106-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің қоғамдық бірлестігі

Қоғамдық бірлестік заңды тұлға болып табылады.

Қоғамдық бірлестіктің құқықтық мәртебесі қоғамдық бірлестіктер туралы Заңмен айқындалады. Осы Заңның күші діни бірлестіктерді қоспағанда, ҚР аумағында құрылған және жұмыс істеп тұрған шетелдік және халықаралық коммерциялық емес үкіметтік емес бірлестіктердің құрылымдық бөлімшелерінің (филиалдары мен өкілдіктерінің) қызметіне қолданылады (қоғамдық бірлестіктер туралы Заңның 3-бабының 3-бөлігі).

Қоғамдық бірлестіктер саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар мен бостандықтарды іске асыру және қорғау, азаматтардың белсенділігі мен әуесқойлығын дамыту; кәсіби және Әуесқойлық мүдделерді қанағаттандыру; ғылыми, техникалық және көркем шығармашылықты дамыту; адамдардың өмірі мен денсаулығын қорғау, қоршаған табиғи ортаны қорғау; қайырымдылық қызметке қатысу; мәдени -ағарту, спорттық-сауықтыру жұмыстары; тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау; патриоттық және гуманистік тәрбие; халықаралық ынтымақтастықты кеңейту және нығайту; ҚР заңнамасында тыйым салынбаған өзге де қызметті жүзеге асыру.

Мақсаттары немесе әрекеттері конституциялық құрылысты күштеп өзгертуге, ҚР тұтастығын бұзуға, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық алауыздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметіне тыйым салынады.  

ҚР аумағында әскерилендірілген құрылымы, нысаны, арнайы айырым белгілері, әнұрандары, тулары, вымпельдері, ішкі тәртіп пен басқарудың ерекше жағдайлары, қаруы, оның ішінде еліктейтін қаруы бар әскерилендірілген құралымдар типі бойынша қоғамдық бірлестіктер құруға тыйым салынады.  

Басқа мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарының, діни негіздегі партиялардың қызметіне, сондай-ақ Саяси партиялар мен кәсіптік одақтарды шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол берілмейді.  

Азаматтардың денсаулығы мен адамгершілік негіздеріне қол сұғатын қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметіне, сондай-ақ тіркелмеген қоғамдық бірлестіктердің қызметіне жол берілмейді (қоғамдық бірлестіктер туралы Заңның 5-бабы).  

Қоғамдық бірлестіктердің қатысушыларының (мүшелерінің) өздері осы бірлестіктерге берген мүлікке, оның ішінде мүшелік жарналарға мүліктік құқықтары болмайды (АК-нің 36-бабына түсініктемені қараңыз).

Қоғамдық Бірлестіктің қатысушылары (мүшелері) оның міндеттемелері бойынша жауап бермейді, ал қоғамдық бірлестік өз қатысушыларының (мүшелерінің) міндеттемелері бойынша жауап бермейді.  

Қоғамдық бірлестік Құрылтай съезін (конференция, жиналыс) шақыратын ҚР азаматтары тобының бастамасы бойынша құрылады, онда жарғы қабылданады және басшы органдар құрылады (қоғамдық бірлестіктер туралы Заңның 10-бабының 1-бөлігі).

Қоғамдық бірлестік оның балансында бекітілген мүліктің меншік иесі болып табылады. Қоғамдық бірлестіктің мүлкі жеке меншіктің құқықтық режиміне ие.

Азаматтық кодекстің ережелеріне сәйкес қоғамдық бірлестік тек шаруашылық серіктестік түрінде кәсіпорындар құруға құқылы. Сондықтан, кәсіпорын құрылған жағдайда, ол оның иесі емес, бірақ құрылтайшы болып табылады және кәсіпорынның мүлкіне міндеттеме құқықтарын сақтайды (Азаматтық Кодекстің 36-бабына түсініктемені қараңыз).

Қоғамдық бірлестіктің міндетті белгісі-негізгі мақсат ретінде табыс табудың болмауы. Бұл ереже қоғамдық бірлестік өзі құрған кәсіпорынның шаруашылық серіктестігі түрінде табыстарынан аударымдар алатын жағдайларға да қолданылады.

ҚР-да республикалық, өңірлік және жергілікті қоғамдық бірлестіктер құрылып, жұмыс істей алады.

Республикалық қоғамдық бірлестіктерге ҚР облыстарының жартысынан астамының аумағында өзінің құрылымдық бөлімшелері (филиалдары мен өкілдіктері) бар бірлестіктер жатады.  

Өңірлік қоғамдық бірлестіктерге ҚР облыстарының жартысынан аз аумағында өзінің құрылымдық бөлімшелері (филиалдары мен өкілдіктері) бар бірлестіктер жатады.  

Жергілікті қоғамдық бірлестіктерге ҚР Бір облысының шегінде жұмыс істейтін бірлестіктер жатады.  

Тіркелген күннен бастап бір жыл өткенге дейін республикалық және өңірлік қоғамдық бірлестіктер мәртебесін растау үшін осы бірлестіктерді тіркеген органға аумақтық әділет органдарында құрылымдық бөлімшелердің (филиалдар мен өкілдіктердің) есептік тіркеуден өткенін растайтын құжаттардың көшірмелерін ұсынуға міндетті.  

Түсініктеме берілген мақаланың жаңа редакциясынан пп алынып тасталды. 2-6, өйткені олар арнайы заңдарда орынды.

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы 

Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.  

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов

Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.