үкіметі үшін

Грузия Үкіметі үшін                                          Түрікменстан Үкіметі үшін

Қазақстан Республикасының Үкіметі үшін                       Өзбекстан Республикасының Үкіметі үшін

Қырғыз Республикасының Үкіметі үшін                          Украина Үкіметі үшін

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Үкімет басшылары кеңесінің 2005 жылғы 25 қарашадағы шешімімен бекітілген.

ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы

ТҰЖЫРЫМДАМА

I. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

1.1. ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы (бұдан әрі – Тұжырымдама) 1998 жылғы 25 қарашадағы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің электр энергетикалық жүйелерінің қатарлас жұмысын қамтамасыз ету туралы шартты іске асыру шеңберінде әзірленді.

1.2. Тұжырымдама Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ТМД-ның ортақ электр энергетикасы нарығын (бұдан әрі – ТМД ОЭН) қалыптастыру жөніндегі келісілген көзқарастары мен тәсілдерінің жиынтығын білдіреді.

Осы Тұжырымдамада бекітілген ТМД ОЭН-ін ұйымдастыру қағидаттары ТМД ОЭН қағидаларын (бұдан әрі – Қағидалар) және осы Тұжырымдамада көзделген басқа да нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу үшін негіз болып табылады.

1.3. Тұжырымдама мынадай мемлекетаралық және үкіметаралық нормативтік құқықтық құжаттарға негізделеді:

  • 1992 жылғы 14 ақпандағы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының электр энергетикасы саласындағы мемлекетаралық қатынастарын үйлестіру туралы келісім;
  • 1998 жылғы 25 қарашадағы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің электр энергетикалық жүйелерінің қатарлас жұмысын қамтамасыз ету туралы шарт;
  • 2000 жылғы 25 қаңтардағы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің электр энергиясы мен қуатын транзиттеу туралы келісім;
  • 2002 жылғы 30 мамырдағы ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің электр энергетикасы объектілеріндегі авариялар және басқа да төтенше жағдайлар кезінде өзара көмек көрсету туралы келісім;
  • 2004 жылғы 15 қыркүйектегі Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің электр энергетикалық жүйелерінің қатарлас жұмысын қамтамасыз ету үшін ресурстар резервтерін құру және оларды тиімді пайдалану туралы келісім;
  • 2003–2010 жылдары Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің экономикалық саладағы өзара іс-қимылын дамытуға және оның тиімділігін арттыруға бағытталған аса маңызды іс-шараларды іске асыру жоспары, ол 2003 жылғы 19 қыркүйектегі ТМД Мемлекет басшылары кеңесінің еркін сауда аймағын қалыптастыруды аяқтау және ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің экономикалық саладағы өзара іс-қимылын дамыту туралы шешімімен бекітілген.

Тұжырымдамада 1994 жылғы 17 желтоқсандағы Энергетикалық хартия туралы шартта және Еуропалық парламент пен Еуропалық кеңестің № 2003/54/ЕО және 1228/2003 директиваларында бекітілген еуропалық электр энергиясы нарықтарын біріктіру мен ырықтандырудың негізгі қағидаттары ескеріледі.

II. ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР

Осы Тұжырымдамада пайдаланылған терминдер мен анықтамалар мынадай мағыналарды білдіреді:

Электр энергиясының балансы – басқа энергия жүйелерімен электр энергиясының ағындарын ескере отырып, энергия жүйесінде тұтынылатын электр энергиясы көлемдерінің, оны өз мұқтаждықтарына жұмсау көлемдерінің, электр желілеріндегі шығындардың жиынтығы мен энергия жүйесінде өндірілетін электр энергиясы көлемдерінің жиынтығының теңдігімен сипатталатын көрсеткіштер жүйесі.

ТМД ОЭН-нің теңгерімдеуші нарығы – сатып алынған және сатылған электр энергиясының шарттық және нақты көлемдері арасында теңгерімсіздік туындаған кезде ТМД ОЭН субъектілері арасында пайда болатын сатып алу-сату қатынастарының жүйесі.

Электр энергетикасының тігінен интеграцияланған кәсіпорны – мынадай қызмет түрлерінің біреуден астамын жүзеге асыратын заңды тұлға: электр энергиясын өндіру, диспетчерлік басқару, беру, тарату және өткізу, сондай-ақ электр энергетикасы саласындағы инфрақұрылымдық қызметтер көрсету.

Электр энергиясының ішкі нарығы – электр энергиясы мен электр қуатын өндіруші, электр энергиясын беруші, энергиямен жабдықтаушы ұйымдар мен тұтынушылар арасындағы шарттар негізінде жұмыс істейтін электр қуаты мен электр энергиясын сатып алу-сату және беру қатынастарының жүйесі.

Қосалқы қызметтер – қажетті көлемдер мен жедел электр қуаты резервтерінің құрылымын дайын күйде ұстауды, активті және реактивті қуаттарды реттеуді, энергия жүйесін электр қуаты толық ажыратылған күйден іске қосуды қамтамасыз ету үшін жүйелік оператордың электр энергиясының көтерме нарығы субъектілерінен сатып алатын қызметтері.

Генерациялаушы компания – сатуға арналған, белгіленген тұтынушылық қасиеттері бар электр энергиясы мен қуатты өндіруге арналған генерациялаушы жабдықты меншік құқығында немесе өзге де заңды негізде иеленетін заңды тұлға.

Электр энергиясын (қуатын) жеткізу кестелері – жасалған екіжақты немесе көпжақты сатып алу-сату шарттары негізінде тараптар құрастырған, келісілген электр энергиясы (қуаты) мөлшерінің алмасуына арналған кестелік жоспарлар.

ТМД ОЭН қатысушыларының нарықтың коммерциялық инфрақұрылымына қол жеткізуі – ТМД ОЭН қатысушыларының электр энергиясын және қызметтерді сатып алу-сату жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін нарықтың коммерциялық инфрақұрылымын пайдалану құқығы.

ТМД ОЭН қатысушыларының нарықтың технологиялық инфрақұрылымына (технологиялық шектеулер мен қуат резервтерін ескере отырып) қол жеткізуі – ТМД ОЭН қатысушыларының электр энергиясын және қызметтерді сатып алу-сату жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін нарықтың технологиялық инфрақұрылымын пайдалану құқығы.

ТМД ОЭН инфрақұрылымдық ұйымдары – ТМД ОЭН-нің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін қызметтер көрсететін заңды тұлғалар.

Электр энергиясын коммерциялық есепке алу – нормативтік-техникалық құжаттамада белгіленген дәлдікпен өлшеуді жүзеге асыратын аттестатталған өлшеу жүйелерін пайдалана отырып, нарықта қаржылық есеп айырысулар жүргізу үшін электр энергиясын өндіру және тұтыну көлемдерін өлшеу жүйесі.

Ұлттық электр энергетикалық жүйе – жұмыс режимінің ортақтығымен байланысты және диспетчерлік қызмет жүзеге асыратын орталықтандырылған жедел басқаруы бар электр станцияларының, электр және жылу желілерінің қолданыстағы кешені.

Таратушы желінің операторы – таратушы желінің жұмыс істеуі мен дамуын қамтамасыз ететін ОЭН субъектісі.

Бөлу желісінің операторы – бөлу желісінің жұмыс істеуі мен дамуын қамтамасыз ететін ОЭН субъектісі.

Электр энергиясымен сауда жасау ұйымдарының операторлары – спот-нарықта сауданы ұйымдастыруды жүзеге асыратын ОЭН субъектісі.

Таратушы желі – электр энергиясын беру және транзиттеу үшін пайдаланылатын жоғары кернеулі электр беру желілерінің, трансформациялау және коммутациялау жабдықтарының, қосалқы жабдықтардың жиынтығы.

Электр энергиясын сатып алушы – электр энергиясын өзінің жеке пайдалануы және/немесе оны кейіннен қайта сату мақсатында сатып алатын жеке немесе заңды тұлға.

Электр энергиясын жеткізуші – өзі сатып алған немесе өндірген электр энергиясын жеткізетін заңды немесе жеке тұлға.

Электр энергиясын тұтынушы – электр энергиясын өзінің тұрмыстық және (немесе) өндірістік қажеттіліктері үшін пайдаланатын жеке немесе заңды тұлға.

ТМД ОЭН қағидалары – электр энергиясын сатып алу-сату, беру, желілерге қол жеткізу, электр энергиясының транзитін қамтамасыз ету, баға белгілеу, технологиялық басқару, сондай-ақ ТМД ОЭН-нің жұмыс істеуі мен дамуын үйлестіру шарттары.

Электр энергиясын өндіруші – электр энергиясын өндіретін ТМД ОЭН электр энергетикасы субъектісі.

Бөлу желісі – электр энергиясын тарату және оны жеткізу пункттеріне жеткізу үшін пайдаланылатын орта және төмен кернеулі электр беру желілерінің, трансформациялау және коммутациялау жабдықтарының, қосалқы жабдықтардың жиынтығы.

Қуат резерві – энергия өндіруші ұйымдар агрегаттарының міндеттемелерден бос, ТМД ОЭН-де пайдаланылуы мүмкін қуаты.

Жүйелік және қосалқы қызметтер нарығы – жүйелік қызметтерді сатып алу және сату кезінде туындайтын қатынастар жүйесі.

Жүйелік қызметтер – қуат резервін ұстап тұру, жиілік пен кернеуді реттеу, авариялардан кейін жүйенің қалыпты режимін қалпына келтіру жөніндегі қызметтерді қоса алғанда, электр энергетикалық жүйенің сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қажетті қызметтер.

Жүйелік оператор – басқару аймағында жедел-диспетчерлік басқару қызметтерін көрсететін электр энергетикасы субъектісі.

ТМД ОЭН субъектілері – ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің электр энергетикасы субъектілері болып табылатын және Қағидаларға сәйкес ТМД ОЭН-ге қол жеткізген заңды тұлғалар.

Жиынтық белгіленген генерациялаушы қуат – электр энергетикалық жүйенің құрамына кіретін (ел аумағында орналасқан) электр станциялары генераторларының жиынтық номиналды активті қуаты.

Технологиялық инфрақұрылым – электр энергиясын таратушы және бөлу электр желілері мен жедел-диспетчерлік басқару жүйесі.

Технологиялық шектеулер (жүйелік шектеулер) – энергетикалық жүйенің жұмыс істеуінің технологиялық параметрлерінің шекті рұқсат етілген мәндері.

Жүйелік шектеулер мыналарды қамтиды:

желілік шектеулер:

  • электр желісінің бақыланатын қималары бойынша активті қуат ағындарының барынша рұқсат етілген мәндері;
  • электр желісі жабдықтарының (электр беру желілері мен қосалқы станциялардың трансформаторлары бойынша) рұқсат етілген ток жүктемелері;
  • есептік сұлба тораптарындағы кернеудің рұқсат етілген деңгейлері;

қарастырылып отырған уақыт аралығында өзекті болып табылатын (жұмысқа қосылған немесе жөндеуде тұрмаған және т.б.) режимдік генерациялаушы бірліктердің жұмысына қойылатын шектеулер:

  • технологиялық минимум;
  • жүктемені түсіру/арттыру жылдамдығы;

жүйелік сенімділік бойынша шектеулер:

  • қажетті қуат резервтерінің құрылымы және/немесе көлемі;
  • жүйелік генераторлар ұсынатын электр энергиясын өндіру және резервтер көлемі;
  • жөндеуге шығарылатын ОЭН генерациялаушы объектілерінің жұмыс қуатының өзгеруі;

басқа да шектеулер:

  • гидроресурстарды пайдалануға қойылатын интегралдық шектеулер;
  • реактивті қуат бойынша шектеулер.

ТМД ОЭН-нің технологиялық регламенті – ТМД ОЭН технологиялық инфрақұрылымына қол жеткізу және оны пайдалану тәртібін айқындайтын қағидалар.

Электр энергиясын беру жөніндегі қызметтер – электр энергиясын беру (электр энергиясын беру жөніндегі қызметтер) – бұл электр энергиясының ағындарын басқаруға, жүйенің сенімділігіне және барлық қажетті қызметтердің болуына қатысты жүйелік оператордың міндеттерін қоса алғанда, ұйымдастырушылық және техникалық жағынан өзара байланысты іс-қимылдар кешені. Ол шарттар негізінде қоректендіруші электр желілері арқылы мыналарды беруді қамтамасыз етеді:

  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттің аумағында өндірілген және сол аумақта тұтынылған немесе ТМД-ға қатысушы басқа мемлекеттің аумағына сатылған электр энергиясын;
  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттің аумағында тұтынылған немесе сатылған және ТМД-ға қатысушы басқа мемлекеттің аумағында сатып алынған электр энергиясын.

ТМД ОЭН қатысушылары – осы Тұжырымдамада айқындалған шарттарға сәйкес ТМД ОЭН-ге қол жеткізген және мынадай қызмет түрлерін жүзеге асыратын ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің электр энергетикасы субъектілері:

  • электр энергиясын өндіру;
  • электр энергиясын беру;
  • электр энергиясын тарату;
  • жедел-технологиялық басқару;
  • электр энергиясымен сауданы ұйымдастыру;
  • жүйелік және басқа да қызмет түрлерін көрсетуді ұйымдастыру;
  • электр энергиясын сатып алу және/немесе сату.

Электр энергиясы – оны өндіру мен тұтынудың бір мезгілділігімен сипатталатын және оның параметрлерін белгіленген шектерде тұрақты әрі үздіксіз ұстап тұруды талап ететін ерекше түрдегі тауар.

ТМД-ға қатысушы мемлекеттердегі электр энергетикасы саласы – электр энергетикасы субъектілеріне немесе басқа тұлғаларға меншік құқығында немесе заңдарда көзделген өзге негізде тиесілі өндірістік және басқа да мүліктік объектілерді пайдалана отырып, электр энергиясын өндіру (оның ішінде электр және жылу энергиясын аралас өндіру режимінде өндіру), электр энергиясын беру, электр энергетикасындағы жедел-диспетчерлік басқару, электр энергиясын өткізу және тұтыну процесінде туындайтын экономикалық қатынастар кешенін қамтитын экономика саласы. Электр энергетикасы экономиканың жұмыс істеуі мен тіршілікті қамтамасыз етудің негізі болып табылады.

ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің электр энергетикасы нарығы (ТМД ОЭН) – ТМД ОЭН-ін қалыптастыру туралы келісім жасасқан ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің субъектілері арасындағы электр энергиясы мен ілеспе қызметтерді сатып алу-сатуға байланысты, жалпы қағидалар мен тиісті шарттар негізінде жұмыс істейтін қатынастар жүйесі.

III. ТМД ОЭН ҚҰРУДЫҢ МАҚСАТТАРЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ

3.1. ТМД ОЭН-ін құру ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің қатарлас жұмыс істейтін электр энергетикалық жүйелері негізінде ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің тең құқылығы, электр энергетикасындағы адал бәсекелестік және өзара тиімділік қағидаттарына негізделген электр энергетикасындағы бірыңғай нарықтық кеңістікті қалыптастыруды мақсат етеді және мыналарға бағытталған:

  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттерде электрмен жабдықтаудың сенімділігін және тұтынушыларға қызмет көрсету сапасын арттыруға;
  • ТМД ОЭН субъектілерінің жұмыс істеу тиімділігін арттыруға;
  • электр энергетикасында отын-энергетикалық, гидроэнергетикалық ресурстарды және энергияның басқа да жаңартылатын көздерін пайдалануды оңтайландыруға, сондай-ақ ТМД ОЭН-ге қатысушы мемлекеттердегі экологиялық жағдайларды жақсартуға;
  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттердегі электр энергетикасы саласын реформалау процестерін жақындастыруға;
  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің және Еуропа мен Азияның басқа елдерінің электр энергетикалық нарықтарын одан әрі интеграциялау үшін экономикалық, құқықтық және техникалық негіз құруға.

3.2. ТМД ОЭН-ін табысты қалыптастыру үшін қатысушы мемлекеттер ұлттық заңнаманы, шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметінің құқықтық және экономикалық жағдайларын үйлестіруге, ТМД ОЭН-ін дамыту мақсатында мемлекетаралық ынтымақтастықтың басым бағыттарын мемлекеттік қолдау жүйесін құруға, ТМД-ға қатысушы мемлекеттер арасындағы төлем жасамау проблемалары мен сауда-төлем қатынастарының теңгерімділігін қамтамасыз ету мәселелерін шешуге ұмтылады.

IV. ТМД ОЭН-НІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАТТАРЫ

4.1. ТМД ОЭН-нің негізгі қағидаттары мыналар болып табылады:

  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің технологиялық инфрақұрылымының (электр энергиясын беру жүйелері мен жедел-диспетчерлік басқару жүйелерінің) жұмыс істеу нормалары мен қағидаларының бірлігі. Бұл әрбір мемлекеттің электр энергетикасы саласының да, жалпы нарықтың да сенімді жұмыс істеуіне негізді қамтамасыз етеді және нарықтың әрбір субъектісіне өзіне қабылдаған міндеттемелерін тиісінше орындауға мүмкіндік береді;
  • электр энергетикасы саласындағы экономикалық қызметті кезең-кезеңімен ырықтандыру және электр энергиясына сұранысты қанағаттандырудың орнықты жүйесін қалыптастырудың негізгі құралдарының бірі ретінде нарықтық қатынастар мен бәсекелестікті енгізу;
  • нарық субъектілерінің басқа мемлекеттердің электр энергетикалық жүйелерін ішкі басқару мәселелеріне араласпауы;
  • жүйелік операторлардың ұлттық электр энергетикалық жүйелерде электр энергиясы мен қуатты өндіру, жеткізу және тұтыну теңгерімін қамтамасыз етуі;
  • ТМД ОЭН субъектілерін ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің аумағында қалыптастыру;
  • электр энергиясын өндірушілер мен тұтынушылардың экономикалық мүдделері теңгерімінің сақталуы;
  • ТМД ОЭН субъектілері мен тұтынушылардың мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету;
  • ТМД ОЭН субъектілерінің міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ету;
  • электр энергиясын тұтынушылардың өз электр энергиясын жеткізушілерін, оның ішінде ТМД ОЭН-ге қатысушы басқа мемлекеттерден таңдау құқығын, электр энергиясын сатып алу-сату бағасын, мемлекеттік реттеу жүзеге асырылмайтын қызмет түрлерінің бағасын, сондай-ақ Қағидаларға сәйкес айқындалатын технологиялық шектеулерді ескере отырып, жеткізу көлемдерін еркін айқындау құқығын қамтамасыз ету;
  • табиғи монополиялық қызмет түрлерін реттеу және олардың ашықтығын қамтамасыз ету, нарықтың технологиялық (технологиялық шектеулер мен қуат резервтерін ескере отырып) және коммерциялық инфрақұрылымына ТМД ОЭН-нің барлық қатысушылары үшін кемсітусіз қол жеткізу жағдайларын қамтамасыз ету;
  • электр энергетикасына инвестициялар ағыны үшін жағдайларды қамтамасыз ету.

4.2. Инфрақұрылымдық қызметтер көрсететін ұйымдар қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында ТМД-ға қатысушы мемлекеттер (бұдан әрі Тұжырымдама мәтінінде ТМД-ға қатысушы мемлекеттер деп олардың заң шығарушы және атқарушы билік органдары түсініледі) электр энергетикасының тігінен интеграцияланған кәсіпорындарында қызмет түрлері бойынша бөлек есепке алуды енгізеді.

Бұдан әрі ТМД ОЭН-ге қатысушы мемлекеттер электр энергиясын беру және электр энергетикасындағы жедел-диспетчерлік басқару қызметтерін жүзеге асыратын ұйымдарды электр энергиясын өндіруді және сатып алу-сатуды жүзеге асыратын ұйымдардан бөліп, оларды дербес заңды тұлғаларға айналдыру үшін жағдайлар жасайды.

4.3. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер осы Тұжырымдамада бекітілген ТМД ОЭН қағидаттарын өз мемлекеттерінің аумағында іске асыру үшін заңнаманы үйлестіреді.

V. ТМД ОЭН-НІҢ ҰЙЫМДЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ

5.1. ТМД ОЭН-де Қағидалар мен қатысушы мемлекеттердің заңнамасына сәйкес субъектілердің екі түрінің жұмыс істеуі көзделеді:

I түрі – сауда қатынастарының қатысушылары:

  • электр энергиясын өндірушілер немесе олардың өкілдері, оның ішінде генерациялаушы компаниялар;
  • электр энергиясын тұтынушылар немесе электр энергиясын өзінің жеке пайдалануы мақсатында сатып алуды жүзеге асыратын олардың өкілдері;
  • электр энергиясын кейіннен қайта сату үшін оны көтерме сатып алуды жүзеге асыратын жеткізушілер;
  • технологиялық шығындарды жабу, теңгерімдеу және реттеу мақсатында, сондай-ақ ТМД ОЭН-ге қатысушы мемлекеттердің заңнамасында көзделген басқа да мақсаттар үшін электр энергиясын сатып алуды/сатуды жүзеге асыратын жүйелік операторлар және/немесе таратушы желілердің операторлары.

II түрі – инфрақұрылымдық ұйымдар:

  • таратушы желілердің операторлары – таратушы желілер мен басқа мемлекеттердің энергия жүйелерімен электр байланыстарының сенімді жұмыс істеуі мен дамуына жауапты заңды тұлғалар;
  • жүйелік операторлар – ұлттық энергия жүйесін жедел-диспетчерлік басқаруды жүзеге асыратын, сондай-ақ басқа да жүйелік қызметтерді қамтамасыз ететін заңды тұлғалар.

Мемлекеттердің заңнамасына байланысты таратушы желілер операторы мен жүйелік оператор функциялары бір ұйымдық құрылымда біріктірілуі мүмкін;

  • бөлу желілерінің операторлары – бөлу желілерінің сенімді жұмыс істеуі мен дамуына жауапты заңды тұлғалар;
  • электр энергиясымен сауда жасау ұйымдарының операторлары – биржалық қағидаттар негізінде электр энергиясын сату бағасы мен көлемдерін айқындау жөніндегі қызметтерді жүзеге асыратын заңды тұлғалар.

5.2. ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ортақ электр энергетикасы нарығының функционалдық құрылымы оның субъектілері арасындағы қатынастардың мынадай түрлерімен айқындалады:

  • инфрақұрылымдық ұйымдардың қызметтеріне арналған бағалар Қағидаларға сәйкес реттелетін жағдайда, жеткізу бағасын дербес айқындау арқылы электр энергиясын көтерме сатып алу-сатудың екіжақты шарттары (электр энергиясын сатып алушылар мен сатушылар арасында) негізінде;
  • электр энергиясының орталықтандырылған сауда нарығы;
  • теңгерімдеуші нарық;
  • қуат резервтерін пайдалану, қуатты реттеу және теңгерімді ұстап тұру тетігін қамтитын жүйелік және қосалқы қызметтер нарығы (жеткізілімдердің сенімділігі мен сапасын қамтамасыз ету мақсатында).

Нарықтың аталған сегменттерінің әрқайсысы олардың субъектілерінің дайындық деңгейіне, оларды бірыңғай техникалық жабдықтау мен мемлекеттердің заңнамасына, сондай-ақ ТМД ОЭН инфрақұрылымдық ұйымдарының осы нарық сегменттерінің қатысушыларына қызмет көрсетуге дайындығына қарай дамиды.

VI. ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАТЫНАСТАР

6.1. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер меншік құқығында немесе өзге де заңды негізде не өзімен жасалған шарттардың жиынтығы бойынша бір жеткізу нүктесіне қосылған, жиынтық белгіленген генерациялаушы қуаты жеткізушілердің ТМД ОЭН-ге қол жеткізу шегінен асатын көлемде болатын әрбір ұйымның ТМД ОЭН-ге жеткізуші ретінде қатысу мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

ТМД ОЭН-ге қол жеткізу шегі осы мемлекеттердің ТМД ОЭН-ге кіруге дайындығына және оған кіруіне бағытталған негізгі іс-шаралардың әзірленетін жоспар-кестелерімен және Қағидалармен белгіленеді.

6.2. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер электр энергиясын ішкі тұтынуды және қатарлас жұмысты қамтамасыз ету туралы шартқа сәйкес жиілікті реттеу жөніндегі міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ететін жеткілікті қуат резервтерін құру үшін шаралар қабылдайды.

VII. ЖЕДЕЛ-ДИСПЕТЧЕРЛІК БАСҚАРУ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАТЫНАСТАР

7.1. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер өздерінің жауапкершілік аймақтарындағы электр энергетикалық жүйелердің сенімді жұмыс істеуін және Қағидаларға сәйкес синхронды жұмыс істейтін аймақ шеңберінде электр тогының жиілігін реттеу талаптарын ескере отырып, электр энергиясы мен қуат теңгерімдерін ұстап тұруды қамтамасыз ету мақсатында ұлттық электр энергетикалық жүйелерді жедел-диспетчерлік басқаруды жүзеге асыратын жүйелік операторларды тағайындайды.

Жүйелік операторлар өзара келісілген мемлекетаралық электр энергиясы ағындарының кестесін, сондай-ақ Қағидаларға сәйкес электр энергиясы мен қуаттың экспорттық-импорттық жеткізілімдерінің теңгерімін ұстап тұруға жауап береді.

7.2. ТМД ОЭН субъектілері Қағидаларға сәйкес ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің электр энергетикалық жүйелерінің сенімді және үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін өзара резервтеу жөніндегі жүйелік қызметтерді және басқа да қызметтерді, оның ішінде қуат резервтерін сатып алу мен сатуды ұсынады.

7.3. Ұлттық электр энергетикалық жүйелердің қатарлас синхронды жұмысын жүзеге асыруға байланысты қосалқы қызметтер көрсетуді ұйымдастыруды ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің жүйелік операторлары Қағидаларға сәйкес орындайды.

7.4. ТМД ОЭН жүйелік операторлары өз функцияларын орындау және ТМД ОЭН-нің үздіксіз жұмыс істеуі үшін қажетті әрі жеткілікті тәртіппен және көлемде өзара ақпарат алмасуды қамтамасыз етеді.

7.5. Жүйелік оператор функцияларын жүзеге асыратын ұйымдар өз қызметтерін Қағидалар негізінде кемсітусіз ұсынуға тиіс. Жүйелік операторлар генерациялаушы немесе өткізу функцияларын жүзеге асыратын ұйымдардан тәуелсіз болуға тиіс. Олардың қызметі ашық болуы керек.

VIII. ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН БЕРУ ЖӘНЕ ТАРАТУ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАТЫНАСТАР

8.1. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер электр энергетикалық қондырғыларды мемлекеттің таратушы және бөлу желілеріне қосуға арналған техникалық талаптарды белгілейді. Бұл талаптар Достастық мемлекеттерінің таратушы жүйелерінің өзара іс-қимылын қамтамасыз етуге, объективті болуға, электр энергетикасы субъектілерінің саланың технологиялық және коммерциялық инфрақұрылымына тең қол жеткізуін қамтамасыз етуге, қолжетімді және ресми түрде жарияланған болуға тиіс.

8.2. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер таратушы немесе бөлу желілерін иеленетін меншік иелерінен өз мемлекеттерінің таратушы және бөлу желілерінің операторларын тағайындауды тағайындайды немесе талап етеді. Аталған операторлар Қағидаларда айқындалатын шарттарда ТМД ОЭН қатысушыларының желілерге кемсітусіз қол жеткізуін қамтамасыз етуге, сондай-ақ таратушы және бөлу желілерінің қауіпсіз, сенімді әрі тиімді жұмыс істеуін және олардың дамуын қамтамасыз етуге міндеттенеді.

8.3. Электр энергиясының мемлекетаралық ағындарының нақты және жоспарлы сағаттық шамалары арасындағы ауытқуларды реттеу Қағидаларға сәйкес жүзеге асырылады.

8.4. ТМД ОЭН таратушы желілерінің операторлары мен жүйелік операторлары өз функцияларын орындау және ТМД ОЭН-нің үздіксіз жұмыс істеуі үшін қажетті әрі жеткілікті тәртіппен және көлемде өзара ақпарат алмасуды қамтамасыз етеді.

8.5. Таратушы желілер операторы мен жүйелік оператор функцияларын орындау бір ұйымда біріктірілуі мүмкін.

8.6. Таратушы немесе бөлу желілерінің операторлары генерациялаушы немесе өткізу функцияларын жүзеге асыратын ұйымдардан тәуелсіз болуға тиіс, олардың қызметі ашық болуы керек.

8.7. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер Қағидалар мен жасалған шарттарға сәйкес электр энергиясының шығу орнына, тағайындалған орнына және меншік иесіне қарамастан, өз аумақтары арқылы электр энергиясының транзитін қамтамасыз етеді.

Қағидаларда транзиттің техникалық және экономикалық шарттары, транзит үшін ұсынылатын электр беру желілері қималарының өткізу қабілетін есепке алу және есептеу тәртібі белгіленеді.

8.8. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер ТМД ОЭН қызметі саласында кедендік ресімдеу мен бақылаудың бірыңғай қағидалары, бірыңғай кедендік режимдері бар жалпы біріздендірілген кедендік реттеу жүйесін құруды қамтамасыз етеді.

IX. ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН САТУ ЖӘНЕ САТЫП АЛУ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАТЫНАСТАР

9.1. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер мыналарды қамтамасыз етуге бағытталған шараларды қабылдайды:

- бір мемлекеттің аумағында орналасқан ТМД ОЭН субъектілері болып табылатын электр энергиясын жеткізушілердің Қағидалар мен осы мемлекеттердің заңнамасына сәйкес басқа мемлекеттің аумағындағы сатып алушыларға электр энергиясын жеткізуге арналған шарттар жасасу және беру жүйесіне қол жеткізу құқығының болуы. Шарттар Қағидалар мен осы мемлекеттердің заңнамасына сәйкес жүйелік операторлармен және таратушы және бөлу желілерінің операторларымен оларды іске асырудың техникалық мүмкіндігін келісу кезінде жасалады;

- бір мемлекеттің аумағында орналасқан ТМД ОЭН субъектілері болып табылатын электр энергиясын сатып алушылардың Қағидалар мен осы мемлекеттердің заңнамасына сәйкес басқа мемлекеттің аумағында беру жүйесіне қол жеткізу, сатушыны таңдау және электр энергиясын сатып алу шарттарын жасасу құқығының болуы. Шарттар Қағидалар мен осы мемлекеттердің заңнамасына сәйкес жүйелік операторлармен және таратушы және бөлу желілерінің операторларымен оларды іске асырудың техникалық мүмкіндігін келісу кезінде жасалады.

9.2. ТМД ОЭН-де тұтынушылардың өз электр энергиясын жеткізушілерін еркін таңдау мүмкіндігін қамтамасыз ету мақсатында ТМД-ға қатысушы мемлекеттер екіжақты шарттар, спот-нарықтар негізінде нарықтарды, сондай-ақ мәртебесі мен өкілеттіктері Қағидалармен айқындалатын ТМД ОЭН үшін ортақ электр энергетикалық сауда алаңын қалыптастыру үшін жағдайлар жасайды.

9.3. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер ішкі электр энергиясы нарықтарын кезең-кезеңімен ашуды, тұтынушылардың ТМД ОЭН-ге қол жеткізу шегін төмендетуді және ішкі электр энергиясы нарықтарын ТМД ОЭН-ге интеграциялауды қамтамасыз етеді. Бұл ТМД ОЭН-ге қосылу жөніндегі негізгі іс-шаралардың тиісті мемлекеттің үкіметі әзірлейтін және бекітетін жоспар-кестелеріне сәйкес жүзеге асырылады.

9.4. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер ТМД ОЭН-нің әзірленетін қағидалары мен регламенттерінің талаптарына сәйкес келетін электр энергиясын коммерциялық есепке алу жүйелерін дамытуға бағытталған нормативтік құжаттарды қабылдайды.

X. ТМД ОЭН-ДІ ДАМЫТУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАР

10.1. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер өз мемлекеттерінің аумағында ұлттық заңнамаға сәйкес ТМД ОЭН қатысушылары үшін (қолданыстағы және әлеуетті қатысушылар үшін де), оның ішінде ТМД-ға қатысушы басқа мемлекеттердің ТМД ОЭН субъектілері үшін мыналарды қамтамасыз етеді:

  • меншік құқығына және инвестицияларды қорғауға кепілдіктер;
  • желілік объектілер мен электр энергетикалық жүйелер арасындағы байланыстарды дамыту, генерациялаушы энергетикалық объектілерді салу және пайдалану үшін инвестициялық ынталандырулар жасау;
  • қатысушы мемлекеттердің электр энергетикасында инвестициялық қызметті жүзеге асыру мүмкіндігі, оның ішінде меншік иелері арасындағы шарттық талаптар бойынша генерациялаушы, желілік және басқа да активтерді сатып алу және сату мүмкіндігі.

XI. ТМД ОЭН ҚАТЫСУШЫЛАРЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ЖАУАПКЕРШІЛІГІ

11.1. ТМД ОЭН қатысушылары мен инфрақұрылымдық ұйымдары Қағидалармен және ТМД ОЭН регламенттерімен айқындалатын барлық құқықтарға ие болады және міндеттерді орындайды.

11.2. ТМД ОЭН қатысушылары мен инфрақұрылымдық ұйымдарының жауапкершілігі халықаралық шарттар, сондай-ақ Қағидалар негізінде айқындалады.

11.3. ТМД ОЭН қатысушылары арасында, сондай-ақ ТМД ОЭН қатысушылары мен инфрақұрылымдық ұйымдары арасында туындайтын дауларды реттеу үшін, егер шарттарда дауларды басқа сотта реттеу көзделмесе, ТМД ОЭН аралық соты ұйымдастырылады.

11.4. Нарық қатысушылары арасында шарттар жасасу кезінде даулар ТМД ОЭН аралық сотында да, Тараптардың таңдауы бойынша басқа соттарда да қаралуы мүмкін.

XII. ТМД ОЭН-НІҢ ЖҰМЫС ІСТЕУІ МЕН ДАМУЫН ҮЙЛЕСТІРУ

12.1. ТМД ОЭН құруды жалпы үйлестіруді ТМД Электр энергетикалық кеңесі жүзеге асырады. Бұл қызмет мынадай негізгі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:

  • ТМД ОЭН-нің оңтайлы ұйымдық және функционалдық құрылымын және оны дамытудың перспективаларын таңдау;
  • ТМД ОЭН қатысушылары арасында ақпараттық өзара іс-қимылды ұйымдастыру;
  • нарықтың жұмыс істеуінің жалпы қағидаттарын айқындайтын Модельді, Қағидаларды, сондай-ақ ТМД ОЭН-нің басқа да нормативтік-техникалық құжаттарын әзірлеуді ұйымдастыру;
  • ТМД ОЭН-нің технологиялық және коммерциялық регламенттерін әзірлеуді ұйымдастыру;
  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ішкі нарықтарын дамыту бағдарламаларын ТМД ОЭН шеңберінде үйлестіру;
  • ТМД ОЭН-нің сенімді және тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етудің техникалық мәселелерін шешу.

12.2. ТМД ОЭН қатысушылары ТМД Электр энергетикалық кеңесімен бірлесіп, ТМД ОЭН-нің жұмыс істеуін үйлестіру жөніндегі арнайы орган құру қажеттілігін айқындайды.

XIII. ТМД ОЭН-ДІ НОРМАТИВТІК-ТЕХНИКАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

13.1. ТМД ОЭН-нің негізгі нормативтік-техникалық құжаттары мыналар болып табылады:

  • Қағидалар;
  • ТМД ОЭН-нің технологиялық регламенттері;
  • ТМД ОЭН кеңістігінде электр энергиясының сапа стандарттары мен сенімділікті қамтамасыз ету нормалары;
  • ТМД ОЭН аймағына кіретін энергетика объектілерінде орнатылатын деректерді беру форматтарына, қорғаныс жүйелеріне, автоматикаға (аварияға қарсы автоматиканы қоса алғанда), байланыс пен электр энергиясын есепке алуға қойылатын біріздендірілген талаптар;
  • ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің электр энергетикалық жүйелерінің синхронды жұмысының негізгі қағидаттарын іс жүзінде іске асыруды қамтамасыз ететін нормативтік-техникалық құжаттардың басқа да түрлері.

13.2. ТМД ОЭН-нің нормативтік-техникалық құжаттарын әзірлеуді ұйымдастыру ТМД Электр энергетикалық кеңесіне жүктеледі. ТМД ОЭН-нің нормативтік-техникалық құжаттарын бекіту олардың мәртебесіне сәйкес жүзеге асырылады.

XIV. ТМД ОЭН-ДІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ КЕЗЕҢДЕРІ, МЕРЗІМДЕРІ МЕН ШАРТТАРЫ

14.1. ТМД ОЭН-ін құру Достастыққа қатысушы мемлекеттердің ТМД ОЭН-ін қалыптастыру туралы әзірленіп жатқан келісімге қол қоюынан басталады.

14.2. ТМД-ға қатысушы мемлекеттер ТМД ОЭН-ін қалыптастыру туралы келісім күшіне енген сәттен бастап 12 ай ішінде ТМД Электр энергетикалық кеңесінің Атқарушы комитетіне ТМД ОЭН-ге кіруге дайындық пен оған кіруге бағытталған негізгі іс-шаралардың өз жоспар-кестелерін ұсынады.

ТМД Электр энергетикалық кеңесінің Атқарушы комитеті олардың негізінде ТМД ОЭН-ін қалыптастырудың жиынтық жоспар-кестесін дайындайды және оны ТМД Электр энергетикалық кеңесінің бекітуіне ұсынады.

14.3. ТМД Электр энергетикалық кеңесі ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ТМД ОЭН-ге кіруге дайындық пен оған кіруге бағытталған негізгі іс-шаралар жоспарларын іске асыру барысына тұрақты мониторинг жүргізеді.

14.4. ТМД ОЭН-ге қатысты ұлттық заңнамадағы өзгерістер туралы ТМД-ға қатысушы мемлекеттер ТМД Электр энергетикалық кеңесіне олар қабылданған күннен бастап бір ай ішінде хабарлайды.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар