126-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің іс жүргізу мерзімдерін ұзарту және қалпына келтіру

1. Сот тағайындаған мерзімдерді сот ұзартуы мүмкін.

2. Егер сот дәлелді деп таныған себептер бойынша оларды өткізіп алса, осы Кодексте белгіленген мерзімдерді сот қалпына келтіре алады.

3. Сот осы баптың екінші бөлігінде көрсетілген өткізіп алған мерзімді сот актілеріне шағымдану, сот заңды бұзған жағдайда наразылық келтіру не процеске қатысушының өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мүмкіндігін шектейтін сот актілері үшін қалпына келтіруге міндетті (сот актісінің көшірмесін іске қатысушы адамға уақтылы жібермеу; егер сот актісі сот ісін жүргізу тілін білмеу). тұлға меңгерген тілге аударылған; мирасқорлықты дұрыс ресімдемеу), сондай-ақ оған шағым немесе наразылық уақтылы әкелуге кедергі келтірген өзге де мән-жайлар болған кезде.

4. Өткізіп алған іс жүргізу мерзімін қалпына келтіру туралы арыз өтініш берушіге оның құқықтарының немесе заңды мүдделерінің бұзылғаны туралы белгілі болған күннен бастап бір айдан кешіктірілмей іс жүргізу әрекеті жасалуы тиіс сотқа беріледі. Өтінішті қарау уақыты мен орны туралы іске қатысушы адамдарға хабарланады, алайда олардың кез келгенінің келмеуі өтінішті қарауға кедергі болып табылмайды.

5. Мерзімді қалпына келтіру туралы өтініш берумен бір мезгілде құқықтарды қорғау туралы талап қойылуға, мерзімді өткізіп алу себептерінің дәлелді екендігін растайтын құжат ұсынылуға тиіс.6. Өткізіп алған іс жүргізу мерзімін ұзартудан немесе қалпына келтіруден бас тарту туралы соттың ұйғарымына апелляциялық тәртіппен шағым жасалуы және наразылық білдірілуі мүмкін.

7. Іс жүргізу мерзімін ұзарту немесе қалпына келтіру туралы соттың ұйғарымы шағым жасауға, наразылық білдіруге жатпайды.1. Заңның бұл нормасы іс жүргізу мерзімдерін ұзарту және қалпына келтіру туралы тәжірибеде жиі кездесетін мәселеге арналған.Түсініктеме берілген баптың мазмұнынан сот немесе судья белгілеген мерзімдер ұзартылады, ал заңда белгіленген мерзімдер сот арқылы қалпына келтіріледі.

Осы баптың мағынасы бойынша мерзімін ұзарту туралы өтінішпен іске қатысатын адамдар, сондай-ақ іске қатыспайтын адамдар жүгіне алады. Өткізіп алған мерзімді ұзарту соттың (судьяның) бастамасы бойынша да жүзеге асырылуы мүмкін.

Өткізіп алған мерзімді ұзарту туралы өтінішті іске қатысушы адамдар осы мерзімдер аяқталғанға дейін беруге тиіс, алайда олар мұндай өтінішпен жүгіну мүмкіндігінен және мерзім өткеннен кейін айырылмайды. Іске қатыспайтын адамдар мерзімді сот (судья) белгілеген мерзім өткенге дейін ғана ұзарту туралы өтінішпен жүгінуге құқылы, өйткені мұндай өтінішті белгіленген мерзім өткеннен кейін беру олар үшін заңда көзделген жауаптылыққа әкеп соғады және сонымен бірге оларды талап етілетін процестік әрекеттерді жасау міндетінен босатпайды.

2. Егер оны өткізіп алу себебін сот (судья) дәлелді деп таныған жағдайда, процестік мерзім ұзартылады. Түсініктеме берілген баптың мазмұнынан мерзімді ұзарту туралы мәселені сот (судья) сот отырысын өткізбей қарайды деген қорытынды жасауға болады. Іс жүргізу мерзімін ұзарту судьяның немесе соттың белгіленген мерзімде дәлелді себептермен орындалмаған іс жүргізу мерзімін жасау үшін жаңа мерзім беруін білдіреді.

3. Түсініктеме берілген баптың көрсетілген бөлігінде заң шығарушы сот өткізіп алған мерзімді қалпына келтіруге міндетті нақты жағдайларды көрсетті. Заңмен белгіленген мерзімді қалпына келтіру процедурасы мерзімді ұзартудан біршама ерекшеленеді.4. Өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру іске қатысушы тұлғаның өтініші бойынша жүргізіледі. Өтініш тиісті іс жүргізу әрекеті жасалуы тиіс сотқа беріледі.Өтініште мерзімді өткізіп алу себептері көрсетілуі керек және өтініш беруші бұл себептерді дәлелді деп санайтын негіздер келтірілуі керек.

АІЖК-де өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру туралы өтініштер іске қатысушы адамдарды хабардар ете отырып, сот отырысында қаралатыны тікелей көзделген, алайда олардың келмеуі өтінішті қарауға кедергі келтірмейді. Өткізіп алған мерзімін қалпына келтіре отырып, сот іс жүргізу әрекетін жасау үшін жаңа мерзім белгілемейді. Дәлелді себептермен өтініш берушінің кінәсінен емес, іс жүргізу мерзімін өткізіп алуға әкеп соқтырған себептерді түсіну керек сияқты.

Іс жүзінде соттар тарап соттың кінәсінен сот шешімінің, ұйғарымының, қаулысының көшірмесін уақтылы алмаған, осыған байланысты сот актісіне шағымдану мерзімін өткізіп алған: тарап істі қараудың уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабардар етілмеген және шағымдану мерзімі өткеннен кейін шығарылған шешім туралы білген жағдайларды, сондай-ақ сот актісіне шағымдану мерзімін өткізіп алған жағдайларды дәлелді себептер деп таниды. аурумен және қызметтік іссапарда болумен байланысты.Іс жүргізу мерзімін өткізіп алу себептері толық болып табылмайды, сондықтан соттар өтініш берушінің іс-әрекетін бағалауды негізге ала отырып, өткізіп алған мерзімді қалпына келтіруге құқылы, өткізіп алу себептерін дәлелді деп тану немесе мойындамау.

5. Өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру туралы өтініш берумен бір мезгілде қажетті іс жүргізу әрекеті жасалуы тиіс. Іс жүзінде мерзімді қалпына келтіру көбінесе апелляциялық, жеке немесе кассациялық шағымдарды (наразылықтарды) берумен байланысты, яғни көрсетілген шағымдарды (наразылықтарды) беру мерзімін өткізіп алғаннан кейін процеске қатысушы мерзімді қалпына келтіру туралы өтінішпен сотқа жүгінуге және бір мезгілде заңда белгіленген тәртіппен апелляциялық, жеке немесе кассациялық шағымды (наразылықты) беруге құқылы. Егер шағым тиісті түрде ресімделмесе, белгілі бір кемшіліктері болса, онда сот мерзімді қалпына келтіру туралы өтінішті қарастырмай, кемшіліктерді жою үшін шағымды қайтаруға құқылы. Өткізіп алған іс жүргізу мерзімін қалпына келтіру туралы немесе одан бас тарту туралы ұйғарымды судья немесе сот жеке іс жүргізу құжаты түрінде шығарады.

6. Өткізіп алған мерзімді ұзартудан және қалпына келтіруден бас тарту туралы ұйғарымға жеке шағым берілуі немесе наразылық келтірілуі мүмкін. Пікірсайыс сот орындаушысының әрекеттеріне шағымдар бойынша түсініктеме берілген баптың ережелерін қолдану туралы мәселе туғызады.Мәселен, АІЖК-нің 250-бабының бірінші бөлігінде және "Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Заңның 127-бабында сот орындаушысының атқарушылық құжаттарды орындау, оның ішінде сауда-саттыққа дау айту жөніндегі әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағым көзделген, атқарушылық іс жүргізу процесінде не өндіріп алушы немесе борышкер мұндай әрекеттерді жасаудан бас тартуға он жұмыс күні ішінде берілуі мүмкін.Шағым берудің заңмен белгіленген мерзімі іс жүргізу мерзімі болып табылады, сондықтан оған АІЖК-нің 10-тарауында көзделген ережелер қолданылады.Өтініш берушіге қабылданған шешім, сот орындаушысы жасаған әрекет (әрекетсіздік) туралы белгілі болған уақытты дәлелдеу міндеті өтініш берушіге жүктеледі. Сондықтан, егер өндіріп алушы немесе борышкер АІЖК-нің 250-бабында белгіленген процестік мерзім өткеннен кейін шағым берсе және өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру туралы өтінішхат болмаса, онда мұндай шағымдар соттың қарауына жатпайды және АІЖК-нің 126-бабының қағидалары бойынша сот ұйғарымымен өтініш берушіге қайтарылады.Егер өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру туралы өтініш болса, онда сот өткізіп алған мерзімді сот отырысында қалпына келтіру туралы мәселені шешеді. Егер сот мерзімін қалпына келтірсе, шағым мәні бойынша қаралуға тиіс (Жоғарғы Соттың № 11 бюллетені, 2014 жыл, атқарушылық іс жүргізу мәселелері бойынша істер мен материалдарды қарау практикасын қорыту).

АІЖК новелласы болып табылатын АІЖК-нің 172-бабы соттың алдын ала сот отырысын өткізу кезіндегі өкілеттігін кеңейтті. Мәселен, осы баптың алтыншы бөлігі себепсіз талап қою мерзімін немесе сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алған кезде судьяның іс бойынша өзге де нақты мән-жайларды зерттемей талап қоюдан бас тарту туралы шешім қабылдауын көздейді. Заңды күшіне енген сот актілеріне кассациялық тәртіппен берілген өтініштерді қарау кезінде мерзімді қалпына келтіру рәсімі біршама ерекшеленеді. АІЖК-нің 436-бабының бірінші бөлігіне сәйкес апелляциялық сатыдағы соттың ұйғарымдарына, қаулыларына өтінішхат, наразылық олар заңды күшіне енген күннен бастап алты ай ішінде берілуі мүмкін. Егер өтінішхат шағымданатын сот актісі заңды күшіне енген күннен бастап заңда белгіленген алты ай мерзім өткеннен кейін берілсе және өткізіп алу себептерін не мерзімді қалпына келтіру туралы өтініште көрсетілген себептерді көрсете отырып, өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру туралы өтінішті қамтымаса, онда мұндай өтінішхат АІЖК-нің 442-бабының бірінші бөлігіне сәйкес судьяның қарауынсыз қайтарылуға тиіс алдын ала қарау нәтижелері бойынша кассациялық сатыда. Сондай-ақ АІЖК-нің 436-бабының екінші бөлігінің ережелерін назарға алу қажет, оған сәйкес сот актілеріне шағымдану мерзімі вапелляциялық тәртіппен өткізілмеген жағдайда, өтінішхат кассациялық сатыдағы сотқа шағымдану мерзімін қалпына келтіру туралы өтінішті қарағаннан кейін, ал бас тартылған жағдайда-апелляциялық сатыдағы сот жеке шағымды, наразылықты, апелляциялық шағымды қарағаннан кейін берілуі мүмкін.

7. Іс жүргізу мерзімін ұзарту немесе қалпына келтіру туралы соттың ұйғарымына шағымдануға, наразылық білдіруге жатпайды, алайда істі мәні бойынша қарау нәтижелері бойынша шығарылған сот актілеріне шағым жасалған жағдайда мерзімді ұзартуға не қалпына келтіруге қарсылық апелляциялық не кассациялық шағымға енгізілуі мүмкін.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы