146-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексін оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен істерді қарау ерекшеліктері

1. Талап арыз нысаны мен мазмұны бойынша осы Кодекстің 148 және 149-баптарының талаптарына сәйкес келуге тиіс.2. Сот талап арызды іс жүргізуге қабылдау туралы ұйғарым шығарады, онда істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарауға нұсқайды.

3. Сот Тараптарды хабардар етеді, жауапкердің өзі негіздейтін құжаттар мен дәлелдемелерді қоса бере отырып, талап қою арызына кері қайтарып алуды (қарсылықты) ұсынуы үшін он бес жұмыс күні ішінде мерзім белгілейді. Кері қайтарып алуға (қарсылыққа) оның көшірмесінің талапкерге жіберілгенін растайтын құжат қоса беріледі.

4. Сот белгілеген мерзім өткеннен кейін сотқа келіп түскен кері қайтарып алу (қарсылық), дәлелдемелер және өзге де құжаттар, егер Тарап оларды сот белгілеген мерзімде ұсынудың мүмкінанастігі негізделсе және олар сот шешім шығарғанға дейін келіп түссе, қабылданады.

5. Сот істі кері қайтарып алуды, дәлелдемелерді және өзге де құжаттарды ұсыну үшін сот белгілеген мерзімдер өткеннен кейін тараптарды шақырмай оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарайды.

6. Сот тараптар ұсынған құжаттарда баяндалған түсініктемелерді, қарсылықтарды және (немесе) дәлелдерді зерттейді және шешім қабылдайды.

7. Істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарау кезінде осы Кодекстің 26-тарауында және осы Кодекстің 198-бабында көзделген қағидалар қолданылмайды.

1. Талап арыз оған қоса берілген құжаттармен бірге сотқа соттылық қағидаларын сақтай отырып, жазбаша нысанда не электрондық құжат нысанында беріледі. АІЖК-нің 150-бабына сәйкес өтінішті қабылдау кезінде сот талап арыз мазмұнының және оған қоса берілген құжаттардың АІЖК-нің 148 және 149-баптарының ережелеріне сәйкестігін тексереді. Сот АІЖК-нің 151, 152-баптарында белгіленген негіздер болған кезде талап қою арызын қабылдаудан бас тартуы не талап қою арызын қайтаруы мүмкін.АІЖК-нің 152-бабы бірінші бөлігінің 3) тармақшасына сәйкес, егер істі сот талқылауына дайындау сатысында кемшіліктерді жою мүмкін невозможстігі анықталса, АІЖК-нің 148-бабының талаптарына, 149-бабы бірінші бөлігінің 1), 2), 3) және 5) тармақшаларына сәйкес келмеуіне байланысты талап арыз қайтарылуы мүмкін.Осы уақытта, жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізуде істі сот талқылауына дайындау процестің дербес сатысы ретінде қаралмайды.Егер талапкер жол берген бұзушылық елеусіз болса және талап қою арызын қабылдауға кедергі келтірмесе, мысалы, талапкердің немесе жауапкердің электрондық мекенжайының болмауы, талап қою арызына қоса берілетін құжаттардың тізбесін көрсетпеу, өтініш қабылданады. Мұндай ресми кемшіліктер талап арызды қайтаруға негіз бола алмайды. Мұндай елеусіз кемшіліктерді жою, жауапкердің деректерін нақтылау сот кеңсесі талапкерден талап арыз қабылдаған кезде мүмкін болады.Егер қосымша мәліметтер немесе дәлелдемелер беру қажеттілігі туындаса, онда сот АІЖК-нің 144-бабы үшінші бөлігінің 6) тармақшасының негіздері бойынша жалпы тәртіппен талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша істі қарауға көшеді.3) тармақшаларда көзделген жағдайларда - 12) АІЖК-нің 145-бабының бірінші бөлігі, талап арыз АІЖК-нің 148-бабының талаптарына сәйкес келуге тиіс, ал қоса берілген құжаттар АІЖК-нің 150-бабына сәйкес келуге тиіс.Талаптардың мәні тараптар қол қойған келісімнің шарттарына байланысты әр түрлі болуы мүмкін: ақшаны өндіріп алу туралы, қоршауды ауыстыру туралы, балалармен кездесулер туралы және т. б. талап қоюдың негізі нотариустың, адвокаттың, медиатордың қатысуымен тараптар арасында жасалған келісім, сондай-ақ баптың бірінші бөлігінің 12) тармақшасына сәйкес жасалған өзге де келісімдер болып табылады 145 АІЖК.Сот шешімі АІЖК 19-тарауының талаптарына сәйкес келуі тиіс, сот шешімін шығару және оны орындау мәселелерін реттейді. Мысалы, егер "нотариустың қатысуымен шарт бойынша міндеттемелерді орындауға ақша беру туралы жасалған дауды реттеу туралы Келісімді орындау туралы" талап мәлімделген жағдайда, сот талаптардың мәнін нақтылап, жауапкерден қарыз сомасын өндіріп ала алады. "Қоршауды ауыстыру туралы міндеттемелерді орындау туралы" талап қойылған жағдайда, қарар бөлігінде "міндеттеу" деп көрсетуге болады.... келісім бойынша міндеттемелерді орындау және қоршауды ауыстыру", сондай-ақ өзге де келісімдердің шарттары бойынша.

2. Талап қою арызын қабылдау туралы мәселені судья арыз сотқа келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде шешеді. Талап қоюшының талап қою құқығын іске асыру үшін алғышарттар, сондай - ақ сотқа істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қарауға мүмкіндік беретін жағдайлар болған кезде судья талап қою арызын сот ісін жүргізуге қабылдау және азаматтық іс қозғау туралы ұйғарым шығарады, онда: - істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарауға нұсқау береді; - істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарауға нұсқау береді; - істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен сот ісін жүргізу.Істі қараудың оңайлатылған тәртібін қолдану талапкердің бастамасы бойынша да, соттың қалауы бойынша да мүмкін. Істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарау туралы өтінішхат талап арызда қамтылуы не жеке құжат түрінде ресімделуі мүмкін. Егер мұндай өтінішхат мәлімделмесе, ал талаптар осы тізбеге жатса, сот АІЖК-нің 145-бабының екінші бөлігін басшылыққа алып, істерді оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу қағидалары бойынша қарауға тиіс. Егер талап қою арызымен бір мезгілде талап қою ісінде істі қарау туралы талап қоюшының арызы келіп түссе, сараптама тағайындау, куәгерлерден жауап алу туралы арыз болса, істі сот талқылауына дайындау жүргізіледі және іс талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша жалпы тәртіппен қаралады.

3. Сот талап қою арызын қабылдау және оны оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қарау туралы тараптарды сот хабарламасы мен шақырулар мәселелерін регламенттейтін АІЖК-нің 11-тарауына сәйкес, оның ішінде электрондық пошта арқылы да хабардар етеді. Істі дұрыс қарау және шешу үшін сот АІЖК-нің 165-бабының 1) тармақшасында көзделген жеке іс жүргізу әрекетін жүргізеді. Жауапкерге жіберілетін хабарламада сот жауапкердің талапкердің талаптарына қатысты жазбаша пікірін (қарсылықтарын) беру үшін он бес жұмыс күні мерзімін белгілейді, оның дәлелдерін негіздеуге дәлелдемелер мен өзге де жазбаша құжаттарды, сондай-ақ талапкерге кері қайтарып алудың (қарсылықтың) көшірмесін жолдағанын растайтын құжатты ұсыну міндеттемесімен.Талапкерден талап қоюды қамтамасыз ету туралы өтініш оның көшірмесінің жауапкерге жіберілгенін растайтын құжатты қоса бере отырып келіп түскен жағдайда, өтінішті қарау және шешу Тараптар болмаған кезде АІЖК-нің 15-тарауының қағидалары бойынша жүргізіледі. Талапкер қойылған талаптарға қатысы бар қандай да бір құжаттарды оның көшірмесінің жауапкерге жіберілгенін растайтын құжатты қоса бере отырып, қосымша ұсынған кезде оларды қабылдаудан да бас тартуға болмайды.

4. Жауапкердің кері қайтарып алуды (қарсылықты) сот тиісті түрде хабарлаған кезде сот белгілеген мерзімде бермеуі істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарауға кедергі келтірмейді. Сот шешім шығарғанға дейін келіп түскен, бірақ сот ұсынған мерзім өткеннен кейін кері қайтарып алу және оларды ұсынудың мүмкінаниемстігін негіздей отырып, құжаттарды сот уақтылы қабылдайды. Пікір мен құжаттар келіп түскенге дейін шешім шығарылған жағдайда олар жауапкерге хатпен қайтарылуға жатады. Сот шешімімен келіспеген жағдайда жауапкер АІЖК-нің 147-бабының екінші бөлігінде белгіленген негіздер болған кезде оны қайта қарау туралы мәселе қоюы мүмкін.

5. Жауапкердің кері қайтарып алуды, дәлелдемелерді және өзге де құжаттарды ұсынуы үшін мерзімдер өткеннен кейін сот істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қарайды. Іс бір айлық мерзім аяқталатын соңғы күні де қаралуы мүмкін, бұл сотқа дәлелді себептермен сотқа уақтылы жіберілмеген жауапкердің кері қайтарып алуымен (қарсылығымен) танысуды қамтамасыз етуі мүмкін. Егер жауапкердің пікірі белгіленген мерзім аяқталғанға дейін келсе, сот дауды шешіп, шешім қабылдай алады.Оңайлатылған іс жүргізу мәселелерін регламенттейтін осы тарауда тараптардың хабарламаларына қатысты алып қоюлар жоқ. Демек, істерді хабарлау және қарау тәртібі АІЖК-нің 11-тарауында белгіленген ережелер бойынша жүзеге асырылады. Істі оңайлатылған іс жүргізуде қарау туралы жауапкерге хабарлау туралы деректердің болуы немесе болмауы іс жүргізу түріне әсер етпейді және АІЖК-нің 144-бабының үшінші бөлігіне сәйкес жалпы тәртіппен талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша істі қарауға көшу үшін дербес негіз болып табылмайды.Жауапкерді тиісінше хабардар етудің мүмкін остігі туралы сенімді деректер болған кезде (адресат құжаттарда көрсетілген мекенжай бойынша жоқ және оның нақты тұрған жері белгісіз), сот істі оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен оның тұрған жері белгісіз болған және АІЖК-нің 133-бабының қағидалары бойынша хабарлама жіберілген жағдайда ғана қарайды.Талапкер қойған талаптар мен ұсынылған дәлелдемелер олардың дұрыстығына күмән келтірмейді деп болжанады. Әйтпесе, сот қосымша мән-жайларды анықтау немесе қосымша дәлелдемелерді зерттеу үшін, сондай-ақ АІЖК-нің 144-бабының үшінші бөлігінде белгіленген негіздер болған кезде жалпы тәртіппен талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша істі қарауға көшеді.Егер жауапкерге сот талқылауының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланса, бірақ сот отырысына келуден жалтарса, сот істі жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізуде де қарауы мүмкін.

6. Сот тараптар ұсынған құжаттарда баяндалған түсініктемелерді, қарсылықтарды және (немесе) дәлелдерді зерттейді, ұсынылған дәлелдемелерге АІЖК-нің 68-бабының талаптарына сәйкес баға береді және шешім қабылдайды. Егер істі қарау барысында сот тараптар ұсынған жазбаша дәлелдемелер негізінде дауды шешу мүмкін емес деп тапса, іс талап қою ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша қаралуға жатады. Егер талапкер талап қоюмен бірге сараптама тағайындау туралы өтінішхатты мәлімдесе, талап істердің оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуінде қаралатын істер санаттарының тізбесіне жататынына қарамастан, сот істі талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша жалпы тәртіппен қарайды. Өтініш қосымша мән-жайларды анықтау және АІЖК-нің 144-бабы үшінші бөлігінің 6) тармақшасына байланысты істі жалпы тәртіппен талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша қарауға көшу үшін негіз болып табылатынын қосымша дәлелдемелерді зерттеу қажеттігін куәландырады.

7. Оңайлатылған процесте сот отырысының хаттамасы жүргізілмейді, істі қарау кейінге қалдырылмайды.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы