208-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының қылмыстық процестік кодексін жауап алуға шақыру тәртібі

Куә, жәбірленуші, күдікті сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адам шақыру қағазымен жауап алуға шақырады.

Шақыру қағазында жауап алуға шақырылатын адамның тегі, аты, әкесінің аты (ол болған кезде), адам шақырылатын адамның тегі, аты, әкесінің аты (ол болған кезде), лауазымы, жауап алуға келу мекенжайы мен уақыты (күні, сағаты), адвокатты шақыру құқығы, сондай-ақ дәлелсіз келмеу салдары көрсетіледі себептері.

Шақыру қағазы жауап алуға шақырылған адамға қолхатпен беріледі не Байланыс құралдарының көмегімен беріледі. Жауап алуға шақырылатын адам уақытша болмаған жағдайда шақыру қағазы оның отбасының кәмелетке толған мүшесіне тапсырылады немесе тұрғылықты жері бойынша тұрғын үй-пайдалану ұйымына немесе әкімшілікке не жұмыс орны бойынша әкімшілікке немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамның тапсырмасы бойынша жауап алуға шақырылатын адамға шақыру қағазын беруге міндетті өзге де адамдар мен ұйымдарға беріледі.

Жауап алынатын адамды басқа байланыс құралдарын пайдалана отырып шақыруға болады.

Күзетпен ұсталған күдікті күзетпен ұстау орнының әкімшілігі арқылы шақырылады және жауап алуға жеткізіледі.

Жауап алуға шақырылған адам белгіленген мерзімде келуге не сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамға келмеу себептері туралы алдын ала хабарлауға міндетті. Жауап алуға шақырылған адам дәлелсіз себептермен келмеген жағдайда, осы Кодексте көзделген процестік мәжбүрлеудің өзге де шаралары әкелінуі не оған қолданылуы мүмкін.

Он сегіз жасқа толмаған адам жауап алуға оның заңды өкілдері арқылы, ал олар болмаған кезде қорғаншылық және қамқоршылық органдары арқылы не жұмыс немесе оқу орны бойынша әкімшілік арқылы шақырылады.

Әскери қызметші әскери бөлімнің қолбасшылығы арқылы жауап алуға шақырылады.

Жауап алу-тергеуші айғақтар мен жауап алу хаттамасы сияқты дәлелдемелерді алатын ең көп таралған тергеу әрекеттерінің бірі (ҚІЖК-нің 111-бабының 2-бөлігі). Жауап алудың мәні сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізетін адамның жауап алынатын адамнан қылмыстық іс бойынша белгіленуге жататын және жан-жақты, толық және объективті тергеп-тексеру үшін маңызы бар мән-жайлар туралы мәліметтерді алуынан тұрады.

Жауап алуға шақырылуға жататын адамдардың қатарына заң куәгерді, жәбірленушіні және күдіктіні жатқызады. Заңда сарапшының (ҚІЖК-нің 79-бабының 5-бөлігінің 1-тармағы), маманның (ҚІЖК-нің 80-бабының 5-бөлігінің 1-тармағы), азаматтық талапкердің (ҚІЖК-нің 71-бабының 3-бөлігі), азаматтық жауапкердің (ҚІЖК-нің 74-бабының 3-бөлігі) қылмыстық процесті жүргізуші органның шақыруы бойынша келу және айғақтар беру міндеті көзделгендіктен сондай-ақ түсініктеме берілген бапта белгіленген оларды жауап алуға шақыру тәртібі де қолданылуы тиіс. Сонымен қатар, мұндай тәртіп қорғауға құқығы бар куәгерге де қатысты болуы керек, өйткені 24-тармаққа сәйкес. ҚІЖК-нің 7-бөлігі, ол куәгермен бірге қылмыстық процеске қатысатын дербес өзге адамдардың қатарына жатқызылады және ол, атап айтқанда, сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамның шақыруы бойынша келуге міндетті (ҚІЖК-нің 78-бабының 6-бөлігі). Бұл ретте ҚІЖК-нің 78-бабының 2-бөлігінде көрсетілген адамдар куә ретінде жауап алуға жатпайды.

Аталған адамдарды жауап алуға шақыру қылмыстық істі іс жүргізуге қабылдағаннан кейін ғана және іс жүргізуінде қылмыстық іс бар лауазымды адам нақты нақты негіздер болған кезде ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Мұндай негіздемелер адамға іс үшін маңызы бар қандай да бір мән-жайлар белгілі болуы мүмкін деп есептеуге жеткілікті нақты деректердің болуы болып табылады (ҚІЖК-нің 78-бабының 1-бөлігі). Қорғауға құқығы бар куә ретінде адамды жауап алуға шақыру, егер оған қылмыстық құқық бұзушылық туралы арызда және хабарламада оны жасаған адам ретінде көрсетілсе не оған қарсы қылмыстық процеске қатысушы куә айғақ берсе, бірақ бұл адамға процестік ұстау қолданылмаса не оны тану туралы қаулы шығарылмаса жүзеге асырылады күдіктілерге (ҚІЖК 78-бабының 5-бөлігі). Адамды жәбірленуші ретінде жауап алуға шақыру - бар болса, оған тікелей қылмыстық құқық бұзушылықпен моральдық, физикалық немесе мүліктік зиян келтірілді деп пайымдауға негізделсін (1-бап. 71 ҚІЖК). Өзіне қатысты қамауға алу сайланбаған күдіктіні жауап алуға шақыру оны күдікті деп тануға негіз болған мән-жайларды анықтау үшін не оның әрекетін саралау туралы қаулы шығаруға байланысты жүзеге асырылады (ҚІЖК 64-бабының 1-бөлігі).

Аталған адамдарды, сондай-ақ қамауға алынбаған күдіктіні жауап алуға шақыру оларға пошта мекемесі немесе курьер арқылы немесе өзге де байланыс құралдары арқылы жіберілетін шақыру қағазын беруден тұрады.

Күн тәртібінде ҚІЖК-нің 208-бабының 1-бөлімінде көрсетілген мәліметтерден басқа: күн тәртібін жазып беру күні (күні, айы, жылы); кімге (яғни процеске қандай қатысушы ретінде) адам және оның тұрғылықты жерінің мекенжайы шақырылады; сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының атауы және қызметтік кабинеттің нөмірі, в ол шақырылады адам және телефон нөмірі (келу мүмкін болмаған жағдайда хабарлау үшін); өзімен бірге жеке куәлігін немесе оның орнын басатын өзге құжатты алып жүру қажеттілігі; қылмыстық қудалау органының мөрі (мөртабаны).

Жауап алуға шақыру басқа да байланыс құралдары арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, олардың қатарына телефонограммалар, жеделхаттар, СМС-хабарламалар, факсимильді хабарламалар, электрондық пошта жатады, олардың мазмұны ҚІЖК-нің 208-бабының 1-бөлігіне қойылатын талаптарға сәйкес келуі тиіс, сондай-ақ шақыру қағазын курьер арқылы жіберу, тегі, аты және әкесінің аты көрсетілуі тиіс күн тәртібінде. Аталған адамдарды ҚІЖК-нің 208-бабының 1-бөлігінде көрсетілмеген өзге тәсілмен не өзге нысанда жауап алуға шақыру олардың келмегені үшін жауаптылыққа әкеп соқпайды.

Шақыру қағазын тапсыру фактісі шақыру қағазының түбіртегіндегі шақырылатын адамның қолымен, ал ол болмаған жағдайда - ол тапсырылған адамның қолымен, оның тегі мен аты-жөні, тапсырылған күні мен уақыты, шақыру қағазын алған адамның қолымен куәландырылуға тиіс, сондай-ақ шақыру қағазын берген адамның тегі, аты-жөні не пошта мекемесінің хабарламасы оны табыстау. Адам күн тәртібін қабылдаудан бас тартқан жағдайда, бұл туралы күн тәртібінің түбіртегінде көрсетіледі, оны бөгде адамдардың (көршілердің, әріптестердің және т.б.) қолымен куәландырған жөн. Шақыру қағазының түбіртегі не пошта мекемесінің тапсыру туралы хабарламасы оны қылмыстық іс материалдарына қосу үшін сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамға қайтарылуға жатады, бұл адамды жауап алуға тиісінше және уақтылы шақыру фактісін растау болып табылады.

Күн тәртібін СМС-хабарлама, электрондық пошта және т.б. арқылы жіберген жағдайда, оны алу фактісі тиісті байланыс қызметтерінен басып шығарумен расталуы мүмкін.

Шақыру қағазын тапсырмау немесе уақтылы тапсырмау шақыру қағазындағы тиісті белгімен не шақырылатын адамға беру үшін шақыру қағазын алған, бірақ уақытылы бермеген немесе бермеген курьердің немесе адамның жазбаша түсіндірмесімен куәландырылуға тиіс.

Күн тәртібін алғанын жазбаша растаудың іс жүргізу мәні бар: адам жауап алу үшін келуге міндетті, ал күн тәртібін уақтылы тапсыру фактісін анықтаған кезде оның дәлелді себепсіз келмеуі оны жауап алуға мәжбүрлеп жеткізу, ақшалай өндіріп алу немесе бұлтартпау шарасын өзгерту үшін негіз болып табылады (ҚІЖК-нің 153-бабының 1-бөлігі, 157-бабы, 160-бабы).

Жауап алу жүргізілгеннен кейін қылмыстық қудалау органының шақыру қағазында адамның қылмыстық қудалау органында болу уақытының ұзақтығы белгіленуге тиіс, бұл жұмыста (оқуда) болмауының дәлелді себебін растау, сондай-ақ жауап алуға шақыруға байланысты адам шеккен шығыстарды өтеу үшін болып табылады.

Шақырудың ерекше тәртібі кәмелетке толмағандар үшін (заңды өкілдер арқылы); қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасы сайланған күдіктілер үшін (тергеу изоляторының әкімшілігі арқылы); ҚІЖК-нің 128-бабының тәртібімен ұсталған күдіктілер үшін (уақытша ұстау изоляторының әкімшілігі арқылы), өздеріне қатысты қауіпсіздік шарасы сайланған куәгерлер үшін көзделген (қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ететін орган арқылы), әскери қызметшілер (әскери бөлімнің қолбасшылығы арқылы); (құқықтық көмек көрсету туралы сұрау салу (тапсырма, өтінішхат) негізінде). Бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеп жатқан адамдардан жауап алу қажет болған жағдайда, олар жазасын өтеп жатқан жердің әкімшілігі арқылы шақырылады.

ҚІЖК-нің 157-бабына сәйкес жауап алуға шақырылатын адам дәлелсіз себептермен келмеген жағдайда, ол сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамның дәлелді қаулысының негізінде күштеп әкелуге ұшырауы мүмкін. Келмеу себебін құрметтемеушілік деп тану іс жүзінде жеткілікті деректермен расталуы тиіс.

Шақыру туралы тиісті түрде хабарланған адамның келмеуінің дәлелді себептерінің қатарына заң: адамды келу мүмкіндігінен айыратын ауру, жақын туыстарының қайтыс болуы, дүлей зілзалалар, адамды белгіленген мерзімде келу мүмкіндігінен айыратын өзге де себептер жатады. Жауап алуға шақырылған адам белгіленген мерзімде шақыру бойынша келуге кедергі келтіретін дәлелді себептер туралы олар шақырылған органға хабарлауға міндетті (2-бап. 157 ҚІЖК) және олардың бар екендігін растайтын тиісті құжатты ұсыну (мысалы, аурухана парағы немесе медициналық мекеменің дәрігері куәландырған еңбекке уақытша жарамсыздық туралы анықтама). Адамды жауап алуға белгіленген уақытта келу мүмкіндігінен айыратын өзге де себептердің қатарына, мысалы, науқас отбасы мүшесінің кетуі (басқа адамға күтім жасауды тапсыру мүмкіндігі болмаған жағдайда), көлік қозғалысындағы үзіліс, сондай-ақ әрбір нақты жағдайда жағдайларға байланысты дәлелді деп танылуы мүмкін басқа да себептер жатады.

Тергеу әрекетін жүргізу үшін адамның келуін қамтамасыз ету мақсатында оған келу туралы міндеттеме - қылмыстық қудалау органының шақырулары бойынша уақтылы келуге куәның, жәбірленушінің, күдіктінің жазбаша міндеттемесі түріндегі процестік мәжбүрлеу шарасы қолданылуы мүмкін. Процессуалдық мәжбүрлеудің бұл шарасы адам тергеу әрекеттеріне қатысудан жалтаруы мүмкін деп пайымдауға жеткілікті негіздер болған кезде немесе шақыру бойынша дәлелді себептерсіз іс жүзінде келмегенде (ҚІЖК-нің 156-бабы) қолданылуы мүмкін. Қылмыстық процестің көрсетілген қатысушыларына келу туралы міндеттеме орындалмаған кезде ҚІЖК - нің 160-бабында көзделген тәртіппен ақшалай өндіріп алу қолданылуы мүмкін, ал күдіктіге қатысты-бұлтартпау шарасы қолданылуы мүмкін.

Он сегіз жасқа толмаған адамды жауап алуға шақырған кезде шақыру қағазы заңды өкілге, ал ол болмаған кезде - қорғаншылық және қамқоршылық органдарына не оның жұмыс немесе оқу орны бойынша әкімшілікке жіберіледі. Шақыру қағазы түсініктеме берілген мақаланың бірінші бөлігінде белгіленген жалпы ережелер бойынша жіберіледі және тапсырылады. Бұл ретте күн тәртібінде заңды өкілдің не қорғаншылық және қамқоршылық органының тегі, аты және әкесінің аты, не адресаттың кәмелетке толмаған адамның жауап алуға келуін қамтамасыз ету міндетін көрсете отырып, оның жұмыс немесе оқу орны бойынша әкімшіліктің атауы, ол кімге шақырылатыны және заңды өкілдің де, кәмелетке толмағанның да оларды куәландыратын құжаттары болу қажеттілігі көрсетілуге тиіс тұлға. Қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған кәмелетке толмаған күдікті тергеу изоляторының әкімшілігі арқылы жауап алуға шақырылады. Кейбір жағдайларда объективті жағдайларға байланысты жауап алуға шақырудың жалпы ережелерінен ауытқу мүмкін. Мысалы, тергеуде заңды өкілдің құқықтарын теріс пайдалану туралы нақты деректер болған кезде, не кәмелетке толмағанның онымен жанжалды қарым - қатынасы туралы, не кәмелетке толмағанды заңды өкілдер арқылы шақыру кәмелетке толмағанға немесе тергеуге және т. б. қолайсыз салдарға әкелуі мүмкін.

4. Әскери қызметшілер куәгерлер мен жәбірленушілер түсініктеме берілген баптың бірінші бөлігінде көзделген тәртіппен әскери бөлімнің қолбасшылығы арқылы жауап алуға шақырылады. Өздеріне қатысты қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасы таңдалған қылмыстар жасады деп күдіктенген әскери қызметшілер тергеу әрекеттерін жүргізу үшін, оның ішінде жауап алу үшін штаттық қарумен қаруланатын айдауылдың күзетімен жіберіледі (Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының Ішкі қызметі Жарғысының 211-тармағы). ҚР Президентінің 2007 жылғы 05 шілдедегі № 364 Жарлығымен).

Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексіне дереккөзден түсініктеме: "ПАРАГРАФ" ақпараттық жүйесі құжат: ҚР ҚПК-нің 26-тарауына "жауап алу және күндізгі ставка" түсініктемесі (г. Ж. Сүлейменова профессор, Алматы қалалық адвокаттар алқасының мүшесі)

 Constitution Law Code Standard Decree Order Decision Resolution Lawyer Almaty Lawyer Legal service Legal advice Civil Criminal Administrative cases Disputes Defense Arbitration Law Company Kazakhstan Law Firm Court Cases