156-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар

Басты бет / Кодекстер / 156-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар

156-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар

1. Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар:1) жауапкерге тиесілі және оның немесе басқа адамдардың мүлкіне (банктің корреспонденттік шотындағы ақшаға және ашық сауда-саттық әдісімен сауда-саттықты ұйымдастырушылардың сауда жүйелерінде жасалған репо операциялары бойынша нысанасы болып табылатын мүлікке тыйым салуды қоспағанда) тыйым салу, сондай-ақ жалақы сомасы түсетін банктік шоттардағы ақшаға).Міндетті зейнетақы жарналарына, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарына (олар бойынша өсімпұлдарға)тыйым салу, зейнетақы активтері мен зейнетақы жинақтары, әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының активтері, сондай-ақ Мемлекет кепілдік берген әлеуметтік төлемдерге жол берілмейді.Шет мемлекеттің корреспонденттік шотындағы Қазақстан Республикасының аумағындағы ақшаға тыйым салуға шет мемлекеттің Қазақстан Республикасының юрисдикциялық иммунитетін және оның меншігін бұзуынан келтірілген залалдарды өтеу туралы талап-арыздар бойынша жол беріледі.Жауапкерге тиесілі және банктегі ақшаға тыйым салу түріндегі талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымда, қамауға алынатын ақша сомасы көрсетілуі керек. Тыйым салынатын ақша сомасын сот талап қою бағасын негізге ала отырып айқындайды;2) жауапкерге белгілі бір іс-әрекеттер жасауға тыйым салу;3) орындау мерзімі басталған міндеттемелер бойынша басқа тұлғаларға мүлікті жауапкерге беруге немесе жауапкерге қатысты заңда немесе шартта көзделген өзге де міндеттемелерді орындауға тыйым салу;4) мүлікті сатуды тоқтата тұру мүлікті тыйым салудан босату туралы талап қою және (немесе) борышкердің мүлкін бағалау нәтижелеріне дау айту;5) мемлекеттік органның даулы құқықтық актісінің қолданылуын тоқтата тұру, (Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қаржы нарығында қызметті жүзеге асыруға, қаржы ұйымдарын консервациялауды жүргізуге арналған лицензиялардың және (немесе) оларға қосымшалардың қолданылуын тоқтата тұру және (немесе) олардан айыру жөніндегі құқықтық актісін, сондай-ақ оның жазбаша нұсқамаларын қоспағанда);6) борышкер сот тәртібімен даулайтын атқарушылық құжат бойынша өндіріп алуды тоқтата тұру;7) кепіл нысанасын соттан тыс сату бойынша сауда-саттықты тоқтата тұру; 8) дауласатын актілер мен сот орындаушысының әрекеттерін тоқтата тұру, атқарушылық іс жүргізуде жасалатын мүлікті өндіріп алуға байланысты.2. Қажет болған жағдайларда сот талап қоюды қамтамасыз ету жөнінде осы Кодекстің 155-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген мақсаттарға жауап беретін өзге де шаралар қабылдауы мүмкін. Сот талапты қамтамасыз етудің бірнеше шараларын қабылдауы мүмкін. Осы бапта көрсетілген тыйым салулар бұзылған кезде кінәлі адамдар заңдарда белгіленген жауаптылықта болады. Бұдан басқа, талапкер сот тәртібімен осы адамдардан талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымды орындамау салдарынан келтірілген залалдарды өтеуді талап етуге құқылы.3. Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар талап қоюшының мәлімдеген талабына сәйкес болуға және жария мүдделер мен үшінші тұлғалардың мүдделерін бұзбауға тиіс. 1) жауапкерге тиесілі және оның немесе басқа адамдардың мүлкіне тыйым салу - ең көп таралған талап қою шарасы."Азаматтық істер бойынша қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы" Жоғарғы Соттың 2009 жылғы 12 қаңтардағы № 2 нормативтік қаулысында жауапкерге тиесілі мүлікті тыйым салу сияқты қамтамасыз ету шарасын қабылдауға талапкер мүліктің есебінен қанағаттандыруға жататын мүліктік сипаттағы шарттық, азаптау немесе өзге де құқықтық қатынастардан туындайтын талаптарды мәлімдеген жағдайларда жол берілетіні көзделген борышкер.Жауапкерге тиесілі мүлік деп АК нің 115 бабында аталған мүлік түрлері түсініледі, жауапкер меншік құқығында немесе шаруашылық жүргізу құқығында иелік етеді және пайдаланады.Мемлекеттік мүлікті жедел басқару құқығында иеленетін және пайдаланатын мемлекеттік органға, мемлекеттік мекемеге немесе қазыналық кәсіпорынға қатысты, аталған жауапкерлердің иелігіндегі ақшаны қоспағанда, мүлікке тыйым салу сияқты қамтамасыз ету шарасы қолданылмайды. АК-нің 44, 922, 923-баптарына сәйкес келтірілген зиян үшін аталған жауапкерлер өз иелігіндегі ақшамен жауап береді. Аталған жауапкерлердің қарамағындағы ақша жеткіліксіз болған кезде олардың міндеттемелері бойынша мемлекеттік қазына субсидиарлық жауаптылықта болады.Моральдық зиянды өтеуді ақшалай түрде өндіріп алу туралы істер бойынша сот мүлікті тыйым салу сияқты талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі мұндай шараны қабылдай алмайды, өйткені мұндай зиянның мөлшерін АК-нің 952-бабына сәйкес сот шешім шығарған кезде анықтайды.Талап қоюшының осындай талап қоюды қамтамасыз ету туралы өтініші болған кезде сот моральдық зиянды өтеу мөлшері айқындалған шешім шығарумен бір мезгілде немесе шығарылғаннан кейін, сот шешімінің орындалуын қамтамасыз ету туралы ұйғарым шығарады."Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Заңның 62-бабына сәйкес борышкердің мүлкіне тыйым салу осы мүлікке билік етуге тыйым салудан, сондай-ақ банктердегі және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын өзге де ұйымдардағы борышкердің ақшалай сомаларын пайдалануға және оларға билік етуге тыйым салуды жариялаудан тұрады.

Талап қоюды қамтамасыз етудің осы түрін орындау сот шешімдерін орындау үшін көзделген тәртіппен жүргізіледі.Мүлікке тыйым салу жолымен талап қоюды қамтамасыз ету туралы сот ұйғарымын орындауды сот орындаушысы жүзеге асырады. Ол белгілі бір мүліктің борышкерге тиесілі екендігін белгілейді және тыйым салынатын мүлік түрлерін белгілейді, мұндай мүліктің құнын белгілейді, сонымен қатар осы мүліктің сақталуын қамтамасыз етеді.Сот орындаушысы талап қоюды қамтамасыз ету тәртібімен жауапкердің мүлкіне тыйым салу туралы ұйғарымды орындауды ол келіп түскен күні және соттың талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымына шағым жасалғанына қарамастан жүргізеді.Сот орындаушысы немесе бағалаушы айқындаған құнын көрсете отырып, нақты тыйым салынған мүліктің тізімдемесі, сол сияқты борышкердің мүлкінің болмауы туралы акті, қамауға алынуға жататын сот орындаушысы сотқа жіберуге міндетті, ал талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шараны орындау жөніндегі атқарушылық іс жүргізу аяқталған болып есептеледі.Заң шығарушы банктердің ағымдағы және жинақ шоттарындағы жеке және заңды тұлғалардың ақшасына тыйым салуға жол береді. Бұл ретте жауапкерге тиесілі және банктегі ақшаға тыйым салу түріндегі талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымда тыйым салынатын ақша сомасы көрсетілуге тиіс. Қамауға алынатын ақша сомасын сот іс материалдарын негізге ала отырып айқындайды.Банктің корреспонденттік шотындағы ақшаға тыйым салуға жол берілмейді."Төлемдер және ақша аударымдары туралы" Заңның 6-бабына сәйкес банктік шоттар жеке және заңды тұлғалардың, заңды тұлғалардың оқшауланған бөлімшелерінің ағымдағы және жинақ шоттарына, сондай-ақ банктердің корреспонденттік шоттарына бөлінеді. Корреспонденттік шот-банктің және оның клиенттерінің банк операциялары жүзеге асырылатын корреспонденттік шот шарты бойынша басқа банкте банкке ашылған банктік шот.Қазақстан Республикасының аумағында Үкіметтің, шет мемлекеттің орталық банктерінің банктік шотындағы ақшаға тыйым салуға шет мемлекеттің Қазақстан Республикасының юрисдикциялық иммунитетін және оның меншігін бұзуынан келтірілген залалдарды өтеу туралы талап-арыздар бойынша жол беріледі.Түсініктеме берілген тармақша талап қою - қамауға алуды қамтамасыз ету жөніндегі шараны қолдану алынып тасталған кезде бірқатар шектеулер белгілейді.:- Жалақы сомасы түсетін банктік шоттардағы ақшаға тыйым салуға жол берілмейді;- міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (олар бойынша өсімпұлдар), зейнетақы активтері және зейнетақы жинақтары;- ашық сауда-саттық әдісімен сауда-саттықты ұйымдастырушылардың сауда жүйелерінде жасалған репо операциялары бойынша зат болып табылатын мүлік. Репо операцияларының мәні мен мәні репо операцияларын жүзеге асыру қағидаларында айқындалған.Репо операциясы бір мезгілде жасалатын, орындау мерзімдері бойынша ерекшеленетін және тараптары бірдей екі тұлға (репо операциясына қатысушылар) болып табылатын бірдей атаудағы бағалы қағаздармен (репо операциясының нысанасы)бір-біріне қарама-қарсы мәмілелердің жиынтығы болып табылады:- репо ашу мәмілесі (ашу мәмілесі): репо операциясына қатысушылардың бірінен осы мәміле сомасында ақша аударуды және осы атаудағы бағалы қағаздардың белгілі бір санын олардың біріншісіне репо операциясына қатысушылардың екіншісіне беруді көздейтін қандай да бір атаудағы бағалы қағаздарды сатып алу-сату мәмілесі (осы тармақша өзгертілді және Биржалық кеңестің шешімімен толықтырылды 2009 жылғы 8 қаңтар);

репо жабу мәмілесі (жабу мәмілесі): репо ашу мәмілесі жағдайындағыдай бағалы қағаздарды сатып алу-сату мәмілесі, репо операциясына қатысушылардың екіншісінен олардың біріншісіне осы мәміле сомасында ақша беруді және репо ашу мәмілесіндегідей сол атаудағы бағалы қағаздар санын қайтаруды көздейтін атау репо операциясына қатысушылардың біріншісі, екіншісі (репо операцияларын жүзеге асыру Ережелері).2) Осы қамтамасыз ету шарасын сот мынадай жағдайларда қабылдай алады, талапкер мәлімдеген мүліктік емес сипаттағы талаптан дау нысанасының немесе істі қарағанға дейін болған жай-күйдің сақталуын қамтамасыз ету қажеттілігі туындаған кезде.Жауапкерге тыйым салынуы мүмкін мұндай әрекеттердің қатарына тұрғын үйді қайта құру, жер учаскесінің шекараларын өзгерту, авторлық құқық пен сабақтас құқықтар объектісін көбейту, акционерлер жиналысын өткізу және т.б. тыйым салу жатады. Бұл ретте тыйым салуға жататын аталған әрекеттер сот шешімін мерзімінен бұрын орындау шаралары болып табылмауға тиіс.Талап қоюды қамтамасыз етудің бұл түрі меншік иесіне меншік иесінің өкілеттіктерін (мүлікке иелік ету, пайдалану, билік ету) құрайтын әрекеттерді жасауға тыйым салу туралы сөз болғанда қолданыла алмайды. Бұл жағдайда талап қоюды қамтамасыз ету шарасы ретінде мүлікке тыйым салу сияқты түр қолданылуы керек.Егер мүліктік сипаттағы талап арыз, оның ішінде нақты мүліктің құқықтық тағдыры (мәміленің жарамсыздығы, мәміленің орын алғанын тану, мүлікті басқа біреудің заңсыз иеленуінен талап ету) туралы мәлімделсе, онда талап қоюды қамтамасыз ету түрі мүлікке тыйым салу болып табылады. Мүлікке тыйым салу тыйым салынған мүліктің, соның ішінде даудың мәні ретінде белгілі бір мүліктің айыпталушыға оны басқаруға мүмкіндік бермейтін ауыртпалықтары бар екенін білдіреді.3) талап қоюды қамтамасыз етудің бұл түрі соттың басқа адамдар жауапкерге әлі бермеген және осы мүлікке қатысты жауапкердің меншік құқығы туындамаған мүлікке тыйым сала алмайтындығында көрінеді. Сот қойылған талаптардың сипаты бойынша жауапкерге белгілі бір әрекеттерді жасауға тыйым салу сияқты талап қоюды қамтамасыз етудің осы түрін қолдана алмайды.Талап қоюды қамтамасыз етудің осы түрінің ерекшелігі-үшінші тұлғалардың жауапкердің алдында орындау мерзімі келген міндеттемелері бар. Егер үшінші тұлғалар жауапкердің алдында міндеттемелерді орындаса, онда бұл сот шешімін орындауды қиындатуы немесе мүмкін етпеуі мүмкін.Көрсетілген қамтамасыз ету шарасын сот іс бойынша жауапкер алдындағы үшінші тұлғалардың міндеттемелері туралы дәйекті деректер болған кезде және жауапкер үшінші тұлғалардан орындауды алған кезде сот актісін орындауды қиындатуы немесе мүмкін етпеуі мүмкін деген негізделген болжам болған кезде ғана қабылдай алады.Аталған қамтамасыз ету шарасын қабылдау туралы сот ұйғарымында, қандай нақты адамға іс бойынша жауапкер алдында мүлікті беруге немесе өзге де міндеттемелерді орындауға тыйым салынады. Бір мезгілде талапкер мәлімдеген материалдық-құқықтық талаптар мен іс бойынша жауапкер алдындағы адамның міндеттемелерінің көлемі ескерілуге тиіс, бұл адамның талапкер мәлімдеген талаптардың көлемінен асатын көлемде жауапкер алдындағы міндеттемелері ҚК-нің 272-бабына сәйкес орындалуы мүмкін.4) Егер мүлікті тыйым салудан босату туралы талап қойылса, тыйым салынған мүлікті өткізуді тоқтата тұру - талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі бұл шара, егер сот орындаушысы осы мүлікті өткізу жөніндегі атқарушылық іс-қимылдарды өз бетінше тоқтата тұрмаса, талап қоюшының тыйым салудан босату (тізімдемеден шығару) туралы талап қоюшы мәлімделген нақты мүлікке қатысты арызы бойынша мүлікті тыйым салудан босату (тізімдемеден шығару) туралы талап қою берілген кезде қабылданады.

Егер борышкер мүлікті тыйым салудан босату туралы талап арызды мәлімдемей, атқарушылық құжатты орындау кезінде өзіне тиесілі мүлікке тыйым салу жөніндегі сот орындаушысының іс-әрекеттерінің заңдылығына дау айтса, онда бұл жағдайда сот орындаушысына тыйым салынған мүлікті өткізу жөніндегі іс-әрекеттерді жасауға тыйым салу ретінде АІЖК-нің 156-бабы бірінші бөлігінің 2) тармақшасында көзделген қамтамасыз ету шарасын қабылдауға құқылы.5) мемлекеттік органның даулы құқықтық актісінің қолданылуын тоқтата тұру, (Ұлттық Банктің қаржы нарығындағы қызметті жүзеге асыруға, қаржы ұйымдарын консервациялауды жүргізуге арналған лицензиялардың және (немесе) оларға қосымшалардың қолданылуын тоқтата тұру және (немесе) олардан айыру жөніндегі құқықтық актісін, сондай-ақ оның жазбаша нұсқамаларын қоспағанда)."Әкімшілік рәсімдер туралы" Заңның 8 - бабының 4-тармағына сәйкес мүдделі тұлғалардың күшін жою туралы өтініш беруі, тиісті шешім қабылданғанға дейін жоғары тұрған мемлекеттік органға немесе сотқа құқықтық актінің (Ұлттық Банктің қаржы нарығындағы қызметті жүзеге асыруға, қаржы ұйымдарын консервациялауды жүргізуге арналған лицензиялардың, сондай-ақ оның жазбаша нұсқамаларының әрекеттерін тоқтата тұру және (немесе) олардан айыру жөніндегі құқықтық актісін қоспағанда) қолданылуын тоқтата тұрады.АІЖК-нің 30-тарауында көзделген тәртіппен сотқа өтініш беру Нормативтік құқықтық актінің қолданылуын тоқтата тұрмайды, прокурор наразылық білдірілген нормативтік құқықтық актіні сот қарағанға дейін заңсыз деп тану туралы сотқа жүгінген жағдайлардан басқа (АІЖК-нің 298-бабының төртінші бөлігі).Жоғарғы Соттың 2003 жылғы 20 наурыздағы "соттардың азаматтық іс жүргізу заңнамасының кейбір нормаларын қолдануы туралы" № 2 нормативтік қаулысында талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі бұл шараны даулы актіні шығарған мемлекеттік орган, ұйым немесе лауазымды адам орындайды деп көзделген. Егер шағымданған актіні бұқаралық ақпарат құралы жариялаған болса, онда соттың мұндай актінің қолданылуын тоқтата тұру туралы ұйғарымы талапкердің есебінен бұқаралық ақпарат құралының кезекті нөмірінде (10-тармақтың в) тармақшасы) жариялануға тиіс.6) егер адам "атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы"Заңның 9-бабында көзделген атқарушылық құжаттарға сот тәртібімен дау айтқан жағдайда, талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі осы шараны сот қабылдайды.7) кепіл туралы шартта, сондай-ақ Азаматтық кодексте және өзге де заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда, кепіл ұстаушы кепілдегі мүлікті сауда-саттық (аукцион) өткізу арқылы мәжбүрлеп соттан тыс тәртіппен дербес сатуға құқылы. Ақшалай несиені қамтамасыз ететін кепіл затын сату бойынша кепіл ұстаушы банктің де осындай құқығы бар. Талап қоюды қамтамасыз етудің бұл шарасын сот соттан тыс өткізу нысанасы болып табылатын кепіл мүлкіне қатысты дау болған жағдайда қолдануы мүмкін.8) Атқарушылық іс жүргізу туралы Заңның 10-бабына сәйкес атқарушылық іс жүргізу мәселелері бойынша сот орындаушысы атқарушылық құжатты орындауға ұсынған күннен бастап қабылдайтын шешімдер қаулылармен ресімделеді. Сот орындаушысының қаулысы міндетті түрде орындалуға жатады және азаматтық іс жүргізу заңнамасына сәйкес сотқа шағым жасалуы мүмкін.Сот орындаушысының атқарушылық құжаттарды орындау жөніндегі, оның ішінде атқарушылық іс жүргізу процесінде сауда-саттыққа дау айту жөніндегі әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) не мұндай әрекеттерді жасаудан бас тартуға өндіріп алушы немесе борышкер АІЖК-нің 250-бабының негізінде шағым беруі мүмкін.Сот орындаушысының мүлікке өндіріп алуға байланысты атқарушылық іс жүргізуде жасалатын актілері мен әрекеттеріне дау туындаған жағдайда, оларды тоқтата тұруды қамтамасыз ету шарасы ретінде мүмкін.

2. АІЖК қамтамасыз ету шараларының толық тізбесін қамтымайды, егер мұндай шараларды қабылдамау сот шешімін орындауды қиындатуы немесе мүмкін етпеуі мүмкін болса, сот АІЖК-нің 156-бабында көзделмеген талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі өзге де шараларды қабылдауға құқылы.Егер бұл сот шешімінің орындалуын және талапкердің бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды барынша тиімді қамтамасыз етуге мүмкіндік берсе, сот бір мезгілде бірнеше қамтамасыз ету шараларын қабылдауға құқылы.Осы бапта көрсетілген тыйымдар бұзылған жағдайда кінәлі тұлғалар ӘҚБтК-нің 669-бабы бойынша жауапты болады.Сонымен қатар, талапкер сот тәртібімен осы адамдардан талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымды орындамау салдарынан келтірілген залалдардың орнын толтыруды талап етуге құқылы.3. Қамтамасыз ету шараларын қабылдау кезінде сот істің нақты мән-жайларын және талап қоюды мәлімделген талаптармен қамтамасыз ету, өзге тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін сақтау жөніндегі шаралардың пропорционалдылығын негіздеуге міндетті. бұл ретте кәсіпорынның тоқтатылуына, өндірістік циклдің бұзылуына не жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзатын өзге де қайтымсыз салдарға әкеп соғатын шаралар қабылданбауға тиіс.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы