239-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің берілген ақшалай сомаларын индекстеу

1. Сот өндіріп алушының өтініші бойынша сот шешімі орындалған күнге Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қайта қаржыландырудың ресми ставкасын негізге ала отырып, сот шешімі бойынша өндіріп алынған ақша сомаларын тиісті индекстеуді жүргізе алады.

2. Сот берілген сомаларды индекстеу туралы өтінішті сотқа өтініш келіп түскен күннен бастап он жұмыс күні ішінде қарайды және оған рұқсат береді.Берілген сомаларды индекстеу туралы өтініш сот отырысында қаралады. Іске қатысатын адамдарға отырыстың уақыты мен орны туралы хабарланады, алайда олардың келмеуі сот алдына қойылған мәселені шешуге кедергі болып табылмайды.

3. Берілген ақша сомаларын индекстеу туралы соттың ұйғарымына апелляциялық сатыдағы сотқа шағым жасалуы, наразылық білдірілуі мүмкін, оның шешімі түпкілікті болып табылады.

1. Индекстеу-несие берушіге ақшаның құнсыздануы (инфляция) нәтижесінде келтірілген залалды өтеу тәсілдерінің бірі. Бұл норма жауапкердің сот шешімін уақтылы орындамауы нәтижесінде талапкердің мүдделерін инфляциядан қорғау үшін көзделген."Сот шешімі туралы" Жоғарғы Соттың 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 нормативтік қаулысының 31-тармағында сот шешімі бойынша өндіріп алынған ақша сомаларын индекстеу сот шешімі заңды күшіне енген кезден бастап ол орындалғанға дейін жүргізілетіні түсіндіріледі. Себебі, шешімнің заңды күшіне енуі мен оның орындалуы арасында сот шешімімен өндіріп алынған сомалардың инфляциясы болған ұзақ мерзім өтуі мүмкін. Егер сот шешімі заңды күшіне енген сәттен бастап ол орындалғанға дейін өндіріп алынған сомалар құнсызданған болса, сот өндіріп алған сомаларды индекстеуге құқылы. Мұны растау Ұлттық Банктің ресми қайта қаржыландыру ставкасы болып табылады, оны талапкер мәлімделген талаптардың негіздемесіне ұсынуы керек.Соттар борышкердің шешімді орындауды кешіктіргені үшін кінәсінің жоқтығына сілтеме жасай отырып, индекстеуден бас тартқан кезде дұрыс емес болып көрінеді.

2. Өндіріп алушы ақша сомаларын индекстеу туралы өтінішпен жүгінуге құқылы. АІЖК бұл мәселені сот отырысында шешуді көздеді. Сот ақша сомасын индекстеу туралы сот ұйғарымын шығарады. Сот ұйғарымы заңды күшіне енгеннен кейін сот атқару парағын береді.Іс жүзінде өндіріп алынған ақша сомасын индекстеу туралы өтінішті қай сот қарауы мүмкін деген сұрақ жиі туындайды. Мұндай өтінішті шешім шығарған сот қараған кезде ең дұрысы. Егер сот шешімінің орындалуы шешім шығарған соттың юрисдикциясынан тыс жерде орын алса, онда мұндай өтінішті сот шешімінің орындалатын жері бойынша сот қарауы мүмкін, сондықтан бұл жағдайда ұйғарымның көшірмесі істі азаматтық іс материалдарына қосу үшін қараған сотқа жіберілуі тиіс.Заң шығарушы соттың оның міндетін емес, өтінішті қанағаттандыру құқығын қарастырды. Осыған сүйене отырып, сот осындай шешім қабылдау себептерін келтіре отырып, өтінішті қанағаттандырудан бас тартуға құқылы. Ұйғарымның дәлелді бөлігінде өтініш қанағаттандырылған кезде сот өндіріп алынған сомалардың есебін жүргізеді. Берілген сомаларды индекстеу жүргізілуі мүмкін кезеңді есептеу кезінде атқарушылық құжатты мәжбүрлеп орындау тоқтатыла тұрған, заңнамада көзделген негіздер бойынша кейінге қалдырылған кезең, сондай-ақ атқарушылық құжат өндіріп алушыда болған және орындауға ұсынылмаған уақыт кезеңі алып тастауға жатады. Мысалы, сот шешімімен "О." ЖШС-нен азаматтың пайдасына 1500000 теңге көлемінде ақшалай сома өндірілді. Сот шешімі 2014 жылдың 16 қарашасында заңды күшіне еніп, 2015 жылдың 25 наурызында орындалды. Соманың есебі мынадай болуы тиіс: 1500000 х 129 (шешімді орындамаған күндер саны) х 7 (қайта қаржыландыру ставкасы) 360 х 100-ге бөлінеді, 37625 теңге (индекстеу сомасы) алынады.Іс жүргізу заңында өтінішті қарау мерзімі белгіленген - өтініш сотқа келіп түскен күннен бастап он жұмыс күні.

3. Сот актісі бойынша берілген ақша сомаларын индекстеу мәселесі бойынша соттың ұйғарымына шешімі түпкілікті болып табылатын апелляциялық сатыдағы сотқа шағым жасалуы мүмкін. Прокурор соттың ұйғарымына наразылық білдіруі мүмкін (АІЖК-нің 429-бабына түсініктемені қараңыз). 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы