Заңды тұлғаның орналасқан жері
📘 1. Баптың жалпы сипаттамасы
Заңды тұлғаның орналасқан жері — бұл оның құқықтық кеңістіктегі ресми түрде танылған мекені, сол арқылы ол:
- құқық қабілеттілігін жүзеге асырады;
- мемлекетпен (салықтық, тіркеу) байланыс орнатады;
- азаматтық айналымдағы жауапкершілігін анықтайды (соттылық, үшінші тұлғалармен байланыс).
🔹 39-бапта мыналар белгіленген:
- заңды тұлғаның орналасқан жері ұғымы;
- оны құрылтай құжаттарында көрсету талабы;
- нақты және заңды мекенжайлардың сәйкес келмеуінің құқықтық салдары.
🏛️ 2. Орналасқан жер = тұрақты жұмыс істейтін органның орналасқан жері (1-бөлік)
«Заңды тұлғаның орналасқан жері ретінде оның тұрақты жұмыс істейтін органының орналасқан жері танылады».
🔹 Тұрақты жұмыс істейтін орган дегеніміз не?
Бұл — заңды тұлғаның:
- қызметін жедел басқаруды жүзеге асыратын;
- сотта және контрагенттер алдында өкілдік ететін органы.
✅ Әдетте бұл:
- директор / бас директор (ЖШС, АҚ);
- басқарма (АҚ);
- әкімшілік (коммерциялық емес ұйымдарда).
📌 Дәл осы органның орналасқан жері заңды тұлғаның орналасқан жері болып есептеледі, өндірістік объектілер, филиалдар немесе қоймалар қай жерде орналасқанына қарамастан.
📑 3. Құрылтай құжаттарындағы мекенжай (2-бөлік)
«Заңды тұлғаның орналасқан жері оның құрылтай құжаттарында толық пошталық мекенжайды көрсете отырып жазылады».
🔹 Көрсетілуі тиіс мәліметтер:
- елді мекеннің атауы;
- көше, үй нөмірі, кеңсе (бар болса);
- пошта индексі.
📌 Бұл мыналар үшін маңызды:
- салықтық есепке қою;
- соттың аумақтық құзыретін анықтау;
- ресми хат-хабар жіберу;
- БСН тіркеу.
🔹 Нормативтік негіз:
- «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы» ҚР Заңы;
- ҚР Әділет министрлігінің құрылтай құжаттарының нысандарын бекіту туралы бұйрықтары;
- ҚР АПК — аумақтық соттылықты айқындау үшін.
📫 4. Заңды және нақты мекенжайлардың сәйкес келмеуі (3-бөлік)
«Үшінші тұлғалармен қатынастарда заңды тұлға нақты мекенжайының сәйкес келмеуіне сілтеме жасауға құқылы емес…»
🔹 Құқықтық айқындық қағидаты:
- заңды тұлға адал әрекет етуге және өзінің орналасқан жерінің жариялылығын қамтамасыз етуге міндетті;
- егер заңды тұлға нақты түрде көшіп, бірақ БСН деректерін жаңартпаса, үшінші тұлғалар бұл тәуекелді көтермейді.
📌 Контрагент хат-хабарды жіберуге құқылы:
- БСН-де көрсетілген ресми мекенжай бойынша;
- егер белгілі болса, нақты мекенжай бойынша.
🔹 Заңды тұлға үшін салдары:
- тіркелген мекенжайға жіберілген хат тиісті түрде алынған болып есептеледі;
- заңды тұлға орналасқан жерінің өзгеруіне сілтеме жасап, сот немесе әкімшілік рәсімдерден жалтаруға құқылы емес.
⚖️ 5. Сот тәжірибесі
🔹 Мысал: Алматы қаласы, 2022 жыл
Контрагент талапты БСН-де көрсетілген мекенжайға жолдаған, алайда заңды тұлға басқа кеңсеге көшіп кеткен. Жауапкер «хабарлама алынбады» деген уәжбен сотқа келмеген.
📜 Сот заңды тұлға тиісті түрде хабардар етілген деп таныды: заң бойынша деректерді уақтылы жаңартпағаны үшін жауапкершілік заңды тұлғаның өзіне жүктеледі.
📚 6. Байланысты нормалар мен актілер
| Норма | Мазмұны |
|---|---|
| ҚР АК, 33, 37-баптар | Заңды тұлғаның атауы мен органдары |
| «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы» ҚР Заңы | Мекенжайды тіркеу және өзгерту |
| ҚР Салық кодексі | Орналасқан жері бойынша есепке алу |
| ҚР АПК, 32, 34-баптар | Заңды тұлғаның орналасқан жері бойынша соттылық |
| «Цифрландыру туралы» заң | БСН және ЭЦҚ сервистері арқылы электрондық хабарламалар |
🌍 7. Халықаралық тәжірибе
✅ ТМД елдерінің азаматтық кодекстерінде (РФ, Беларусь) ұқсас нормалар бар:
- орналасқан жер — атқарушы органның орналасқан жері;
- мекенжайдың сәйкес келмеуі құқықтық салдардан босатпайды.
✅ OECD ұсынымдары заңды тұлғаның орналасқан жерінің құқықтық айқындылығы корпоративтік ашықтық пен жалған құрылымдармен күрестің маңызды элементі екенін атап көрсетеді.
✅ 8. Қорытынды
ҚР АК-нің 39-бабы:
- заңды тұлғаны құқықтық сәйкестендіру;
- азаматтық айналымның тұрақтылығын қамтамасыз ету;
- үшінші тұлғалардың құқықтарын қорғау үшін ерекше маңызға ие.
🔹 Заңды тұлға өз мекенжайын көрсетуге және оны өзекті күйде сақтауға міндетті. Бұл талапты адал орындау — барлық тараптардың құқықтық қорғалуын қамтамасыз етудің кепілі.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
