109-бапқа түсініктемелер. Сот шығыстарын Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің тараптары арасында бөлу
1. Пайдасына шешім шығарылған тарапқа сот екінші жағынан іс бойынша шеккен барлық сот шығындарын тағайындайды. Егер талап ішінара қанағаттандырылса, онда шығыстар талап қоюшыға сот қанағаттандырған талап қою талаптарының мөлшеріне пропорционалды, ал жауапкерге - талап қоюшыға бас тартылған талап қою талаптарының бөлігіне пропорционалды түрде беріледі.
2. Егер дау іске қатысушы тұлғаның заңда немесе шартта көзделген дауды реттеудің наразылық немесе өзге де сотқа дейінгі тәртібін бұзуы, оның ішінде талапқа жауап беру, талапты жауапсыз қалдыру мерзімін бұзу салдарынан туындаса, сот бұл адамға істі қарау нәтижелеріне қарамастан сот шығыстарын жатқызады. Сот іс жүргізу құқықтарын теріс пайдаланатын немесе іс жүргізу міндеттерін орындамайтын адамға іс бойынша барлық сот шығыстарын жатқызуға құқылы, оның ішінде сот белгілеген мерзімді және дәлелдерді дәлелді себептерсіз ұсынудың осы Кодексте белгіленген тәртібін бұза отырып, дәлелдемелерді ұсынған жағдайда, егер бұл сот процесін кешіктіруге, істі қарауға кедергі келтіруге және заңды және негізделген сот актінің
3. Егер апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттар істерді жаңа қарауға бермей, болған шешімді өзгертсе немесе жаңа шешім шығарса, олар тарап тиісті сот сатыларында келтірілген шығыстар туралы дәлелдемелерді ұсынған кезде сот шығыстарын бөлуді де тиісінше өзгертеді.
4. Бірінші сатыдағы сот Тараптың өтініші бойынша апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттарда істі қарау барысында келтірілген сот шығындарын өндіріп алу туралы ұйғарым шығарады, егер өтініш сот сатыларында істі қарау кезінде талқыланса, бірақ ұсынылған құжаттардың дұрыстығын тексеру қажеттілігіне байланысты сот шығындары өндіріліп алынбаса және бұл туралы тиісті сот сатысындағы соттың қаулысында көрсетілсе.
5. Сот шығындарын өндіріп алу туралы өтініш Тараптарды хабардар ете отырып, сот отырысында соттың қарауына жатады. Сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланған тараптардың келмеуі өтінішті қарау үшін кедергі болып табылмайды. Өтініш істі мәні бойынша қарау аяқталған соңғы сот актісі заңды күшіне енген күннен бастап бір ай ішінде берілуі мүмкін.
6. Сот актісінің көшірмесін сот заңды күшіне енген сәттен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей қызметтеріне ақы төлеу жөніндегі шығыстары Сот өтеген сот өкілінің тіркелген (азаматтың) немесе (заңды тұлғаның) орналасқан жері бойынша салық органына жібереді.
1. Сот шығыстарын бөлу АІЖК-нің 109-бабының ережелеріне және "соттардың азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы" Жоғарғы Соттың 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 нормативтік қаулысына сәйкес жүзеге асырылады. Сонымен бірге, АІЖК-нің 109-бабының ережелері даудың мәніне дербес талаптар қоятын үшінші тұлғаларға да қолданылатынын есте ұстаған жөн, өйткені АІЖК-нің 51-бабына сәйкес олар талапкердің барлық құқықтарын пайдаланады және оның барлық міндеттерін атқарады.АІЖК-нің 226-бабының алтыншы бөлігіне және "сот шешімі туралы" Жоғарғы Соттың 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 нормативтік қаулысының 17-тармағына сәйкес сот шешімінің қарар бөлігінде сот шығыстарын бөлу туралы нұсқау болуға тиіс, бұл осы мәселе сол сот отырысында шешілуге тиіс дегенді білдіреді, іс қаралып, шешім шығарылған кезде. Ерекшелік осы баптың төртінші бөлігінде көрсетілген, талаптар осы баптың бесінші бөлігінде белгіленген қағидалар бойынша қаралатын жағдайлар болуы мүмкін (қараңыз). осы нормаларға түсініктеме).АІЖК-нің 21-бабында сот азаматтық істер бойынша сот актілерін шешімдер, ұйғарымдар, қаулылар мен бұйрықтар нысанында қабылдайтыны, ал Салық кодексінің 534-бабында мемлекеттік баж алынатын талаптар мен іс-қимылдар тізбесі берілгендіктен, судьяның процестік міндеті әрбір сот актісіндегі, оның ішінде апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттардағы шешім болып табылады (АІЖК-нің 109-бабының үшінші бөлігі) мынадай мәселелер: - сот шығыстарын Тараптар арасында бөлу туралы;- басқа адамдар мен мемлекеттің құқықтарын, бостандықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау туралы талаптарды сотқа талап қою жағдайларында сот шығыстарын өтеу туралы; - заң көмегін тегін көрсеткен жағдайларда заң кеңсесіне, келісімшарт бойынша жұмыс істейтін адвокатқа сот шығыстарын өтеу туралы; - талапкер не талапкер сотқа жүгінген істер бойынша мемлекетке сот шығыстарын өтеу туралы жауапкер бір уақытта сотқа жүгінген кезде оларды төлеуден босатылды.
2. Түсініктеме берілген баптың екінші бөлігінде, екінші жағынан, іс бойынша туындаған барлық сот шығындарын оның пайдасына шешім қабылданған тарапқа беру туралы жалпы ереже бекітілгеніне қарамастан, сөзбе-сөз түсіндіру осы нормада басқа ереже бар деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Осы Ережеге сәйкес, егер дау іске қатысушы тұлғаның заңда немесе шартта көзделген дауды реттеудің наразылық немесе өзге де сотқа дейінгі тәртібін бұзуы, оның ішінде талапқа жауап беру, талапты жауапсыз қалдыру мерзімін бұзу салдарынан туындаса, сот бұл адамға істі қарау нәтижелеріне қарамастан сот шығыстарын жатқызады.
Сотқа іс жүргізу құқықтарын теріс пайдаланатын немесе іс жүргізу міндеттерін орындамайтын адамға, оның ішінде дәлелдемелер ұсынылған жағдайда, сот белгілеген мерзім мен АІЖК белгілеген дәлелдемелерді дәлелді себептерсіз ұсыну тәртібін бұза отырып, іс бойынша барлық сот шығыстарын жатқызу құқығы берілді. Бұл сот ісін кешіктіруге, істі қарауға кедергі келтіруге және заңды және негізделген сот актісін қабылдауға әкелген жағдайлар. Бұл ереже іске қатысушы тұлғаның заңда немесе шартта көзделген шағымдану немесе сотқа дейінгі реттеудің өзге де тәртібін бұзуы салдарынан даудың келтірілген жағдайлары үшін арнайы болып табылады. Сот шығындары туралы мәселелер іс қаралған кезде сол сот отырысында шешіледі.
3. Егер апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттар істерді жаңа қарауға бермей, болған шешімді өзгертсе немесе жаңа шешім шығарса, олар тарап тиісті сот сатыларында келтірілген шығыстар туралы дәлелдемелерді ұсынған кезде сот шығыстарын бөлуді де тиісінше өзгертеді.
4. Түсініктеме берілген баптың мағынасы бойынша бірінші сатыдағы сотқа апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттарда істі қарау барысында келтірілген сот шығындарын өндіріп алу туралы мәселені шешу құқығын беру соңғысының (АІЖК-нің 109-бабының төртінші бөлігі) процестік жіберіп алуы ретінде бағаланбауы тиіс.Бұл түсініктеме берілген мақаланың сөзбе-сөз түсіндірмесінен туындайды. Бірінші сатыдағы сот апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттарда істі қарау барысында келтірілген сот шығындарын өндіріп алу туралы ұйғарым шығаруға құқылы, егер өтініш осы сот сатыларында істі қарау кезінде талқыланса, бірақ ұсынылған құжаттардың дұрыстығын тексеру қажеттілігіне байланысты сот шығындары өндіріліп алынбаса және бұл туралы тиісті сот сатысындағы соттың қаулысында көрсетілсе.
5. Осы баптың төртінші бөлігінде көрсетілген негіздер бойынша сот шығасыларын өндіріп алу туралы өтініш Тараптарды хабардар ете отырып, сот отырысында қарауға жатады. Сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланған тараптардың келмеуі өтінішті қарау үшін кедергі болып табылмайды. Өтініш істі мәні бойынша қарау аяқталған соңғы сот актісі (апелляциялық және кассациялық сатылардағы соттардың сот актілерін білдіреді) заңды күшіне енген күннен бастап бір ай ішінде берілуі мүмкін.
6. Сот актісінің көшірмесін сот заңды күшіне енген сәттен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей тіркеу (азамат) немесе орналасқан жері (заңды тұлға) бойынша салық органына, қызметтеріне ақы төлеу жөніндегі шығыстарын сот өтеген сот өкіліне жібереді. Соттың мұндай әрекеттері өкілдік қызмет көрсету кезінде заңдылықты сақтауға, заңсыз кәсіпкерлік қызметтің жолын кесуге бағытталған.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
