235-бапқа түсініктеме. Ұйымдасқан қылмыстық топты немесе қылмыстық қоғамдастықты (қылмыстық ұйымды) құру және оған басшылық жасау, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК қылмыстық қоғамдастығына қатысу

     1. Ұйымдасқан қылмыстық топ құру, сол сияқты оны басқару —      

алты жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

2. Ауыр немесе аса ауыр қылмыстар жасау үшін қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым) құру, сол сияқты осындай қоғамдастыққа (ұйымға) немесе оған кіретін құрылымдық бөлімшелерге басшылық жасау, сондай-ақ ауыр немесе аса ауыр қылмыстар жасау үшін жоспарлар мен жағдайлар әзірлеу мақсатында ұйымдасқан қылмыстық топтардың ұйымдастырушыларының, басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігін құру —      

мүлкі тәркіленіп немесе онсыз бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

3. Қылмыстық қоғамдастыққа (қылмыстық ұйымға) не ұйымдастырушылардың, ұйымдасқан қылмыстық топтардың басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігіне қатысу —      

үш жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген, адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып жасаған іс-әрекеттер, —      

мүлкі тәркіленіп немесе онсыз сегіз жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     Қоғамға ерекше қауіп төндіретін ұйымдасқан қылмыс қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік және экономикалық институттарының қалыпты жұмысын бұзып қана қоймай, ұлттық және халықаралық қауіпсіздік пен тұрақтылыққа тікелей қауіп төндіреді.      

Қылмыстың нысаны - қоғамдық қауіпсіздік.      

Талданатын іс-әрекеттің объективті жағы ұйымдасқан қылмыстық топты, қылмыстық қоғамдастықты (қылмыстық ұйымды) құруда, оларға басшылық жасауда; ұйымдасқан қылмыстық топтардың ұйымдастырушыларының, басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігін құруда; сондай-ақ қылмыстық қоғамдастыққа (қылмыстық ұйымға) не ұйымдасқан топтардың ұйымдастырушыларының, басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігіне қатысуда көрінеді.      

ҚР ҚК-нің 235-бабы төрт бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде ұйымдасқан топ құруға не оған басшылық жасауға жауапкершілік көзделген; екінші бөлімде — қылмыстық қоғамдастық құруға, сол сияқты осындай қоғамдастыққа (ұйымға) немесе оған кіретін құрылымдық бөлімшелерге басшылық жасауға, сондай-ақ ұйымдасқан қылмыстық топтардың ұйымдастырушыларының, басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігін құруға жауапкершілік; үшіншіден — қылмыстық қоғамдастыққа (қылмыстық ұйымға) не ұйымдастырушылардың, ұйымдасқан қылмыстық топтардың басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігіне қатысқаны үшін; төртіншіден-адамның өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып, көрсетілген әрекеттерді жасағаны үшін. Осылайша, жауапкершілік тек қылмыстық құрылымдардың деңгейіне (қылмыстық қоғамдастық, қылмыстық құрылымдардың ұйымдастырушылары мен басшыларының бірлестігі, ұйымдасқан топ) ғана емес, сонымен бірге нақты адамдардың қатысу дәрежесіне, олардың атқаратын рөліне байланысты сараланады.      

ҚР ҚК 235 бабында бірнеше деңгейдегі ұйымдасқан қылмыстық құралымдар көзделген:

1) ұйымдасқан топ;

2) қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым);

3) ұйымдастырушылардың, ұйымдасқан қылмыстық топтардың басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестігі. ҚР ҚК 31-бабы қылмысты таниды:

а) ұйымдасқан топ жасаған, егер оны бір немесе бірнеше қылмыс жасау үшін алдын ала біріккен адамдардың тұрақты тобы жасаған болса;

б) жасалған қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым), егер оны ауыр немесе аса ауыр қылмыстар жасау үшін құрылған ұйымшыл ұйымдасқан топ (ұйым) жасаса.      

ҚР Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 21 маусымдағы "соттардың бандитизм және басқа да қатысушылықпен жасалған қылмыстар үшін жауапкершілік туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы" нормативтік қаулысында ұйымдасқан қылмыстық топтың тұрақтылығын, атап айтқанда, оның құрамының (тобының) тұрақтылығы және оның мүшелері арасындағы тығыз байланыс сияқты белгілер куәландыруы мүмкін екендігі түсіндіріледі, олардың іс - әрекеттерінің дәйектілігі, қылмыстық іс-әрекеттің формалары мен әдістерінің тұрақтылығы, ұзақтығы-оның болуы.      

Ұйымдасқан қылмыстық топ арнайы дайындықты қажет ететін бір қылмыс жасау үшін де құрылуы мүмкін.      

Қылмыстық қоғамдастық ҚР ҚК 31-бабының 4-бөлігіне сәйкес ұйымдасқан қылмыстық топтан ұйымшылдық белгісі бойынша және оны құру мақсаты бойынша – ауыр және аса ауыр қылмыстар жасау үшін ерекшеленеді. Ұйымдастырушылық пен тұрақтылықтың белгісі қылмыстық құрылымдардың екі түріне де тән. Оларды ажырату үшін осы қылмыстық құрылымдардың мүшелері арасындағы қатынастардың құрылымын, ұйымдастырылу дәрежесін және сипатын анықтау қажет.      

Құрылымы бойынша ұйымдастырылған топ-бұл қылмыс жасау үшін бірнеше адамды біріктіру.

Ұйымдасу дәрежесі бойынша бұл қылмыстық топпен салыстырғанда тәртіпті бірлестік, бірақ қылмыстық қоғамдастыққа қарағанда әлдеқайда аз ұйымдастырылған, өйткені оның қызметі тек топ жетекшісіне бағынады. Топ ішіндегі қарым — қатынас деңгейі тұлғааралық болып табылады.      

Ұйымдасқан қылмыстық топтар басқа қылмыстық құрылымдармен бәсекелесу жағдайында өмір сүру және олардың ықпал ету аясын кеңейту үшін бір – бірімен бірігеді немесе неғұрлым күшті қылмыстық құрылымның құрылымына-қылмыстық қауымдастыққа (қылмыстық ұйым) енеді. Осылайша, ұйымдасқан қылмыстық топ қылмыстық қоғамдастықтың (қылмыстық ұйымның) құрылымдық бөлімшесі болып табылады.      

Қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым) - құрылымы бойынша бірлестік, бірақ енді адамдар емес, ауыр және аса ауыр қылмыстар жасау үшін жиналатын ұйымдасқан қылмыстық топтар.      

Ұйымдасу дәрежесі жоғары, Бірыңғай қылмыстық орталыққа бағыну қатаң иерархиялық болып табылады.      

Қарым-қатынас деңгейі бойынша қылмыстық қауымдастық ұйымдасқан қылмыстық топтар арасындағы қатынастармен сипатталады.      ҚР Жоғарғы Сотының жоғарыда аталған нормативтік қаулысында қылмыстық қоғамдастық, әдетте, ұйымшылдықтың жоғары дәрежесіне ие және жеке қылмыстық бірлестіктерден немесе ұйымдасқан қылмыстық топтардан тұрады делінген.      

Қылмыстық қоғамдастық оның құрылымына кіретін, ауыр және аса ауыр қылмыстарды жүйелі түрде жасаумен айналысатын ұйымдасқан қылмыстық топтардың қылмыстық қызметін әзірлеу, үйлестіру, қолдау, дамыту мақсатында құрылады.      Ұйымдастырылған қалыптастырудың келесі деңгейі-бұл біздің заңнамадағы новелла.

Ұйымдастырушылардың, ұйымдасқан қылмыстық топтардың басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестіктері ұйымдасқан қылмыстың неғұрлым жалпы, стратегиялық мәселелерін әзірлейді және шешеді: қылмыстық қызмет салаларын салалар бойынша және (немесе) аумақтар бойынша бөледі; бәсекелес қылмыстық бірлестіктермен түсінеді; мұқтаж қылмыскерлерге және олардың отбасыларына көмек көрсетудің жалпы кассасын жүргізеді; қылмыстық кірістерді заңдастырады; мемлекеттік билік өкілдеріне пара береді, халықаралық ұйымдасқан қылмыспен байланыс орнату және т.б.      

Ұйымдасқан қылмыстық формацияны құру деп аталған ұйымдасқан топтардың немесе қоғамдастықтың нақты құрылуы нәтижесінде пайда болған кез-келген белсенді мақсатты әрекеттерді жасау деп түсіну керек. Бұл әрекеттер қатысушыларды, қару-жарақты, оқ-дәрілерді, байланыс құралдарын, құжаттарды, Көлік құралдарын және басқа да материалдық құралдарды іздеуде, құрылым мен қылмыстық жоспарларды әзірлеуде, адамдарды жалдауда көрінуі мүмкін.      

Ұйымдасқан қылмыстық топты, қылмыстық қауымдастықты, ұйымдастырушылар бірлестігін құру қандай да бір қылмыс жоспарланғанына немесе жасалғанына қарамастан, қылмыстың аяқталған құрамы болып табылады. Аталған қылмыстық құрылымдардың қалыптасу процесі оларды құруға дайындық ретінде қарастырылуы керек.      

Егер бұл құрылымдар нақты ауыр немесе аса ауыр қылмысты (мысалы, кісі өлтіру) жасау үшін жасалуы керек екендігі анықталса, онда адамдардың іс-әрекеттері де осы қылмысты жасауға дайындық ретінде саралануы керек.      

Белгіленген қылмыстық құрылымдардың басшылығы деп аталған құрылымдардың қылмыстық қызметін жоспарлауға, материалдық қамтамасыз етуге және ұйымдастыруға, сондай-ақ оның нақты қылмыстарды дайындауы мен жасауына байланысты шешімдер қабылдау түсініледі.      

Ұйымдасқан қылмыстық топқа, қылмыстық қоғамдастыққа басшылықты бір адам да, бірнеше адам да жүзеге асыра алады.      

Ұйымдасқан топты белгілі бір адам басқарғаны туралы дәлелді анықтамау ұйымдасқан қылмыстық топтың болуын жоққа шығармайды.      

Ұйымдасу дәрежесі бойынша бұл қылмыстық топпен салыстырғанда тәртіпті бірлестік, бірақ қылмыстық қоғамдастыққа қарағанда әлдеқайда аз ұйымдастырылған, өйткені оның қызметі тек топ жетекшісіне бағынады. Топ ішіндегі қарым — қатынас деңгейі тұлғааралық болып табылады.      

Ұйымдасқан қылмыстық топтар басқа қылмыстық құрылымдармен бәсекелесу жағдайында өмір сүру және олардың ықпал ету аясын кеңейту үшін бір – бірімен бірігеді немесе неғұрлым күшті қылмыстық құрылымның құрылымына-қылмыстық қауымдастыққа (қылмыстық ұйым) енеді. Осылайша, ұйымдасқан қылмыстық топ қылмыстық қоғамдастықтың (қылмыстық ұйымның) құрылымдық бөлімшесі болып табылады.      

Қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым) - құрылымы бойынша бірлестік, бірақ енді адамдар емес, ауыр және аса ауыр қылмыстар жасау үшін жиналатын ұйымдасқан қылмыстық топтар.      

Ұйымдасу дәрежесі жоғары, Бірыңғай қылмыстық орталыққа бағыну қатаң иерархиялық болып табылады.      

Қарым-қатынас деңгейі бойынша қылмыстық қауымдастық ұйымдасқан қылмыстық топтар арасындағы қатынастармен сипатталады.      ҚР Жоғарғы Сотының жоғарыда аталған нормативтік қаулысында қылмыстық қоғамдастық, әдетте, ұйымшылдықтың жоғары дәрежесіне ие және жеке қылмыстық бірлестіктерден немесе ұйымдасқан қылмыстық топтардан тұрады делінген.      

Қылмыстық қоғамдастық оның құрылымына кіретін, ауыр және аса ауыр қылмыстарды жүйелі түрде жасаумен айналысатын ұйымдасқан қылмыстық топтардың қылмыстық қызметін әзірлеу, үйлестіру, қолдау, дамыту мақсатында құрылады.      Ұйымдастырылған қалыптастырудың келесі деңгейі-бұл біздің заңнамадағы новелла.

Ұйымдастырушылардың, ұйымдасқан қылмыстық топтардың басшыларының немесе өзге де өкілдерінің бірлестіктері ұйымдасқан қылмыстың неғұрлым жалпы, стратегиялық мәселелерін әзірлейді және шешеді: қылмыстық қызмет салаларын салалар бойынша және (немесе) аумақтар бойынша бөледі; бәсекелес қылмыстық бірлестіктермен түсінеді; мұқтаж қылмыскерлерге және олардың отбасыларына көмек көрсетудің жалпы кассасын жүргізеді; қылмыстық кірістерді заңдастырады; мемлекеттік билік өкілдеріне пара береді, халықаралық ұйымдасқан қылмыспен байланыс орнату және т.б.      

Ұйымдасқан қылмыстық формацияны құру деп аталған ұйымдасқан топтардың немесе қоғамдастықтың нақты құрылуы нәтижесінде пайда болған кез-келген белсенді мақсатты әрекеттерді жасау деп түсіну керек. Бұл әрекеттер қатысушыларды, қару-жарақты, оқ-дәрілерді, байланыс құралдарын, құжаттарды, Көлік құралдарын және басқа да материалдық құралдарды іздеуде, құрылым мен қылмыстық жоспарларды әзірлеуде, адамдарды жалдауда көрінуі мүмкін.      

Ұйымдасқан қылмыстық топты, қылмыстық қауымдастықты, ұйымдастырушылар бірлестігін құру қандай да бір қылмыс жоспарланғанына немесе жасалғанына қарамастан, қылмыстың аяқталған құрамы болып табылады. Аталған қылмыстық құрылымдардың қалыптасу процесі оларды құруға дайындық ретінде қарастырылуы керек.      

Егер бұл құрылымдар нақты ауыр немесе аса ауыр қылмысты (мысалы, кісі өлтіру) жасау үшін жасалуы керек екендігі анықталса, онда адамдардың іс-әрекеттері де осы қылмысты жасауға дайындық ретінде саралануы керек.      

Белгіленген қылмыстық құрылымдардың басшылығы деп аталған құрылымдардың қылмыстық қызметін жоспарлауға, материалдық қамтамасыз етуге және ұйымдастыруға, сондай-ақ оның нақты қылмыстарды дайындауы мен жасауына байланысты шешімдер қабылдау түсініледі.      

Ұйымдасқан қылмыстық топқа, қылмыстық қоғамдастыққа басшылықты бір адам да, бірнеше адам да жүзеге асыра алады.      

Ұйымдасқан топты белгілі бір адам басқарғаны туралы дәлелді анықтамау ұйымдасқан қылмыстық топтың болуын жоққа шығармайды.      

Ұйымдасқан қылмыстық топ жетекшісіз де өмір сүре алады, бұған кішігірім ұйымдасқан қылмыстық топтың қатысушылары өз ортасынан көшбасшыны Бөлмей, қылмыстық іс - әрекет мәселелерін бірлесіп шешіп, әдетте олар жасаған қылмыстарды бірлесіп орындайтын жағдайлар жатады.      

Қылмыстық қоғамдастыққа немесе ұйымдастырушылардың, басшылардың және т.б. бірлестігіне қатысу арқылы аталған қылмыстық құрылымдардың құрамына кіру, қаржыландыруға, қару-жарақпен, көлікпен қамтамасыз етуге, объектілерді іздестіруге, ақпаратпен қамтамасыз етуге және т. б. бағытталған іс-әрекеттер жасау, сондай-ақ жоспарланған қылмыстарды тікелей жасау арқылы көрініс табуы мүмкін.      

Қылмыстық қоғамдастыққа қатысу-бұл адам қылмыстық қоғамдастық қызметінің қылмыстық сипаты туралы біліп, жасалған қылмыстарға қатысқанына қарамастан, оның қатысуына (мүшелігіне) келісім берген сәттен бастап қылмыстың аяқталған құрамы.      

ҚК-нің 31-бабының 5-бөлігінің талаптарын негізге ала отырып, ұйымдасқан қылмыстық топты, қылмыстық қоғамдастықты құрған не оларға басшылық жасаған адамның іс-әрекеттері тиісінше ҚК-нің 235-бабының 1-бөлігі немесе 2-бөлігі бойынша, сондай-ақ ұйымдасқан қылмыстық топ немесе қылмыстық қоғамдастық жасаған қылмыстар үшін жауаптылықты көздейтін Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлігінің тиісті баптары бойынша, егер олар оның ниетімен қамтылды. Бұл ретте, ұйымдастырушы (басшы) бір мезгілде қылмысты бірлесіп орындаушы болған жағдайды қоспағанда, қылмыстық кодекстің Ерекше бөлігінің тиісті бабы бойынша саралау ҚК-нің 28-бабына сілтеме жасай отырып жүзеге асырылады.      

Қылмыстық қоғамдастық жасаған қылмыстарға тікелей қатысқан қылмыстық қоғамдастық ұйымдастырушысының не басшысының әрекеттері ҚК-нің 235-бабының 3-бөлігі бойынша қосымша саралауға жатпайды.      

Қылмыстық қоғамдастыққа қатысушылардың іс-әрекеттері тиісінше 235-баптың 3-бөлігі бойынша, сондай-ақ Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлігінің тиісті баптары бойынша олар дайындауға немесе жасауға қатысқан қылмыстар үшін саралануы тиіс.      

Ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысудың өзі қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайтындықтан, ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысушылардың іс-әрекеттері дайындауға немесе жасауға қатысқан қылмыстар үшін жауапкершілікті көздейтін ҚК баптарының тиісті тармақтары бойынша саралануға жатады.      

Қылмыстық қоғамдастық жасаған қылмыстарға қатысқан адам қылмыстық қоғамдастық жасаған қылмысқа не қатысушы болып табылатынын білген жағдайларда қылмыстық кодекстің 235-бабының 3-бөлігі бойынша тиісінше жауапты болады. Егер адам қылмыстық білімнің бар екендігі туралы білмесе, ол тек өзі қатысқан қылмыс үшін жауап береді.      

Қылмыс қылмыстық құралымдарды құрған, іс жүзінде басқарған кезден бастап, сондай-ақ қылмысқа дайындалып жатқан қылмыстық құралымдардың іс-әрекеттеріне қатысқан кезден бастап аяқталды деп танылады.      

Субъективті жағынан, іс-әрекет тікелей ниет түріндегі кінәмен сипатталады, яғни адам қылмыстық формацияны құру немесе Басқару, сондай-ақ қылмыстық қоғамдастыққа қатысу жөніндегі іс-әрекеттерінің әлеуметтік қауіпті сипатын түсінеді, мұндай әрекеттердің нәтижесінде қылмыстық формациялар жұмыс істейтінін болжайды және оны қалайды.      

Субъект-16 жасқа толған жеке тұлға. Қарастырылып отырған іс — әрекет үшін заңнамада көзделген жалғыз біліктілік белгісі-адамның өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып, аталған әрекеттерді жасауы. Әр түрлі дәрежелі және деңгейдегі шенеуніктер өздерінің қызметтік жағдайын пайдаланып, мұндай әрекеттермен бетпе-бет келу қаупінсіз айналыса алады, өйткені олар атқарған лауазымының арқасында қылмыстық әрекеттің іздерін жасыруға, қылмыстық кірістерді заңдастыруға және т.б. үлкен мүмкіндіктерге ие. Бұл олардың заң шығарушы ескерген әрекеттерінің қоғамдық қауіптілік дәрежесін едәуір арттырады.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы