104-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің талап қою бағасы
1. Талап қою бағасы:1) ақшаны өндіріп алу туралы талап - арыздарда - өндіріп алуға ұсынылған сомамен;2) ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді таратудан келтірілген ақшалай мәндегі моральдық зиянды өтеуді өндіріп алу туралы талап-арыздарда-өндіріп алуға ұсынылған сомамен;3) мәліметтерді таратудан келтірілген залалдар сомасын өндіріп алу туралы талап-арыздарда айқындалады 4) бірлескен немесе үлестік меншік болып табылатын мүлікті бөлу туралы, ортақ меншік болып табылатын мүліктегі үлесті айқындау не бөлу туралы талап-арыздарда, - талап қою кезінде мүліктің орналасқан жерінде қалыптасқан нарықтық бағалар бойынша айқындалатын талап етілетін мүліктің құнымен;5) алиментті өндіріп алу туралы талап қоюда - бір жылдағы төлемдер жиынтығымен;6) мерзімді мерзімді төлемдер мен берулер туралы талап қоюда - барлық төлемдер мен берулердің жиынтығымен, бірақ үш жылдан аспайтын мерзімде;7) мерзімсіз немесе өмір бойғы төлемдер мен берулер туралы талап-арыздарда-төлемдер мен берулердің жиынтығы, бірақ үш жылдан аспайтын мерзімде; 8) төлемдер мен берулерді азайту немесе ұлғайту туралы талап-арыздарда - өтініш беруші кемітуге немесе ұлғайтуға үміткер болатын, бірақ бір жылдан аспайтын жалпы сомамен;9) төлемдер мен берулерді тоқтату туралы талап - арыздарда-қалған төлемдер немесе берулердің жиынтығымен, бірақ бір жылдан аспайтын мерзімде; 10) жалға алуды қоспағанда, мүліктік жалдау (жалдау) шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талап-арыздарда тұрғын үй, - шарттың (келісімшарттың) қолданысының қалған мерзімі үшін, бірақ үш жылдан аспайтын мерзім үшін мүлікті пайдаланғаны үшін төлемдер жиынтығы;11) жылжымайтын мүлік объектілеріне меншік құқығы туралы талап-арыздарда - 12) басқа біреудің заңсыз иеленуінен Жылжымайтын немесе жылжымалы мүлікті талап ету туралы талап-арыздарда - 13) жылжымалы және жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату шарттарын, кепілін, сыйға тарту шарттарын, кейіннен сатып алуға байланысты өзге де шарттарды жарамсыз деп тану туралы талап-арыздарда: Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 157 - бабының үшінші бөлігінде белгіленген тәртіппен мәмілелер бойынша алынған барлық мүлікті қайтару-сотқа талап қою берілген күнге мүліктің нарықтық құны. Кепіл туралы шартқа дауласқан кезде талап қою бағасы Шартта көрсетілген мүлік құнынан аспауға тиіс;14) бірнеше дербес талаптардан тұратын талап - арыздарда-барлық талаптардың жалпы сомасы.2. Талап қою бағасын талапкер көрсетеді. Көрсетілген баға іздестірілетін мүліктің нақты құнына айқын сәйкес келмеген жағдайда талап қою бағасын судья айқындайды.
1. "Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы" Жоғарғы Соттың 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 нормативтік қаулысының 10-тармағымен азаматтық істер бойынша талап қою бағасын айқындауға қатысты түсініктемелер берілді.Атап айтқанда, талаптардың жекелеген санаттары бойынша бағаны айқындау кезінде мыналарды негізге алу керек:- алимент өндіріп алу туралы талап-арыздар бойынша баға жауапкердің табысы туралы мәліметтер (мысалы, орташа табысы туралы анықтама, салық комитетінің мәліметтері және т.б.) негізінде сот белгілейтін жыл ішіндегі төлемдер жиынтығымен айқындалады. Жауапкердің табысын растайтын құжаттар болмаған жағдайда, " атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы "Заңның 63-бабына сәйкес істі қарау сәтіндегі Қазақстан Республикасындағы орташа айлық жалақының мөлшеріне сүйене отырып, бір жылдағы жиынтық төлемдердің мөлшері айқындалуы тиіс. Іс жүзінде, борышкердің ай сайынғы не жиынтық жылдық табысы туралы деректер болмаған кезде, кейбір соттар айлық есептік көрсеткіштің мөлшеріне сүйене отырып, мемлекеттік бажды мемлекет кірісіне, басқалары - ауданның ауыл шаруашылығы құрылымдары бойынша орташа жалақы туралы Жергілікті статистикалық мекеменің деректерін, басқалары - шешім шығарылған күні өңір бойынша атаулы жалақыдан және табыстан алынатын пропорционалды үлестен өндіріп алады, төртіншісі-1 АЕК-ті 12 айға көбейту арқылы;- тұрғын үй-жайларды жалдау шартын өзгерту немесе бұзу туралы талап-арыздар бойынша мемлекеттік баж Салық кодексінде белгіленген мөлшерде алынады. Алайда, кез келген өзге мүлікті мүліктік жалдау (жалға алу) шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талап-арыздар бойынша мемлекеттік баж Шарттың (келісімшарттың) қалған қолданылу мерзімі үшін, бірақ үш жылдан аспайтын мерзім үшін мүлікті пайдаланғаны үшін төлемдер жиынтығының сомасынан алынады (қараңыз). АІЖК-нің 103-бабына түсініктеме); - үлестік қатысу шартының негізінде туындаған жылжымайтын мүлікке меншік құқығын тану туралы талап көппәтерлі тұрғын үй құрылысы аяқталған, үйді пайдалануға беруге рұқсат алынған жағдайларда мәлімделуі мүмкін, алайда құрылыс салушы рұқсатты тіркеуші органға беруден және қабылдау актісін ресімдеуден жалтарады-пәтер беру. Яғни, құрылыс салушы көрсетілген міндеттемелерді орындаудан жалтарып, үлескерді меншік құқығын тіркеуге негіз болатын құқық белгілейтін құжаттармен қамтамасыз етпейді.
Ал сот шешімі меншік құқығын тіркеуге негіз болып табылады.АІЖК-нің 104-бабы бірінші бөлігінің 11) тармақшасына сәйкес жылжымайтын мүлік объектілеріне меншік құқығы туралы талап-арыздарда талап-арыздың бағасы талап-арыз берілген күнге олардың орналасқан жерлеріндегі осындай объектілердің нарықтық құнымен айқындалады.Осы іс жүргізу нормасын сөзбе-сөз түсіндіру осы Ережені талапкердің жылжымайтын мүлікке меншік құқығы тіркелген талаптарға ғана қолдануға жол бермейді, өйткені жылжымайтын мүлікке меншік құқығы туралы талап-бұл мүліктік сипаттағы талап."Тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы" Заң жеке және заңды тұлғалардың олардың құрылысына үлестік қатысу үшін ақшасын тарту есебінен тұрғын үй ғимараттарының құрылысын ұйымдастыру жөніндегі қызметпен байланысты қоғамдық қатынастарды реттейді, сондай-ақ тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы шарт тараптарының құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау кепілдіктерін белгілейді. "Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы" Заңға сәйкес (7-бап) тұтынушылардың, оның ішінде тауарларды сатып алуға (жұмыстарды орындауға және қызметтер көрсетуге), құқықтар мен заңды мүдделерді қорғауға еркін шарт жасасуға құқығы бар.Тиісінше, құрылысқа үлестік қатысу шартынан туындайтын қатынастарға тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнама қолданылады. Сондықтан, егер үлескер (азамат) "тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы" Заңның негізінде құқықтар мен заңды мүдделерді қорғау тәртібімен талап қойса, АІЖК-нің 109-бабының үшінші бөлігіне сәйкес соттың ұйғарымы бойынша мемлекеттік бажды төлеуден тиісті шешім қабылданғанға дейін кейінге қалдыру жүргізіледі.
Кейіннен мемлекеттік бажды төлеуге байланысты шығыстар пайдасына шешім шығарылмаған Тарапқа беріледі. Сонымен қатар, АІЖК-нің 109-бабы, егер талап қоюшы талап қою кезінде өз талаптарын тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамаға негіздеген жағдайда ғана қолданылуға жататынын есте ұстаған жөн.Азаматтық сот ісін жүргізуде қаралатын мүліктік даулар бойынша мемлекеттік баж мөлшері АІЖК-нің 104-бабының қағидалары бойынша талап қою бағасына сүйене отырып айқындалады. Талап қоюдың бағасын талапкер көрсетеді (қосымша ҚІЖК-нің 105-бабына түсініктемені қараңыз).2. Талап қоюшы көрсеткен жылжымайтын (жылжымалы) мүлікті тіркеу жөніндегі уәкілетті орган немесе бағалау қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар адам нарықтық бағаларды ескере отырып айқындайтын іздестірілетін мүліктің нақты құнының бағасы айқын сәйкес келмеген кезде талап қою бағасын судья айқындайды.
Қосымша түсініктеме
13) шарттарды жарамсыз деп тану туралы талап қою кезінде талапкерлер әрдайым өтемақы туралы талап қоя бермейді. Мүліктік емес сипаттағы талап қойылды деп есептей отырып, олар мемлекеттік бажды осындай ұйғарымға сүйене отырып, тиісті мөлшерде төлейді.
Осыған байланысты, АІЖК-нің 104-бабы бірінші бөлігінің 13) тармақшасында талап қою бағасы: сатып алу-сату шарттарын, кепілге қоюды, сыйға тартуды және жылжымалы және жылжымайтын мүлікті жарамсыз деп тану туралы талап-арыздарда айқындалатыны көзделген. АК - нің 157-бабының үшінші бөлігінде белгіленген тәртіппен мәмілелер бойынша алынған барлық мүлікті кейіннен қайтарумен-сотқа талап қою берілген күнге мүліктің нарықтық құны. Кепіл туралы шарттарға дау айту кезінде талап қою бағасы Шартта көрсетілген мүліктің құнынан аспауға тиіс. Мемлекеттік бажды төлеу қажеттілігі негізсіз талап қою арқылы құқықтарды теріс пайдалануды болдырмайды, азаматтық процеске қатысушыларды тәртіпке келтіреді. Істі қарау нәтижелері бойынша Сот сот шығыстарын бөлуді жүргізеді және негізді талап қойылған жағдайда АІЖК-нің 109-бабының екінші бөлігінде белгіленген талапкер тарапынан бұзушылықтар болмаған кезде жауапкерден мемлекеттік баж өндіріп алынады.
"Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабының 2-тармағын, 14-бабының 1-тармағын, 76-бабының 2-тармағын ресми түсіндіру туралы" Конституциялық Кеңестің 1999 жылғы 29 наурыздағы № 7/2 қаулысына сәйкес "Конституцияның 13-бабының 2-тармағының нормасы" әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын сотта қорғауға құқығы бар " кез келген адам мен азаматтың сот бұзылған құқықтар мен бостандықтарды қорғау және қалпына келтіру үшін. Бұл құқықты іске асыру заңда белгіленген негізде және тәртіппен жүзеге асырылады. Конституцияның 14-бабының 1-тармағы "барлығы заң мен сот алдында тең" жеке тұлғаның құқықтары мен міндеттерінің теңдігін, мемлекеттің осы құқықтарды қорғауына тең және әрқайсысының заң алдындағы жауапкершілігін белгілейді. Заң алдындағы теңдік адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін нақты жағдайлар мен жағдайлар заңдарда анықталғанын білдіреді. Жоғарыда аталған істер санаты бойынша мемлекеттік баж төлеу туралы талапты белгілей отырып, АІЖК азаматтардың сот төрелігіне қол жеткізу құқығын шектемейді.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
