102-бапқа түсініктеме. ҚР ҚК Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексін суицидке дейін жеткізу
1. Жәбірленушінің адамдық қадір-қасиетін қорқыту, қатыгездікпен қарау немесе жүйелі түрде қорлау арқылы адамды өзіне-өзі қол жұмсау немесе өзіне-өзі қол жұмсау әрекетіне дейін жеткізу -
үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Кінәліге материалдық немесе өзге де тәуелді адамға қатысты жасалған дәл сол іс-әрекет-бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Өз-өзіне қол жұмсау қылмыстық құқық мәселелеріне қатысты емес. Бірақ өзін — өзі өлтіру-бұл әлеуметтік қауіпті әрекет, адамның негізгі құқықтарының бірі-өмір сүру құқығы бұзылады.
Бұл қылмыстың объектісі-адамның өмірі.
Қылмыстың объективті жағы негізінен адамды өзіне-өзі қол жұмсауға немесе оған оқталуға дейін жеткізу жөніндегі белсенді әрекеттерде көрінеді.
Өз-өзіне қол жұмсау тәсілдерін заң шығарушы Заң нормасында қарастырады. Оларға мыналар жатады: А) қауіп-қатер, б) қатыгездік; в) адамның қадір-қасиетін жүйелі түрде қорлау. Егер бұл ретте жәбірленушінің кінәліге материалдық немесе өзге де тәуелділікте болғаны анықталса, іс-әрекет ҚК-нің 102-бабының 2-бөлігі бойынша саралануы тиіс.
Қауіп-қатерді өз-өзіне қол жұмсауға түрткі болған жәбірленушіге психикалық әсер деп түсіну керек (мысалы, тұрғын үйден, материалдық көмектен, күнкөрістен айыру қаупі, физикалық зорлық-зомбылық және ұятты ақпаратты тарату қаупі және т.б.).
Қиянат-жәбірленушіге физикалық, психикалық азап әкелетін қатыгез, дөрекі мінез-құлық. Бұл жәбірленушінің физикалық немесе психикалық азап шегуінен көрінеді (ұрып-соғу, азаптау, мағынасыз жұмысқа мәжбүрлеу, тамақтан бас тарту, медициналық көмек, қорқыту және т. б.) бұл жағдайда жәбірленушіге қатыгездік жалғыз және кездейсоқ емес, бірақ кінәлінің мақсатты, жалғасатын әрекеттерінің жүйесі екенін анықтау маңызды. сондықтан мүмкін емес зорлық-зомбылықтың оқшауланған жағдайы адамды осы қылмыс үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуға негіз береді деген пікірді сенімді деп тану.
Адамның қадір - қасиетін жүйелі түрде қорлау-бұл жәбірленушіге деген қорлаудың ұзақ көрінісі, ол бірнеше рет ұқсас әрекеттерді жасауда көрінеді: қорлау, жала жабу, жала жабу, қорлау, негізсіз сын және т.б. сонымен бірге суицидке әкелу қылмысының құрамы адамның қадір-қасиетін жүйелі түрде қорлау жағдайында ғана мүмкін болады. Адамды суицидке апарудың аталған тәсілдері жиі біріктіріледі.
Бұл қылмыс құрамының міндетті белгісі-өзін-өзі өлтіру (қастандық) фактісі мен кінәлінің әрекеті арасындағы себептік байланыс, яғни жәбірленушіні өз-өзіне қол жұмсауға итермелеген адамның заңсыз әрекеттері (әрекетсіздігі) екендігі анықталуы керек. Егер жәбірленуші өзге себептермен өз-өзіне қол жұмсаған болса, онда Қылмыстық Кодекстің 102-бабы бойынша қылмыстық жауаптылық алынып тасталады. Осылайша, қылмыс жасаған адамды заңды түрде бас бостандығынан айыру немесе жәбірленушінің өз-өзіне қол жұмсауына әкеп соққан некеден бас тарту қарастырылып отырған қылмыстың құрамын құрмайды.
Қылмыстық Кодекстің 102-бабы бойынша жәбірленуші өз-өзіне қол жұмсаған кезде ғана емес, сонымен бірге өзін-өзі өлтіруге әрекет болған кезде де (өзін-өзі өлтіруге әрекет). Сонымен қатар, бұл әрекет біреуді қорқыту немесе алдына қойылған мақсатқа жету үшін емес, нақты болғанын анықтау қажет. Осылайша, қарастырылып отырған қылмыс түрінің құрамы ресми болып табылады.
Қылмыстық кодекстің осы бабы бойынша жауапқа тарту үшін жәбірленуші өз өмірін қиып, қасақана әрекет еткенін анықтау қажет. Егер ол абайсызда өзіне өлім әкелсе, қарастырылып отырған қылмыстың құрамы болмайды.
Сондай-ақ, кінәлі адамның жәбірленушіге өлім әкелуі мүмкін әрекеттерді жасамағанын анықтау қажет. Мысалы, егер жәбірленуші зорлаудан қашып, үшінші қабаттың терезесінен секіріп түсіп, апатқа ұшыраса, онда кінәлі жәбірленушінің абайсызда өліміне әкеп соқтырған зорлау әрекеті үшін тартылуы керек (егер ол өзін-өзі өлтіргісі келмейтіні анықталса, бірақ кінәліні қудалаудан құтылғысы келсе). Егер кінәлінің іс-әрекетінің нәтижесінде оған қастандық немесе қастандық жасалса, ол аяқталған деп танылады.
Өз-өзіне қол жұмсаудың субъективті жағы жанама ниетпен сипатталады. Егер бұл қылмыс тікелей ниетпен жасалса, кінәлі адамның әрекеті ҚР ҚК 96-бабының тиісті бөлігі бойынша қасақана кісі өлтіру ретінде саралануы тиіс.
Субъект-16 жасқа толған жеке есі дұрыс адам, сондай-ақ жәбірленуші қызметтік, материалдық немесе өзге де тәуелділікте болған адам, сондай-ақ кез келген басқа адам. Егер өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізуді лауазымды адам жасаса, оның әрекеттері ҚК-нің 102-бабында және 308-бабының 4-бөлігінде көзделген қылмыстардың жиынтығы ретінде сараланады (лауазымдық өкілеттіктерді асыра пайдалану ауыр зардаптарға әкеп соқтырған).
2-бөлім өз — өзіне қол жұмсауға дейін жеткізудің білікті құрамын-жәбірленушінің материалдық немесе кінәліге өзге де тәуелділікте болуын көздейді. Жәбірленушіні материалдық немесе кінәліге өзге де тәуелділіктен өз-өзіне қол жұмсауға дейін жеткізу неғұрлым қоғамдық қауіпті әрекет деп танылады және неғұрлым қатаң жазалау шараларын көздейді. Бұл жағдайда жәбірленушілер-асырауындағы адамдар, қамқорлықтағы жұмыс істемейтін ерлі-зайыптылар, борышкерлер және басқалар.
Қылмыстың дербес құрамын құрайтын әрекеттерді (азаптау, ауыр немесе денсаулыққа өзге де зиян келтіру, заңсыз бас бостандығынан айыру, зорлау, бопсалау және т.б.) жасау арқылы өзіне-өзі қол жұмсау немесе оған қастандық жасау аталған қылмыстардың жиынтығы бойынша және ҚР ҚК 102-бабы бойынша саралауды талап етеді.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
