183-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК Қылмыстық жолмен көрінеу өндіріп алынған мүлікті сатып алу немесе өткізу

     1. Қылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті алдын ала уәде етілмеген сатып алу немесе сату, —      

бір айға дейінгі кезеңде елуден жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз сексеннен екі жүз қырық сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына не мүлкі тәркіленіп, алты айға дейінгі мерзімге тыйым салуға жазаланады немесе онсыз.      

2. Сол әрекеттер жасалды:      

а) автомобильге немесе ірі көлемдегі өзге де мүлікке қатысты;      

б) алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы;      

в) бұрын Қылмыстық жолмен көрінеу өндіріп алынған мүлікті ұрлағаны, бопсалағаны, сатып алғаны немесе өткізгені үшін сотталған адам;      

г) жануарлар мен өсімдіктердің сирек кездесетін және Құрып кету қаупі төнген түрлеріне, сондай-ақ аң аулауға толық тыйым салынған жануарларға не олардан жасалған өнімдерге қатысты, —      

үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не төрт жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға немесе екі айға дейінгі кезеңге сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде не мүлкі тәркіленіп немесе онсыз жазаланады.      

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, ұйымдасқан топ немесе адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып жасаған іс-әрекеттер,—      

мүлкі тәркіленіп немесе онсыз бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     Талданатын іс-әрекеттің қоғамдық қауіптілігі Қылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті сатып алу немесе өткізу нәтижесінде меншік құқығы бұзылып, жәбірленушіге материалдық залал келтірілетіндігінде көрінеді.      

Қарастырылып отырған қылмыстың объектісі-меншік. Тікелей объект-мүлікті сатып алудың немесе өткізудің белгіленген тәртібі.     

Қылмыстың мәні Қылмыстық жолмен алынған мүлік болып табылады. ҚР Азаматтық кодексінің 115-бабына сәйкес азаматтық құқықтардың объектілері мүліктік және жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтар болуы мүмкін. Мүліктік игіліктер мен құқықтарға: заттар, ақша, оның ішінде шетел валютасы, бағалы қағаздар, жұмыстар, қызметтер, фирмалық атаулар, тауар белгілері және бұйымдарды дараландырудың өзге де құралдары және басқа да мүлік жатады. Аталған азаматтық құқықтар объектілері Қылмыстық жолмен сатып алынуы мүмкін, бірақ мұндай жағдайларда оларға қатысты жасалған азаматтық-құқықтық мәмілелер жарамсыз деп танылады.      

ҚК-нің 183-бабы бойынша қылмыстың нысанасы ядролық материалдар немесе радиоактивті заттар, қару немесе оның негізгі бөліктері, оқ-дәрілер, жарылғыш заттар мен жарылғыш құрылғылар, есірткі құралдары, психотроптық заттар, күшті әсер ететін немесе ядролық заттар бола алмайды. Оларды заңсыз сатып алу ҚК-нің 247, 251, 259 және 263-баптарында көзделген қылмыстардың белгілеріне жатады. Порнографиялық материалдар Қылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті өткізу нысанасы бола алмайҚК-нің 183-бабы бойынша қылмыстың нысанасы ядролық материалдар немесе радиоактивті заттар, қару немесе оның негізгі бөліктері, оқ-дәрілер, жарылғыш заттар мен жарылғыш құрылғылар, есірткі құралдары, психотроптық заттар, күшті әсер ететін немесе ядролық заттар бола алмайды. Оларды заңстып алу ҚК-нің 247, 251, 259 және 263-баптарында көзделген қылмыстардың белгілеріне жатады. Порнографиялық материалдар Қылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті өткізу нысанасы бола алмайды. Мұндай жағдайларда кінәлінің әрекеттері порнографиялық материалдарды немесе заұндай жағдайларда кінәлінің әрекеттері порнографиялық материалдарды немесе заттарды заңсыз таратқаны үшін жауапкершілікті белгілейтін ҚК-нің 273-бабы бойынша саралануы керек.      

Қарастырылып отырған іс-әрекеттің объективті жағы адамның Қылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті сатып алу немесе өткізу жөніндегі белсенді әрекеттерінде көрінеді.      

ҚР АК 235-бабына сәйкес мүлікке меншік құқығын алуға негіз болып табылады:      

а) жаңа нәрсе жасау немесе жасау;      

б) мүлікті пайдалану нәтижесінде алынған түсімдер (жемістер, өнімдер, кірістер) ;      

в) осы мүлікті сатып алу-сату, айырбастау, сыйға тарту немесе иеліктен шығару туралы өзге де мәміле шарты;      

г) мұрагерлік құқығы; д) меншік иесі белгісіз мүлікті табу;      

е) меншік иесі бас тартқан немесе меншік құқығынан айырылған мүлікке құқық.      

Қылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті сатып алу деп осы мүлікті өтеулі (сатып алу, айырбастау) және өтеусіз (сыйға тарту) алу деп түсіну керек. Қылмыстық жолмен алынған мүлікті сатып алатын адам оның зҚылмыстық жолмен көрінеу өндірілген мүлікті сатып алу деп осы мүлікті өтеулі (сатып алу, айырбастау) және өтеусіз (сыйға тарту) алу деп түсіну керек. Қылмыстық жолмен алынған мүлікті сатып алатын адам оның заңсыз иесі болып табылады. Егер мұндай иесі сатып алынған мүліктің сипатына қатысты адал ниетпен қателессе, онда ол ҚК-нің 183-бабы бойынша жауапқа тартылмайды. Қылмыстық заңда сатып алынатын мүліктің қылмыстық сипатын білетін адамдардың жауапкершілігі сараланады. Осылайша, қылмыскерлерден ұрланған мүлікті үнемі сатып алатын және оны сатып алуға уәде берген адамның іс-әрекеті көмек түрінде қылмыс жасауға қатысу ретінде сараланады. Нәтижесінде осы мүлік өндіріліп алынған, бірақ соған қарамастан оны сатып алған қылмыс жасалғаннан кейін өзі сатып алатын мүліктің қылмыстық сипаты туралы білген адамның іс-әрекеттері ҚК-нің 183-бабы бойынша сараланады.      

Өткізу деп Қылмыстық жолмен алынған мүлікті жеке және заңды тұлғаларға: сату, айырбастау, сыйға тарту, беру және т.б. кез келген тәсілмен өтеулі немесе өтеусіз беру, иеліктен шығару деп түсіну керек.      Қылмыс субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам.      

Субъективті жағынан талданатын қылмыс тікелей ниет түріндегі кінәмен сипатталады. Адам Қылмыстық жолмен алынған мүлікті сатып алатынын немесе сататынын түсінеді, оның мінез-құлқының нәтижесінде әлеуметтік қауіпті салективті жағынан талданатын қылмыс тікелей ниет түріндегі кінәмен сипатталады. Адам Қылмыстық жолмен алынған мүлікті сатып алатынын немесе сататынын түсінеді, оның мінез-құлқының нәтижесінде әлеуметтік қауіпті салдарлар болатынын болжайды және осы мүлікті сатып алғысы немесе сатқысы келеді. Осыған байланысты, адам Қылмыстық жолмен алынған мүлікті сатып алатынын білуі керек. Сонымен бірге, бұл мүлікті сатып алатын адам оның қандай әдіспен өндірілгенін білуі міндетті емес.      

Заң шығарушы қарастырылып отырған әрЗаң шығарушы қарастырылып отырған әрекеттің біліктілік белгілеріне мыналарды жатқызады:      

а) Қылмыстық жолмен өндірілген автомобильді сатып алу немесе өткізу не Қылмыстық жолмен өндірілген мүлікті ірі мөлшерде сатып алу немесе өткізу;      

б) адамдар тобы алдын ала сөз байласу арқылы жасаған қылмыстық жолмен өндірілген мүлікті сатып алу немесе өткізу; в) бұрын Қылмыстық жолмен көрінеу өндіріп алынған мүлікті ұрлағаны, бопсалағаны, сатып алғаны немесе өткізгені үшін сотталған адам жасаған дәл осындай әрекеттер.      

ҚК-нің 18ҚК-нің 183-бабы 2-бөлігінің "а" тармағын есептеу үшін адамның қылмыс жасалған кезде ҚР заңнамасында белгіленген айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асатын сомаға автомобиль немесе мүлік сатып алатынын немесе сататынын анықтау қажет.      

Қылмыстық жолмен көрінеу өндіріп алынған мүлікті сатып алу немесе өткізу, егер оны бірлесіп жасау туралы алдын ала уағдаласқан екі және одан да көп адамдар жасаса, алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы (ҚК 31-бабының 2-бөлігі) жасаған деп танылады (ҚК 183-бабының 2-бөлігінің "б" - тармағы).      

Егер адам бұрын Қылмыстық жолмен көрінеу өндіріп алынған мүлікті ұрлағаны, бопсалағаны үшін не сатып алғаны немесе өткізгені үшін сотталған болса және оларға қатысты соттылығы алынбаса немесе өтелмесе, не олар бойынша жаңадан жасалған қылмыс кезінде ұзақ мерзім өтпесе, онда ол (адам) б. "в" тармағы бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылады.ҚК-нің 183-бабы 2-бабы.      

Ерекше білікті белгілерге мыналар жатады:      

а) ұйымдасқан топ жасаған сол әрекет;      

б) адамның өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып жасаған сол әрекеті.      

ҚК-нің 183-бабының 3-бөлігінде көзделген аталған белгілер ҚК-нің 175 және 176-баптарында көзделген қылмыстардың белгілерімен толық сәйкес келеді.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.20

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы