297-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК жол-көлік оқиғасы орнын қалдыру

     Осы Кодекстің 296-бабында көзделген салдарлар туындаған жағдайда, көлік құралын басқаратын және жол жүрісі немесе көлік құралдарын пайдалану қағидаларын бұзған адамның жол-көлік оқиғасы болған орынды қалдыруы, —      

үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге немесе онсыз айыра отырып, екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     Ескерту. Зардап шеккендерге көмек көрсетуге байланысты жол-көлік оқиғасының орнын қалдырған адам осы бап бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатылады.

     Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі-өміріне және денсаулығына қауіпті және өзін-өзі сақтау шараларын қабылдау мүмкіндігінен айырылған жәбірленушілерге әрдайым қажетті көмек көрсетілмейді. Нәтижесінде салдардың ауырлығы артады және көбінесе олар адамның өлімі болып табылады. Сонымен қатар, жүргізушілер жол-көлік оқиғасы болған жерден жасырынып, әдетте жол жүрудің рұқсат етілген жылдамдығынан асып түседі, жол қозғалысының басқа ережелерін өрескел бұзады, бұл көбінесе жаңа жол-көлік оқиғасына әкеп соқтыратын Төтенше жағдайлар туғызады.      

1996 жылғы 15 шілдедегі "Жол қозғалысы қауіпсіздігі туралы" ҚР Заңының 1-бабына сәйкес, жол-көлік оқиғасы-бұл көлік құралының жолда жүру процесінде және оның қатысуымен адамдар қаза тапқан немесе жараланған, көлік құралдары, құрылыстар, жүктер бүлінген не өзге де материалдық залал келтірілген оқиға. Заң шығарушы мұндай оқиғалардың алдын алудың шұғыл қажеттілігіне, сондай-ақ келтірілген зиянның ауырлығының төмендеуіне байланысты бұл қылмысты дербес құрамға бөлуге мүмкіндік берді.      

Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету және нақты механикалық көлік құралдарын пайдалану саласындағы қоғамдық қатынастар қылмыстың тікелей объектісі болып табылады. Қосымша объект - жәбірленушілердің өмірі мен денсаулығы немесе меншік қатынастары.      

Қылмыстың объективті жағы-көлік құралын басқаратын және жол қозғалысы немесе көлік құралдарын пайдалану ережелерін бұзған адамның жәбірленушіге көмек көрсету мүмкіндігі болған кезде жол-көлік оқиғасы болған жерді тастап кетуі.      

ҚК-нің 296 – бабында көзделген іс-әрекетті жасаған кінәлі адам жол-көлік оқиғасы болған жерде қалдырылған кезде оның іс-әрекеттері қылмыстар жиынтығы бойынша-ҚК-нің 296-бабының тиісті бөлігі және ҚК-нің 297-бабы бойынша саралануға жатады. Бұл ретте, ҚК-нің 297-бабында көрсетілген жағдайларды қоспағанда, ҚК-нің 296-бабында көзделген туындаған салдарлардың сипатына (ауырлығы орташа немесе денсаулығына ауыр зиян, жәбірленушінің қайтыс болуы) және олардың кінәлілері туралы хабардар болуына қарамастан, ҚК-нің 297-бабына сәйкес жол-көлік оқиғасы орнын қалдырғаны үшін жауапкершілік туындайды.      

The жоғарыда аталған қаулы 25 желтоқсан 2006 ж ҚР Жоғарғы Соты мынадай өзгерістер енгізді: "егер жол-көлік оқиғасы салдарынан денсаулығына ауыр немесе орташа ауырлықтағы зиян келтірілген және жасына, кәрілігіне, ауруына немесе дәрменсіз жағдайына байланысты өзін-өзі сақтау шараларын қолдана алмаған жәбірленушіні оның өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайда іс-әрекет жасаған адам көрінеу тастап кетсе,  ҚК-нің 296-бабында көзделген, содан кейін абайсызда жәбірленушінің қайтыс болуы немесе қауіпті қалдыру нәтижесінде өзге де ауыр зардаптар туындаған кезде, барлығы ҚК-нің 296-бабының, ҚК-нің 297-бабының және ҚК-нің 119-бабының 2-бөлігінің "қауіпте қалдыру"тиісті бөлігі бойынша жиынтық бойынша саралауға жатады. Егер жол-көлік оқиғасы кезінде келтірілген денсаулыққа зиян кінәлі адам үшін көрінеу жәбірленушілердің өміріне немесе денсаулығына қауіп төндірмесе не жәбірленуші ЖКО орнында бірден қайтыс болса, онда жол-көлік оқиғасы болған жерді қалдырған жүргізушінің іс-әрекетінде қауіпте қалдыру құрамы жоқ".      

Жәбірленушіні басқа адамдар жәбірленушіге көмек көрсетуі мүмкін жерлерде жүргізушінің қауіпте қалдыруы ҚР ҚК 119-бабы бойынша жауапкершілікті жоққа шығармайды.      

Қозғалыс қауіпсіздігі ережелерін бұзғаны үшін кінәлі және оқиға орнынан жасырынған жүргізушінің іс-әрекеттері, егер жәбірленушінің өлімі кінәлі үшін көрінеу жол-көлік оқиғасы кезінде тікелей орын алса, ҚР ҚК 119-бабы бойынша қосымша біліктілікке ие бола алмайды.      

Егер жүргізуші жол қозғалысы немесе көлік құралдарын пайдалану ережелерін бұзса, нәтижесінде адамдар зардап шеккен болса, алған жарақатына байланысты туындаған дәрменсіздігіне байланысты оларға көмек көрсетудің нақты мүмкіндігі болмаса, онда Қылмыстық Кодекстің 297-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілік алынып тасталады. Бұл қылмыстың құрамын және жол-көлік оқиғасы болған жерді оның жол қозғалысы ережелерін бұзбаған қатысушысының қалдыруын қамтымайды.      

Осы әрекеттің объективті жағының қажетті және міндетті белгілері ҚК-нің 296-бабында көрсетілген зиянды салдарлардың болуы және жол-көлік оқиғасы орнынан кету мен туындаған зиянды салдарлар арасындағы себепті байланыстың болуы болып табылады.      

Мәселен, мысалы, жеке такси жүргізушісі П. шақыруға кешігіп келгендіктен, қарбалас уақытта болған кептеліске байланысты қаланы жоғары жылдамдықпен жүріп, келе жатқан көлікпен жол апатын жасады, оның жүргізушісіне орташа ауырлықтағы денсаулығына зиян келтірілді, оқиға орнынан қашып кетті, өйткені ол жасаған әрекеті үшін жауапкершілік туралы ойлады және.бұл аллеяда оны ешкім байқамады деп есептесек.      

Қарастырылып отырған қылмыстың материалдық құрамы бар, сондықтан қылмыстық кодекстің 296-бабында көрсетілген зиянды салдарлар басталған сәттен бастап аяқталған болып саналады.      

Қылмыс субъектісі 16 жасқа толған және ҚК-нің 296-бабына ескертпеде және диспозицияда көрсетілген көлік құралын басқаратын адам болуы мүмкін.      

Қылмыстың субъективті жағы кінәнің қасақана түрімен сипатталады. Кінәлі адам жол-көлік оқиғасы салдарынан жәбірленушіге саналы түрде көмек көрсетпейді, зиянды салдардың туындау мүмкіндігін болжайды, олардың басталуын қалайды немесе саналы түрде мойындайды. Сонымен қатар, қылмыстық менмендік түріндегі кінәнің абайсыз түрі алынып тасталмайды (мысалы, жүргізуші жол-көлік оқиғасы болған жерден кетіп қалады, жәбірленушіге оқиға орнында болған басқа адамдар көмек көрсетеді деп сенеді).     

ҚК-нің 297-бабының ескертпесіне сәйкес, зардап шеккендерге көмек көрсетуге байланысты жол-көлік оқиғасы болған жерден кету жағдайлары қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайды. Осы Ескертпе ЖКО болған адамның кінәсінен зардап шеккендерге көмек көрсетуге, олардың өмірі мен денсаулығын сақтау үшін шаралар қабылдауға ынталандырады.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы