288-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК заңсыз аң аулау
1. Егер бұл әрекет жасалса, заңсыз аң аулау:
а) елеулі залал келтіре отырып;
б) механикалық көлік құралын немесе әуе кемесін, жарылғыш заттарды, газдарды және құстар мен жануарларды жаппай жоюдың өзге де тәсілдерін қолдана отырып;
в) аң аулауға толық тыйым салынған құстар мен жануарларға қатысты;
г) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда және төтенше экологиялық жағдайы бар аумақтарда, —
екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан бес айға дейінгі кезеңге айыппұл салуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не қылмыстық іс-қимыл объектісі, қылмыс жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлкі тәркіленіп, төрт айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады, өтініштен алынған затпен немесе онсыз.
2. Өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып, адам не алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы немесе ұйымдасқан топ бірнеше рет жасаған дәл сол іс-әрекет, —
бес жүзден жеті жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның бес айдан жеті айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не қылмыстық әрекеттер объектісі, құрал болып табылатын мүлкі тәркіленіп, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып, екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады немесе қылмыс жасау құралы, айналымнан алынған зат немесе онсыз.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген ірі залал келтіре отырып не ұйымдасқан топпен жасалған іс әрекет, -
сотталған адамның мүлкін, сондай-ақ қылмыстық іс-қимыл объектісі, қылмыс жасау құралы немесе құралы, айналыстан алынған зат болып табылатын мүлікті тәркілей отырып, екі жылдан бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Ескерту. Осы тараудың баптарында қылмыс жасалған кездегі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген айлық есептік көрсеткіштен жүз есе асатын залал мөлшері елеулі залал деп танылады. Қылмыс жасалған кезде Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген айлық есептік көрсеткіштен үш жүз есе асатын залал ірі залал деп танылады.
Заңсыз аң аулаудың қоғамдық қауіптілігі-ҚР экологиялық қауіпсіздігіне нұқсан келтіру, жануарлар әлеміне зиян келтіру.
Қарастырылып отырған қылмыстың объектісі жануарлар дүниесін қорғаумен, оны ұтымды пайдаланумен, өсімін молайтумен және жабайы жануарлардың қажетті санын қамтамасыз етумен қамтамасыз етілетін экологиялық қауіпсіздік болып табылады.
Табиғи еркіндік жағдайындағы құстар мен аңдар заңсыз аң аулауға жатады.
Үй жануарларын, сондай-ақ питомниктердегі, қоршаулардағы жабайы жануарларды немесе құстарды иемдену бөтеннің мүлкін ұрлау ретінде жіктелуге жатады. Қылмыс құрамының объективті жағы, егер бұл ретте ҚК-нің 288-бабында дәл көрсетілген белгілер орын алса, заңсыз аң аулауда көрінеді.
2004 жылғы 9 шілдедегі "жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы" ҚР Заңының 32 – бабының 1-бөлігіне сәйкес аңшылық-аң аулау объектісі болып табылатын жануарлар түрлерін тіршілік ету ортасынан алу жүзеге асырылатын жануарлар дүниесін арнайы пайдалану түрі.Жануарлар дүниесі объектілерін аулау мақсатында іздеу, іздеу және қудалау, аулауға тырысу, аңшылық алқаптарында аңшылық қаруы және басқа да аңшылық құралдары немесе аңшылық өнімі бар, қарғыбауынан түсірілген аңшылық иттері мен аңшылық құстары бар адамдардың болуы аң аулауға теңестіріледі.
Аңшылық келесі түрлерге бөлінеді:
- кәсіпшілік аң аулау - кәсіпкерлік қызмет мақсатында аң аулау объектісі болып табылатын жануарлар түрлерін аулау; – әуесқойлық (спорттық) аң аулау-спорттық эстетикалық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында және өндірілген өнімді жеке тұтыну үшін аң аулау объектісі болып табылатын жануарлар түрлерін аулау. Жабайы құстар мен аңдарды тиісті рұқсатсыз не арнайы тыйымға қарамастан, не аң аулауға құқығы жоқ немесе аң аулауды жүзеге асыруға заңсыз лицензия алған немесе тыйым салынған мерзімдерде белгіленген орындардан тыс жерлерде аң аулауды жүзеге асырған адам, тыйым салынған құралдар мен тәсілдермен (Нормативтік құқықтық актілердің 10-тармағы) аң аулау мақсатында аң аулауды, қудалауды және өзі аулауды заңсыз аң аулау деп санаған жөн. ҚР Жоғарғы Сотының 2004 жылғы 18 маусымдағы "соттардың кейбір экологиялық қылмыстар үшін жауапкершілік туралы заңнаманы қолдануы туралы"қаулысы).
Атыс қаруы, аңшылық құстар, аңшылық иттер, тұзақтар және басқа да аңшылық құралдарымен көрсетілген мән-жайлар болған кезде адамдардың заңсыз аң аулау ниетімен аңшылық алқаптарда болуы аңшылық өнім объектілері іс жүзінде өндірілгеніне қарамастан, заңсыз аңшылық деп танылуы тиіс.
Тиісті рұқсатсыз аң аулау-аңшының куәлігінсіз, мерзімі өткен немесе басқа адамға берілген жабайы аңдар мен құстарды аң аулау, қудалау, аулау, жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсат алмай ату ("жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы"ҚР Заңының 38-бабының 5-бөлімін толығырақ қараңыз).
Аң аулаудың тыйым салынған тәсілдері - Малдарды тұнба, терең қар бойынша айдау, тегіс мұзға айдау, Жануарлар шоғырланған жерлерде өсімдіктерді өртеу, фаралар астынан немесе басқа жарық құрылғыларын қолдана отырып жануарларды аулау және т. б.
Тыйым салынған мерзімдерде аң аулау-нормативтік актілерде белгіленбеген шекті мерзімдерде жабайы жануарларды (құстарды) ату, аулау. Тыйым салынған жерлерде аң аулау - Нормативтік-құқықтық актілермен аң аулауға тыйым салынған қорықтарда, елді мекендерде жабайы жануарларды (құстарды) ату, аулау.
Тыйым салынған аң аулау құралдарына шағын калибрлі мылтықтар (кәсіпшілік аң аулауға арналған мылтықтарды қоспағанда), жабайы жануарларды аулауға арналған улы химикаттар (қасқырларды, гоферлерді, хомяктарды аулауды қоспағанда), торлар, вентерлер, ілмектер, шатырлар және т. б. жатады.
ҚР жоғарыда аталған Заңының 38-бабына сәйкес " аңшылық алқаптар-аң аулау және аңшылық шаруашылығын жүргізу жүзеге асырылатын және жүзеге асырылуы мүмкін Аң аулау объектісін білдіретін жануарлар түрлерінің мекендейтін ортасы болып табылатын аумақтар мен акваториялар. Аумақты және акваторияны аңшылық алқаптарға жатқызу, олардың шекарасын айқындау және тиісті Сервитуттарды белгілеу шаруашылықаралық аңшылықты орналастыру және биологиялық – экономикалық зерттеу нәтижелері негізінде ҚР заңнамасында белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады".
204 жылғы 9 шілдедегі "жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы" ҚР Заңының 33-бабында көзделген шарттар сақталған кезде жеке тұлғалардың аң аулауға құқығы бар.
Заңсыз аң аулау заңда көрсетілген мынадай белгілердің біреуі болған кезде ғана қылмыс деп танылады:
а) елеулі залал келтіру (қылмыс жасалған кезде ҚР заңнамасында белгіленген айлық есептік көрсеткіштен жүз және одан да көп есе артық залал); б) механикалық көлік құралын немесе әуе кемесін, жарылғыш заттарды, газдарды және құстар мен аңдарды жаппай жоюдың көптеген құстардың өліміне әкеп соғуы мүмкін өзге де тәсілдерін қолдана отырып аң аулау және Жануарлар. Сонымен қатар, мұндай аң аулау нәтижесінде, әсіресе жарылғыш заттар мен газдарды қолданған кезде, мүгедек құстар мен жануарлардың едәуір бөлігі пайда болады. Механикалық көлік құралдары-әртүрлі маркалы және мақсаттағы автомобильдер, мотоциклдер, қайықтар, моторлы қайықтар. Әуе кемесі - бұл атмосфералық қабаттарда кез - келген жолмен қозғалуға қабілетті, біреуді (бір нәрсені) жылжыту үшін қолданылатын көлік түрі. Заңсыз аң аулау кезінде механикалық көлік құралын немесе әуе кемесін пайдалану деп мұндай құралдарды аң аулау процесінде тікелей қылмыс құралы ретінде пайдалану (аң аулау, жануарларды қадағалау, фаралар жарығында ату және т.б.) түсіну керек.
Егер аталған қаражат браконьерлерді аң аулау орнына жеткізу немесе заңсыз өндірілген адамды тасымалдау үшін пайдаланылса, қылмыс механикалық көлік құралдарын немесе әуе кемесін қолдану арқылы жасалған деп саналмайды. Егер кінәлі адам заңсыз аң аулау үшін бөтен көлік құралын заңсыз пайдаланған жағдайда, оның әрекеттері ҚР ҚК 288 және 185-баптарының қылмыстар жиынтығы бойынша саралануы тиіс.
Жарылғыш зат-жоғары жылдамдықпен (км/с) өздігінен таралатын химиялық реакцияға сыртқы импульстің (соққы, жылу және т.б.) әсерінен газ тәрізді өнімдер түзіп, жылу шығаруға қабілетті химиялық қосылыстар немесе қоспалар (кеңестік энциклопедиялық сөздік. М., 1989. – Б. 218).
Газ-Заттың агрегаттық күйі, онда оның бөлшектерінің (молекулалардың, атомдардың, иондардың) жылу қозғалысының кинетикалық энергиясы олардың арасындағы өзара әрекеттесудің потенциалдық энергиясынан едәуір асып түседі, осыған байланысты бөлшектер еркін қозғалады, сыртқы өрістер болмаған кезде оларға берілген барлық көлемді біркелкі толтырады (сол жерде 267-бет).
Жарылғыш заттар немесе газ заңсыз аң аулау процесінде нақты пайдаланылған кезден бастап қолданылған болып саналады. Құстар мен жануарларды жаппай қырып-жоюдың басқа әдістеріне мыналар жатады: торларды орналастыру, қыздыру, ауадан аң аулау, автоматты атыс қаруын, жарық-дыбыстық құрылғыларды пайдалану, оларды қолдану көптеген жабайы жануарлар мен құстардың өліміне әкеледі.
Жарылғыш заттар немесе газ заңсыз аң аулау процесінде нақты пайдаланылған кезден бастап қолданылған болып саналады. Құстар мен жануарларды жаппай қырып-жоюдың басқа әдістеріне мыналар жатады: торларды орналастыру, қыздыру, ауадан аң аулау, автоматты атыс қаруын, жарық-дыбыстық құрылғыларды пайдалану, оларды қолдану көптеген жабайы жануарлар мен құстардың өліміне әкеледі.
в) аң аулауға толығымен тыйым салынған құстар мен жануарларға қатысты аң аулау. Аң аулауға толық тыйым салынған құстар мен аңдардың тізбесі 1991 жылғы 13 ақпанда жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі Бас басқармасы бекіткен аң аулаудың үлгілік қағидаларында қамтылады. бұл сирек кездесетін немесе құрып кету қаупі төнген құстар мен аңдар Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізіледі (қазіргі уақытта ҚР Қызыл кітабына омыртқалы жануарлардың 129 түрі мен кіші түрлері енгізілген: сүтқоректілер-42 түрі; құстар-58 түрі; бауырымен жорғалаушылар-10 түрі; қосмекенділер — 3 түрі; балықтар - 16 түр және омыртқасыз жануарлар — 106 түр );
г) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда және төтенше экологиялық жағдайы бар аумақтарда аң аулау (ҚК 281 және 287-баптарына түсініктемені қараңыз).
ҚК-нің 288-бабы 1-бөлігінің "а" тармағында көзделген заңсыз аң аулау елеулі залал келтірілген сәттен бастап аяқталған қылмыс деп танылады. Басқа жағдайларда (п.п. "б", "в", "г") — құстар мен жануарларды аулау басталған сәттен бастап, олар атылған немесе ұсталған болса да. Бұл "аңшылық" ұғымының нормативтік анықтамасынан туындайды.
Субъективті жағынан бұл қылмыс тікелей ниетпен жасалады. Бұл қылмыстың себептері мен мақсаты біліктілікке әсер етпейді, бірақ жазаның жеке басына байланысты ескерілуі керек. Көп жағдайда бұл өзімшілдік мотив.
Қылмыстың тақырыбы 16 жасқа толған кез келген адам болуы мүмкін.
Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігінде заңсыз аң аулаудың саралаушы белгілері көзделген: бірнеше рет жасалған дәл сол іс-әрекет; өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып адам не алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы немесе ұйымдасқан топ.
Қайталану ұғымы-ҚК-нің 11-бабына түсініктеме қараңыз.
Өзінің қызметтік жағдайын пайдаланатын адам-ҚК-нің 287-бабына түсініктемені қараңыз.
Коммерциялық және өзге де ұйымдарда басқару функцияларын орындайтын адамның лауазымдық өкілеттіктерін немесе өкілеттіктерін теріс пайдалану заңсыз аң аулау кезінде ҚК-нің 307 немесе 228-бабы бойынша қосымша біліктілікті талап етпейді. Мұнда ҚР ҚК 288-бабының 2-бөлімін қолдану жеткілікті.
Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы ҚР ҚК 31-бабына түсініктемені қараңыз.
Түсініктеме берілген баптың 3-бөлімінде мынадай белгілер көзделген: осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, ірі залал келтірумен жасалған әрекеттер (ҚК 287-бабына түсініктемені қараңыз) не ұйымдасқан топ (ҚК 31-бабына түсініктемені қараңыз).
Егер заңсыз аң аулау заңсыз сатып алынған, дайындалған немесе сақталған атыс қаруын (тегіс ұңғылы аңшылық қарудан басқа), жауынгерлік керек-жарақтарды немесе жарылғыш заттарды пайдалана отырып жасалса, кінәлінің әрекеттері ҚК-нің 288 және 251-баптары бойынша атыс қаруын, оқ-дәрілерді заңсыз сатып алу, сақтау, алып жүру үшін жауапкершілікті көздейтін біліктілікке жатады.
288-баптың 1, 2-бөлімдерінде көзделген қылмыстар ауырлығы аз қылмыстарға жатады.
288-баптың 3-бөлігінде көзделген қылмыс ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
