Тұрақсыздық айыбын өндіріп алу туралы даулар
Кодекстің 171-бабына сәйкес алимент төлеу туралы келісім бойынша алимент төлеуге міндетті адамның және (немесе) сот шешімі бойынша алимент төлеуге міндетті адамның кінәсінен берешек пайда болған кезде кінәлі адам алимент алушыға мерзімі өткен әрбір күн үшін төленбеген алимент сомасының оннан бір пайызы мөлшерінде тұрақсыздық айыбын төлейді. Алимент алушы сондай-ақ алиментті уақтылы төлемегені үшін кінәлі адамнан алиментті төлеу жөніндегі міндетін мерзімін өткізіп алған барлық залалдарды тұрақсыздық айыбымен жабылмаған бөлігінде өндіріп алуға құқылы. Алимент міндеті заңда көзделген негіздер бойынша пайда болған сәттен бастап және ол толық орындалғанға немесе тоқтатылғанға дейін сөзсіз орындалуға жататын ақшалай міндеттеме болып табылады. Алименттік міндет бойынша борыштың қалыптасқан сомасынан оның тиісінше орындалмауына байланысты сот тұрақсыздық айыбын өндіріп алады. Аталған санаттағы істерді қарау кезінде алимент төлеуге міндетті адам оларды қандай себеппен төлемейтінін анықтау қажет; сот актісін орындау үшін сот орындаушылары қандай шаралар қабылдады; алимент төлеуге міндетті адамның оларды төлеуден жалтаруы бар ма?
Алимент бойынша берешекті қалыптастырудағы борышкердің кінәсі одан тұрақсыздық айыбы мен залалды өндіріп алу үшін сөзсіз негіз болып табылады. Егер алимент бойынша берешек басқа адамдардың кінәсінен, атап айтқанда, жалақыны уақтылы төлемеуге, алимент сомаларын кешіктіруге немесе дұрыс аудармауға және т. б. байланысты қалыптасқан болса, мұндай жауапкершілік төлеушіге жүктелмейді. Сот практикасын жалпылау көрсеткендей, мұндай істерді қарау кезінде жауапкерлер алиментті уақтылы төлеу жөніндегі міндеттемелерді бұзу салдарына айыппұлдың айқын сәйкессіздігіне сілтеме жасап, соттан АК-нің 353-бабының ережелерін қолдана отырып, айыппұл мөлшерін азайтуды сұрады. Алайда соттар мұндай ұстанымды дәрменсіз деп таныды және АК-нің 353-бабының негізінде сот өндіріп алған алименттерді уақтылы төлемегені үшін тұрақсыздық айыбының мөлшерін азайтуға жол берілмейтіндігін негізге алды. Кодекстің 171-бабында белгіленген тұрақсыздық айыбы мұқтаж отбасы мүшелерінің күтіп-бағу құқықтарын жүзеге асыруға кепілдік беретін отбасылық-құқықтық жауапкершіліктің арнайы шарасы болып табылады және әрбір кешіктірілген күн үшін алынатын пайыздардың белгіленген мөлшері түрінде өндіріп алынады. Тұрақсыздық айыбын азайту Кодекстің 171-бабында көзделмеген. Алайда, кейбір соттар заңның осы талаптарын сақтамайды және алимент бойынша тұрақсыздық айыбының мөлшері негізсіз азаяды. Мысалы, П.сотқа алиментті уақтылы төлемегені үшін тұрақсыздық айыбын өндіріп алу туралы талап арызбен жүгінді. Сот бұйрығы негізінде жауапкерден талапкердің пайдасына табыстың және өзге де табыстың барлық түрлерінің ¼ мөлшерінде баланы күтіп-бағуға алимент өндірілгені анықталды. Сот орындаушысының қаулысымен алимент бойынша 2014 жылдан 2017 жылға дейінгі кезеңге 1 854 109 теңге сомасында берешек айқындалды. Семей қалалық сотының 2017 жылғы 6 қазандағы шешімімен талап қанағаттандырылды. Сот әділдік пен парасаттылық өлшемдерін басшылыққа ала отырып, сот шешімі орындалатын сипатта болуы тиіс екенін, сондай-ақ тараптардың материалдық жағдайы ескеріле отырып, төленбеген алимент сомасына тұрақсыздық айыбын 700 000 теңгеге дейін төмендетті. Сондай-ақ, аталған талаптарды қанағаттандыру арқылы соттар көбінесе айыппұл мөлшерін дұрыс есептемейтінін атап өткен жөн. Тұрақсыздық айыбын есептеу кезінде алимент төлеу жөніндегі міндет ай сайынғы сипатта болатындығын, демек, алимент төлемегені үшін тұрақсыздық айыбын осы төлемнің сомасына және оның мерзімі өткен күндерінің санына сүйене отырып, әрбір кешіктірілген айлық төлем бойынша анықтау қажет екенін ескеру қажет.тұрақсыздық айыбын өндіріп алу туралы сот шешімі шыққан күні.
Мысал: Р.кәмелетке толмаған балаларды асырап-бағуға 17 415 470 теңге және жұбайын асырап-бағуға 5 474 667 теңге сомасында алимент бойынша тұрақсыздық айыбын өндіріп алу туралы талап арызбен сотқа жүгінді. Астана қаласы Алматы аудандық сотының 2018 жылғы 23 қаңтардағы шешімімен Р. талап-арызы ішінара қанағаттандырылды. Алимент бойынша 4 023 938 теңге мөлшерінде тұрақсыздық айыбын т. - дан Р. пайдасына өндіріп алу туралы қаулы шығарылды. Астана қаласы сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 24 сәуірдегі қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгертілді. Тұрақсыздық айыбының мөлшері 1 427 712 теңгеге дейін төмендетілді. Жоғарғы Сот сот актілерінің күшін келесі негіздер бойынша жойды. Кодекстің 171-бабының 1-тармағына сәйкес тұрақсыздық айыбы осы төлемнің сомасы мен оның мерзімі өткен күндерінің санына қарай әрбір мерзімі өткен айлық төлем бойынша есептелуге жатады. Алайда, соттар есеп айырысуды осы норманың талаптарын ескерусіз жүргізді. Бірінші сатыдағы сот төленбеген алимент төлемдерінің жалпы сомасынан тұрақсыздық айыбын анықтаған кезде пайыздың оннан бір бөлігі мөлшерінде тұрақсыздық айыбын есептеп, осы соманы мерзімі өткен күндердің жалпы санына көбейтті. Өз кезегінде, апелляциялық саты бірінші сатыдағы соттың есебімен келіспей, келесі айға берешек сомасына тұрақсыздық айыбының сомасын кезең-кезеңімен қоса отырып, әрбір ай үшін тұрақсыздық айыбын бөлек есептеді. Істің материалдарында ай сайынғы мерзімі өткен төлемдердің мөлшері туралы мәліметтерді көрсете отырып, берешектің мөлшерін айқындау туралы сот орындаушысының қаулыларының болмауына байланысты сот алқасының сот отырысында тұрақсыздық айыбын төлеуге жататын есеп жүргізу мүмкін болмады, осыған байланысты іс Жаңа қарауға жіберілді. Апелляциялық сатыдағы соттың жаңа қарауы кезінде атқарушылық іс жүргізу талап етілді, сот орындаушысы төлемдер ай сайын көрсетіле отырып, берешек туралы мәліметтерді ұсынды. Осыдан кейін сот тұрақсыздық айыбын Кодекстің 171-бабының талаптарына қатаң сәйкес есептеді.
Қорытындылай келе, тұрақсыздық айыбын есептеу көбінесе алимент берешегінің жалпы сомасын 0,1 пайызға және мерзімі өткен күндердің жалпы санына көбейту арқылы жүзеге асырылады. Бұл жағдайда тұрақсыздық айыбының сомасы, әдетте, тұрақсыздық айыбы есептелетін алимент бойынша қарыз сомасынан асады. Көрсетілген есептеуді дұрыс деп тануға болмайды. Мысалы: Алматы қаласы Әуезов ауданының № 2 аудандық соты Т.к. б. алимент бойынша 36 481 703 теңге көлемінде тұрақсыздық айыбын өндіріп алу туралы талабын қанағаттандырды. Сот кәмелетке толмаған баланы асырап-бағуға алимент өндіріп алу туралы сот бұйрығы шығарылғаннан кейін жауапкер алимент төлеуден жалтарғанын, нәтижесінде 22 903 197 теңге берешек пайда болғанын атап өтті. Сот тұрақсыздық айыбының мөлшерін берешектің пайда болу кезеңіне қарай есептеді - 2009 жылғы 16 ақпаннан 2016 жылғы 13 қазанға дейін, яғни 2700 күн бұрын. Бұл ретте сот әрбір жыл үшін берешек сомасын 0,1% - ға және мерзімі өткен күндердің жалпы санына көбейтті. Тұрақсыздық айыбының сомасы барлығы 36 481 703 теңгені, берешегі 22 903 197 теңгені құрады. Осыған байланысты, тұрақсыздық айыбын есептеу кезінде алимент төлеу міндеті ай сайынғы сипатта болатындығын ескеру қажет, демек, алимент төлемегені үшін тұрақсыздық айыбын осы төлемнің сомасына және оның мерзімі өткен күндерінің санына сүйене отырып, әрбір кешіктірілген айлық төлем бойынша анықтау қажет екенін түсіндіру қажет.тұрақсыздық айыбын өндіріп алу туралы сот шешімі шыққан күні. Кодекстің 174-бабына сәйкес Қазақстаннан тыс жерлерге алимент төлеуге міндетті адамның уақытша немесе тұрақты тұрғылықты жеріне кеткен жағдайда, алимент төлеуге міндетті адамның уақытша немесе тұрақты тұрғылықты жеріне Қазақстаннан тыс жерлерге алимент мөлшерін айқындау туралы дауларды ол заң бойынша алимент төлеуге міндетті отбасы мүшелерімен жасасуға құқылы. Кодекстің 157-162-баптарына сәйкес алимент төлеу туралы келісім.
Келісімге қол жеткізілмеген жағдайда мүдделі тұлға алименттің мөлшерін нақты ақшалай сомада айқындау туралы немесе алиментті біржолғы төлеу туралы не алимент есебіне белгілі бір мүлікті беру туралы немесе алиментті өзге тәсілмен төлеу туралы талаппен сотқа жүгінуге құқылы. Алимент төленгенін растайтын құжаттар болмаған жағдайда борышкерге Қазақстаннан тыс жерлерге тұрақты тұруға кетуге рұқсат етілмейді. Мысал: Өскемен қалалық сотына в. с. сотқа жүгінді. сот бұйрығымен одан кәмелетке толмаған баланы асырап-бағуға алимент өндіріп алынғанын көрсете отырып, қатты ақшалай сомадағы алимент мөлшерін айқындау және Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерге тұрақты тұруға кетуге рұқсат беру туралы.
Қазіргі уақытта талапкер Ресей Федерациясына тұрақты тұруға кетуге ниетті, бірақ жауапкер кетуге нотариалды куәландырылған келісім бермейді, бұл оның конституциялық құқығын бұзады. Жауапкердің келісімінің болмауы көші-қон полициясы органдарының шығуына және тиісті рұқсат алуына кедергі жасайды. Сот шешімімен В. - ның талабы қанағаттандырылды. Алимент мөлшері нақты ақшалай сомада айқындалған және Р. - ның Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кетуіне рұқсат етілген. Сот шешім шығарған кезде Кодекстің 141-бабының 3-тармағын басшылыққа алды және қатты ақша сомасының мөлшерін айқындау кезінде тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын және басқа да назар аударарлық мән-жайларды ескере отырып, балаға оны қамтамасыз етудің бұрынғы деңгейін барынша сақтау көлеміндегі АЕК мөлшеріне сүйенді. Соттар осы санаттағы істер бойынша дауларды шешкен кезде қиындықтар туғызбайды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
