118-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК науқасына көмек көрсетпеу

     1. Егер бұл абайсызда науқастың денсаулығына орташа ауырлықтағы зиян келтіруге әкеп соқтырса, оны заңға сәйкес немесе арнайы ереже бойынша көрсетуге міндетті адамның науқасқа дәлелді себептерсіз көмек көрсетпеуі, -      

үш айға дейінгі кезең үшін елуден жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не екі жылға дейінгі мерзімге белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып, үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге жазаланады мұндай.      

2. Дәл осындай әрекет, егер ол абайсызда науқастың қайтыс болуына не оның денсаулығына ауыр зиян келтіруге әкеп соқтырса, - белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен үш жылға дейінгі мерзімге айналысу құқығынан айыра отырып, бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     2006 жылғы 7 шілдедегі "Қазақстан Республикасындағы азаматтардың денсаулығын қорғау туралы" ҚР Заңында Медициналық және фармацевтикалық қызметкерлер өздерінің қызметтік міндеттеріне сәйкес медициналық көмек көрсетуі тиіс екендігі белгіленген. Мұндай көмекті көрсетпеу қылмыс ретінде қарастырылады. ҚК-нің 118-бабында, егер бұл абайсызда ауырлығы орташа, денсаулығына ауыр зиян келтіруге немесе өлімге әкеп соқтырса, оны заңға сәйкес немесе арнайы ереже бойынша көрсетуге міндетті адамның науқасқа дәлелсіз себептермен көмек көрсетпегені үшін қылмыстық жауаптылық көзделген.      

Қылмыстың нысаны-медициналық көмекке мұқтаж адамның өмірі мен денсаулығы.      

Қылмыстың объективті жағы әрекетсіздікпен сипатталады, яғни.аурудың түріне қарамастан науқасқа дәлелді себептерсіз көмек көрсетпеу. Қылмыстың осы құрамын айыптау үшін кінәлінің өтініш білдірген науқасқа көмек көрсету құқықтық міндетінің болуы және оның әрекетсіздігін ақтайтын форс-мажорлық жағдайлар (дәрігердің ауруы, қажетті дәрі-дәрмектердің, құралдардың болмауы, еңсерілмейтін күш және т.б.) деп түсінетін дәлелді себептердің болмауы қажет. Себептерді құрметтеу мәселесі істің барлық нақты жағдайларын ескере отырып, әрбір нақты жағдайда жеке шешіледі.      

Менің ойымша, қарастырылып отырған қылмыстың құрамы толық әрекетсіздік жолымен көмек көрсетілмеген кезде ғана емес, сонымен қатар әдейі тиімсіз, тиімсіз көмек көрсетілгенде де болады.      

Қылмыстық құқық ғылымында "көмекті" осы баптың мағынасында бөлу әдетке айналған: ситуациялық қажетті, заңмен рұқсат етілген және жүктелген көмек.      

Ситуациялық қажетті көмек болып табылады, оның қажеттілігі өздігінен, жоспарланбаған түрде туындайды және бұл көмектің саны мен сапасы бір жағынан көмек көрсететін адамның ситуациялық мүмкіндіктерімен, ал екінші жағынан, заңда көзделген шеңберде пациенттің ең аз қажеттіліктерімен шектеледі.      

Заңды-бұл тек заңмен рұқсат етілген көмек. Бұл тыйым салынған әрекеттер арқылы көмек көрсетуден бас тарту қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды дегенді білдіреді. Сонымен, есірткіге тәуелді науқасқа беру, егер бұл белгілі бір жағдайда көмектесудің жалғыз мүмкін әдісі болса да, жазаланбауы мүмкін (мысалы, анасы үйде нашақор ұлымен жалғыз, "жедел жәрдем" бармайды немесе қол жетімді телефон жоқ, бірақ ол есірткінің қай жерде екенін біледі) ол мүмкін "жақсарту", бірақ оларды оған бермейді).      

Қажетті көмекті жүзеге асыру объективті жағдайларға (еңсерілмейтін күштің болмауы, көмек көрсетудің қажетті құралдарының болуы) сүйене отырып, іс жүзінде көрсетілуі мүмкін болған кезде көмек көрсету мүмкін болады. Бұл ретте қажетті медициналық көмекті заңға сәйкес көмек көрсетуге пермменттік дайындықта болуға міндетті адамның кінәсінен объективті түрде көрсету мүмкін болмайтын жағдайдың дәлелді себептері танылмайды. Сонымен, егер медициналық топ қажетті дәрі-дәрмектер жоқ деп мәлімдесе, бірақ іс жүзінде олар оларды алуды ұмытып кетсе немесе тек ақыға берілсе, бұл "дәрі-дәрмектің" болмауы дәлелді себеп ретінде танылмайды және бригаданың әрекеттері Қылмыстық Кодекстің 118-бабында көзделген қылмыс белгілеріне жатады.      

Сол сияқты, мәселе науқас ауруханаға жеткізіліп, орын жоқ деген сылтаумен қабылданбаған және ситуациялық қажетті көмек көрсетусіз келесі ауруханаға жіберілген жағдайда шешіледі. Мұндай әрекеттерді жасау ҚК-нің 118-бабына сәйкес келеді.      

Бұл ретте, көмек көрсету кезінде адамның өзін тікелей кәсіби міндеттермен көзделмеген шектен тыс қауіп-қатерге душар етпеуге құқығы бар. Кездейсоқ оқиға орнында болған медбике жараланған адамды құтқару үшін жарылғалы тұрған жанып жатқан көлікке кіруге міндетті емес. Көмек көрсету кезінде науқастың көмекке мұқтаж жағдайда қасақана болғаны маңызды емес. Сонымен, өз-өзіне қол жұмсамаған адамға, оның қалауына қарамастан, қажетті медициналық көмек көрсетілуі керек.      

Кінәлі адамды қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін нормада көрсетілген салдарлар туындауы тиіс (ҚК 118 — бабының 1 — бөлігі-денсаулыққа орташа ауырлықтағы абайсызда зиян келтіру, ҚК 118-бабының 2-бөлігі-науқасқа абайсызда өлім келтіру немесе оның денсаулығына ауыр зиян келтіру). Бұл ретте медицина қызметкерінің қылмыстық әрекетсіздігі мен зиянды салдарлар арасындағы себепті байланысты орнату қажет.      

Қылмыстың субъективті жағы кінәнің екі түрімен сипатталады: әрекетсіздікке қатысты ниет, яғни науқасқа көмек көрсету бойынша кәсіби міндеттерді орындамау және туындаған салдарға қатысты абайсыздық (менмендік пен немқұрайлылық).      

Арнайы қылмыс субъектісі-16 жасқа толған, кәсіби міндеттерін орындау кезінде заңға немесе арнайы ережелерге сәйкес көмек көрсетуге тиіс жеке есі дұрыс адам.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы