147-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексін оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралатын іс бойынша шешім

1. Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралатын іс бойынша қысқаша шешім шығарылады, ол осы Кодекстің 19-тарауында белгіленген талаптарға сәйкес келуге тиіс. Сот шешімінің көшірмелері оны алуды тіркеуді қамтамасыз ететін байланыс құралдарын пайдалана отырып тараптарға жіберіледі не шешім шығарылған күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірілмей түпкілікті нысанда беріледі.

2. Жауапкер оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен шешім шығарған сотқа сот шешімінің көшірмесін алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде осы шешімнің күшін жою туралы өтініш беруге құқылы. Егер жауапкерге талап арыздың келіп түскені және оны оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қарағаны туралы тиісті түрде хабарланбаған және кері қайтарып алуды, сондай-ақ шешімнің мазмұнына әсер етуі мүмкін дәлелдемелерді ұсына алмаған жағдайда өтініш беріледі.

3. Шешімнің күшін жою туралы өтініш осы баптың екінші бөлігінде көзделген талаптарды ескере отырып, осы Кодекстің 21-тарауында белгіленген қағидалар бойынша қаралады.

4. Шешімге Тараптар шағымдануы немесе прокурор апелляциялық тәртіппен осы шешімнің күшін жою туралы өтініш беру мерзімі өткеннен кейін, ал егер өтініш берілген жағдайда - сот осы өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы ұйғарым шығарғаннан кейін бір ай мерзімде наразылық білдіруі мүмкін.5. Жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен іс бойынша іс жүргізу тоқтатылуы, тараптар ұсынған құжаттар бойынша тараптарды шақырмай,осы Кодекстің 277, 279-баптарында белгіленген негіздер бойынша өтініш қараусыз қалдырылуы мүмкін.

1. Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралатын іс бойынша сот АІЖК-нің 19-тарауында белгіленген талаптарға сәйкес келуге тиіс кіріспе, дәлелді және қарар бөліктерінен тұратын қысқаша шешім шығарады. Сот шешімінің көшірмелері адресаттың оны алғанын тіркеуді қамтамасыз ететін байланыс және жеткізу құралдарын пайдалана отырып тараптарға жіберіледі (хабарламасы бар тапсырыс хатпен, электрондық ақпараттық сервистер мен порталдар арқылы) не талап қоюшыға, жауапкерге немесе олардың өкілдеріне шешім шығарылған күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірілмей түпкілікті нысанда беріледі. Қысқаша шешім шығару қарар бөлігін жариялауды және қысқаша шешімді бес жұмыс күні ішінде түпкілікті нысанда дайындауды жоққа шығармайды. АІЖК-нің 403-бабының үшінші бөлігіне сәйкес апелляциялық шағым, наразылық, осы Кодексте белгіленген жағдайларды қоспағанда, түпкілікті нысанда шешім шығарылған күннен бастап бір ай ішінде, ал сот талқылауына қатыспаған адамдар оларға шешімнің көшірмесін жіберген күннен бастап берілуі мүмкін. Демек, сот қаралғаннан кейін бірден түпкілікті нысанда шығарылған сот шешіміне шағымдану мерзімі көрсетілген күннен бастап бір ай ішінде есептеледі. Егер шешімнің қарар бөлігі ғана жария етілсе, онда шағымдану үшін мерзім шешім түпкілікті нысанда дайындалған сәттен бастап есептеледі, ол АІЖК-нің 223-бабының төртінші бөлігінде белгіленген бес жұмыс күнінен аспауға тиіс. АІЖК-нің 240-бабының бірінші бөлігіне сәйкес бірінші сатыдағы соттың шешімі, егер оған шағым жасалмаса немесе наразылық келтірілмесе, оның апелляциялық шағымына, наразылығына мерзімі өткеннен кейін заңды күшіне енеді. Белгіленген ережелерде қысқаша шешім үшін ешқандай ерекшелік жоқ, сондықтан қысқаша шешімге сол ережелер бойынша шағымдануға болады. Шешімнің заңды күшіне ену сәті көрсетілген ерекшеліктер ескеріле отырып есептеледі. Егер сот тараптардың өтінішхаты бойынша дәлелді шешім шығарса, онда сот шешімінің заңды күшіне ену мерзімі АІЖК-нің 403-бабының үшінші бөлігінде белгіленген қағидалар ескеріле отырып есептеледі.

2. Жауапкер шешімнің көшірмесін алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен шешім шығарған сотқа осы шешімнің күшін жою туралы өтініш беруге құқылы. Сот шешімінің күшін жою үшін негіздеме ретінде екі шарттың жиынтығы көрсетілуі мүмкін: жауапкерге талап арыздың келіп түскені және оны оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қарағаны туралы тиісінше хабарламау; шешімнің мазмұнына әсер етуі мүмкін дәлелдемелердің болуы. Көрсетілген мән-жайлар өтініште көрсетілуге және тиісті құжаттармен расталуға тиіс.

3. Шешімнің күшін жою туралы өтінішті сот осы баптың екінші бөлігінде көзделген талаптарды ескере отырып, АІЖК-нің 21-тарауында белгіленген қағидалар бойынша келіп түскен күннен бастап он жұмыс күні ішінде қарайды. Сот талапкер мен жауапкерді арызды қарау уақыты мен орны туралы хабардар етеді, арыздың көшірмелерін және оған қоса берілген материалдарды талапкерге жібереді. Сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарланған тараптардың келмеуі өтінішті қарауға кедергі келтірмейді.Сот шешімнің күшін жою туралы өтінішті қарап, өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы немесе оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қабылданған шешімнің күшін жою туралы ұйғарым шығарады және талап қою ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша соттың сол құрамындағы істі мәні бойынша қарауды қайта бастайды. Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қабылданған шешімнің күшін жою туралы не мұндай шешімнің күшін жоюдан бас тарту туралы соттың ұйғарымы шағымдануға, наразылық білдіруге жатпайды. Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қаралған іс бойынша сот шешімі жойылғаннан кейін сот істі сот талқылауына дайындауды жүргізе отырып, оны жалпы тәртіппен талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша қарайды. Мерзімнің аяқталуының басталуы сот шешімі жойылған күннен бастап есептеледі.

4. Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен шығарылған шешімге Тараптар осы шешімнің күшін жою туралы өтініш беру мерзімі өткеннен кейін бір ай мерзімде апелляциялық тәртіппен шағымдануы немесе прокурор наразылық білдіруі мүмкін, ал егер сот осы өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы ұйғарым шығарғаннан кейін өтініш берген жағдайда. Шағымдану тәртібі соттың сырттай шешіміне шағымдану тәртібіне ұқсас. Шағымдану тәртібінің ерекшелігі жауапкер немесе оның өкілі тиісті өкілеттіктері болған кезде оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде шығарылған шешімге шешім шығарған сотқа шағымдануға құқылы. Бұл процесті жеңілдету және жеделдету, бұзылған құқықтарды уақтылы қалпына келтіру мақсаттарына сәйкес келеді.Жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралған істер бойынша апелляциялық сатыдағы соттың сот актілеріне кассациялық сатыға шағым жасалмайды (қараңыз). АІЖК-нің 434-бабына түсініктеме).Іске қатысатын адамдардың апелляциялық шағымдары немесе прокурордың апелляциялық наразылығы бірінші сатыдағы соттардың шешімдеріне шағымдану үшін белгіленген жалпы тәртіппен қаралады.

5. Жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен іс бойынша іс жүргізу тоқтатылуы мүмкін, өтініш АІЖК-нің 277, 279-баптарында белгіленген негіздер бойынша, тараптар ұсынған құжаттар бойынша тараптарды шақырмай қараусыз қалдырылуы мүмкін. Тараптар іс сотта болған кезеңде соттан тыс бітімгершілік келісім жасасуы, дауды медиация, партисипативтік рәсім тәртібімен немесе өзге де тәсілмен реттеуі және сотқа осындай келісімді бекіту туралы өтініш беруі мүмкін. Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде істі қарау тараптарды шақырмай жүзеге асырылатындықтан, келісімдерде АІЖК-нің 278-бабында көзделген іс бойынша іс жүргізуді тоқтатудың құқықтық салдарлары Тараптарға белгілі немесе олармен таныс екендігі туралы көрсетілуі маңызды. Татуласу құқықтары мен оның құқықтық салдарларын мұндай түсіндіруді сот АІЖК-нің 146-бабының екінші және үшінші бөліктеріне сәйкес тараптарға жіберілетін талап қою арызының қабылданғаны туралы хабарламада көрсетуге құқылы. Егер сот бітімгершілік келісімнің шарттары заңға қайшы келеді не үшінші тұлғалардың құқықтарын бұзады деген қорытындыға келсе немесе тараптардан оны жасасуға байланысты мәселелерді анықтау қажет болса, сондай-ақ егер келісімде іс бойынша іс жүргізуді тоқтатудан туындайтын құқықтық салдарлармен танысу туралы көрсетілмесе, сот істі талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша қарауға көшеді жалпы тәртіпте. АІЖК-нің 278-бабының ережелерімен тараптар оны бекітуге келісім берген кезде, бірақ ауызша сот талқылауы жүргізілген жағдайда да сотта таныса алады. Қосымша шешім шығару, арифметикалық қателерді түзету, сот шешімін түсіндіру және т.б. қажет болған кезде арыздар АІЖК белгілеген тәртіппен, бірақ бастапқыда таңдалған іс жүргізу түрінде - оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде ауызша сот талқылауын жүргізбей, екінші Тарапқа осындай арыздың келіп түскені туралы хабарлай отырып қаралады. Келтірілген өкілдік шығыстар туралы дәлелдемелер ұсынылған кезде мұндай талаптар сот шығыстарын регламенттейтін АІЖК-нің 8-тарауында белгіленген тәртіппен оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қаралады.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы