29-бапқа түсініктеме. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Қазақстан Республикасының Кодексіне жер қойнауын пайдалануға лицензия ұғымы
1. Жер қойнауын пайдалануға арналған Лицензия Мемлекеттік орган беретін және иесіне онда көрсетілген жер қойнауы учаскесінің шегінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу мақсатында жер қойнауы учаскесін пайдалану құқығын беретін құжат болып табылады.
Жер қойнауын пайдалануға арналған Лицензия Қазақстан Республикасының Рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес реттелетін рұқсаттарға жатпайды.
2. Жер қойнауын пайдалануға Лицензия жер қойнауының бір ғана учаскесін пайдалану үшін беріледі.
3. Осы Кодексте белгіленген жағдайларды қоспағанда, бір адамға жер қойнауын пайдалануға арналған лицензиялардың шектеусіз саны берілуі мүмкін.
4. Лицензия мүдделі тұлғаның өтініші бойынша беріледі. Лицензия беруге арналған өтініш нысанын құзыретті орган бекітеді.
5. Берілген лицензия берілген күні лицензия берген мемлекеттік органның интернет-ресурсында жариялануға тиіс.
6. Жер қойнауын пайдалануға лицензиялар беруді жүзеге асыратын мемлекеттік орган берілген лицензиялардың тізілімін жүргізеді.
Лицензиядағы мәліметтерден басқа, көрсетілген тізілімде мәліметтер бар:
1) жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын жеке тұлғаның тұрғылықты жері туралы;
2) жер қойнауын пайдалану құқығына қатысты тіркелген ауыртпалықтар туралы;
3) есепке алуды жүргізу мақсаттары үшін қажетті өзге де мәліметтерді қамтиды.
Берілген лицензиялардың тізілімін жүргізу тәртібін құзыретті орган белгілейді.
__________________________________________________________________________________________
(Ерешев Д. Е.)
1. Жер қойнауын пайдаланудағы лицензиялық режим алғаш рет Үкіметтің 1994 жылғы 13 сәуірдегі №377 "геологиялық зерделеу, пайдалы қазбаларды өндіру және өзге де мақсаттарда пайдалану үшін жер қойнауын беру тәртібі туралы" қаулысына сәйкес енгізілді, ол өз кезегінде 1994 жылғы 4 сәуірдегі Заң күші бар ҚР Президентінің N Жарлығын орындау үшін қабылданды 1637 "геологиялық зерттеу және пайдалы қазбаларды өндіру үшін жер қойнауын пайдалануды ретке келтіру жөніндегі қосымша шаралар туралы".
Аталған қаулыны дамытуға Үкіметтің 1994 жылғы 8 тамыздағы №886 қаулысымен бекітілген ҚР жер қойнауын пайдалануды лицензиялау тәртібі туралы ереже қабылданды. Ережеге сәйкес, лицензия оның иесінің жер қойнауы учаскесін, сондай-ақ тау-кен өндіру және онымен байланысты қайта өңдеу қалдықтарын пайдалану құқығын куәландырды
белгіленген мерзім ішінде белгіленген мақсатқа сәйкес белгілі бір шекаралардағы өндірістер, ол алдын ала келісілген талаптар мен шарттарды сақтаған кезде. Жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның үш негізгі қасиеті болды: жер қойнауының белгілі бір учаскесіне қатысты әрекет, мақсатты сипат, және жеделдік.
Мақсатты мақсатқа сүйене отырып лицензияның үш түрі қарастырылды:
жер қойнауын геологиялық зерттеу үшін;
пайдалы қазбаларды өндіру және жер қойнауын өзге мақсаттарда пайдалану үшін, оның ішінде жерасты құрылыстарын салу және пайдалану, қалдықтарды көму және басқалар үшін;
сол аумақтың шегінде орналасқан пайдалы қазбаларды геологиялық зерттеу және өндіру үшін (кешенді).
Лицензияны облыстың жергілікті атқарушы органдарының басшылары берген ОПИ лицензияларын қоспағанда, ҚР Үкіметі берді. Айта кету керек, лицензия тек жер қойнауын пайдалану құқығын куәландырды. Жер қойнауын пайдалану құқығын түпкілікті ресімдеу үшін лицензиат (лицензия ұстаушы) лицензия шарттарына сәйкес келетін жер қойнауын пайдалануға келісімшарт жасасуға тиіс болды. Келісімшартты жасау мерзімі лицензияда белгіленді.
Аталған актілер "Қазақстан Республикасының Президентіне және жергілікті әкімшіліктердің басшыларына қосымша өкілеттіктерді уақытша беру туралы"ҚР Заңының қолданылу кезеңінде қабылданды.
Жер қойнауын пайдаланудың аралас лицензиялық-шарттық режимі 1995 жылғы мұнай туралы Жарлықта және 1996 жылғы жер қойнауы туралы Жарлықта сақталды, оған сәйкес келісімшарттық аумақ шегінде белгіленген мерзімге жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу құқығына лицензиялық орган беретін рұқсат деп танылды.
Лицензияда жер қойнауын пайдаланудың негізгі шарттары, мысалы, жер қойнауының мерзімі, учаскесі, пайдалы қазбаның түрі, жер қойнауын пайдалану жөніндегі операциялардың түрі және басқа да шарттар бекітілген. Лицензия шарттарына сәйкес кейіннен жер қойнауын пайдаланудың түпкілікті шарттарын қалыптастыратын келісімшарт жасалды. Егер лицензия шарттары өзгерген жағдайда келісімшартқа тиісті өзгерістер енгізу қажет болды. Бұл ретте лицензия шарттары басым мәнге ие болды, келісімшарт шарттары лицензия шарттарына қайшы келмеді. Бастапқыда лицензиялау органы облыстың Үкіметі мен жергілікті атқарушы органдары болды, ал келісімшарттар құзыретті орган мен жергілікті атқарушы органдармен (ОПИ келісімшарттары) жасалды. Бірлескен лицензиялық-келісімшарттық жүйе 1999 жылға дейін жұмыс істеді мұнай туралы Жарлық 1995 ж және Жарлық
1996 жылғы жер қойнауы туралы түзетулер енгізіліп, лицензиялау режимі жойылды.
2010 жылғы жер қойнауы туралы заңда жер қойнауын пайдалану құқығын берудің лицензиялық тәртібі де қарастырылмаған.
Жер қойнауы туралы Кодекс жер қойнауын пайдалану құқығын берудің лицензиялық тәртібін де, келісімшарт жасасу арқылы жер қойнауын пайдалану құқығын беруді де көздейді. Бірақ бұрын қолданыста болған лицензиялық режимдерден айырмашылығы, жер қойнауы туралы Кодекс лицензияны жер қойнауын пайдалану құқығының пайда болуының дербес негізі ретінде қарастырады. Бұл ретте көмірсутектерді барлау мен өндіруден және уран өндіруден басқа жер қойнауын пайдалану жөніндегі операциялардың көптеген түрлері үшін лицензиялық режим көзделген.
2. Жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның өзі әкімшілік құжат болғанымен, одан азаматтық құқықтық қатынастар туындайды, бұл оны рұқсат беру рәсімдері шеңберінде берілетін қызмет лицензиясынан ерекшелендіреді.
Жер қойнауын пайдалануға арналған Лицензия оның негізгі сипаттамаларын анықтауды талап ететін ерекше құқық белгілейтін құжат болып табылады.
3. Түсініктеме берілген баптың 1-тармағында Мемлекеттік орган беретін құқық белгілейтін құжат ретінде лицензияның анықтамасы қамтылған, оның негізгі сипаттамалары лицензия иесіне жер қойнауын пайдалану жөніндегі операциялардың белгілі бір түрі үшін тиісті жер қойнауы учаскесіне қатысты жер қойнауын пайдалану құқығын беруі болып табылады. Сонымен қатар, бұл анықтамада лицензияның тағы бір негізгі сипаттамасы көрсетілмеген-жеделдік, бұл біздің ойымызша, "жер қойнауын пайдалану құқығы" ұғымының анықтамасы маңызды болмаса да, олқылық болып табылады (мақаланың түсініктемесін қараңыз. Жер қойнауы туралы кодекстің 17) осы критерийді қамтиды.
1-тармақтың 2-бөлігі жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның рұқсат беру құжаты емес, құқық белгілеуші болып табылатынын көрсетеді. Жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияға рұқсаттар туралы заңнаманың ережелері қолданылмайды.
Түсініктеме берілген баптың 2-тармағы жер қойнауы туралы Кодекске "бір лицензия – жер қойнауының бір учаскесі"қағидаты енгізілгенін көрсетеді. Бір лицензия бойынша бірнеше жер қойнауын рәсімдеуге болмайды. Бұл жер қойнауын барынша тиімді пайдалануды қамтамасыз ету және лицензия шарттарының орындалуын әкімшілендіруді жеңілдету мақсатында жасалды.
Түсініктеме берілген баптың 3-тармағы жер қойнауын пайдалануға шектеусіз лицензиялар беру мүмкіндігіне мүмкіндік береді. Ерекшелік-бұл тек жеке тұлғаларға берілетін іздеу лицензиясы.
Түсініктеме берілген баптың 4-тармағында лицензиялар мүдделі тұлғаның өтініші бойынша беріледі. Бұл жалпы ереже бойынша жер қойнауын пайдалану құқығын лицензия бойынша беру конкурстық рәсімдерді өткізуді көздемейтінін білдіреді, яғни бірінші өтінімнің қағидаты іске асырылуда. Осы ережеден ерекшеліктер өтпелі Ережелерде көзделген және уақытша сипатта болады (жер қойнауы туралы кодекстің 278-бабын қараңыз). Өтініш құзыретті орган бекітетін нысан бойынша берілуі тиіс.
Түсініктеме берілген баптың 5-тармағы жер қойнауын пайдалану саласындағы ақпараттың қолжетімділігі қағидатын іске асырады (Жер қойнауы туралы кодекстің 7-бабына түсініктемені қараңыз). Берілген лицензия берілген күні лицензия берген мемлекеттік органның интернет-ресурсында жариялануға тиіс.
Түсініктеме берілген баптың 6-тармағында лицензия берген мемлекеттік орган берген лицензиялардың тізілімін жүргізуді көздейді, бұл лицензия иесі туралы ақпаратты, жүктелген ауыртпалықтарды тіркеу үшін қажет. Деректер берілген лицензияларды есепке алу мақсаттары үшін Тізілімге енгізіледі.
Constitution Law Code Standard Decree Order Decision Resolution Lawyer Almaty Lawyer Legal service Legal advice Civil Criminal Administrative cases Disputes Defense Arbitration Law Company Kazakhstan Law Firm Court Cases
"Kazenergy" қазақстандық мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының Қауымдастығы " ЗТБ
Нұр-Сұлтан 2022
"Kazenergy" қауымдастығы "Норт Каспиан Оперейтинг компания Н.В.", "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ, "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ, "Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б. В.", "Уайт энд Кейс Қазақстан" ЖШС, "Холлер Ломакс" ЖШС компанияларына түсініктеме дайындауда қолдау көрсеткені үшін шын жүректен ризашылығын білдіреді"Erlicon CG" ЖШС, "Signum" Заң фирмасы " ЖШС. © "Kazenergy" қауымдастығы, 2022 © авторлық ұжым, 2022 © авторлар, 2022
Құрметті оқырмандар!
Сіздің назарыңызға жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнама бойынша үлкен тәжірибелік жұмыс тәжірибесі бар және "жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Кодексті дайындауға қатысқан отандық мамандар тобы дайындаған ғылыми-практикалық түсініктеме ұсынылады.
Жер қойнауын пайдалану-бұл қоғамдық қатынастардың өте күрделі және ерекше саласы, оны реттеудің өзіндік тарихи алғышарттары бар және жер қойнауын игеру процесінің технологиялық ерекшеліктерін, сондай-ақ кен орындарын барлау мен игерудің экологиялық, коммерциялық, құқықтық және басқа да ерекшеліктерін ескереді.
Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы қазақстандық заңнама өз дамуында бірнеше кезеңнен өтті және әрқашан мемлекет пен жер қойнауын пайдаланушылар мүдделерінің теңгеріміне, ашықтыққа, инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың барынша мүмкін дәрежесіне ұмтылуға, елдің орнықты әлеуметтік, экономикалық және экологиялық дамуын қамтамасыз етуге негізделді.
2017 жылдың соңында қабылданған "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Кодекс көп жылдық жинақталған тәжірибе мен құқық қолдану практикасын, сондай-ақ оны салада жұмыс істейтін мамандармен кеңінен талқылау нәтижелерін ескере отырып әзірленді.
Онда геологиялық барлаудың инвестициялық тартымдылығын арттыру, әкімшілік кедергілерді одан әрі төмендету бойынша мемлекет тарапынан нақты, маңызды шаралар көрініс тапты.
Дегенмен, тәжірибе мен заңнама жер қойнауын пайдалану саласы алдында да, тұтастай экономикада да туындайтын жаңа міндеттерді ескере отырып, үнемі дамып отырмайды.
Осыған байланысты осы түсініктеме салада жұмыс істейтін мүдделі тұлғалардың-мамандардың кең ауқымына көмек ретінде қызмет етуге арналған
нормалардың мағынасын, олардың тарихи мәнмәтінін, кодекстің әртүрлі ережелерінің өзара байланысы мен өзара әсерін түсіну.
Сондай-ақ, түсініктемені зерделеу отандық жас мамандардың жаңа буындары үшін осы маңызды саладағы ғылыми және практикалық жұмысқа, еліміздің, қазақстандықтардың қазіргі және болашақ ұрпақтарының дамуы үшін ынталандыру болады деп үміттенеміз.
Құрметпен, "Kazenergy" қауымдастығы төрағасының орынбасары, Қазақстанның еңбек Геро Ө. Қарабалин
