325-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК жалған құжаттарын, мөртабандарын, мөрлерін, бланкілерін, мемлекеттік наградаларын қолдан жасау, дайындау немесе өткізу

     1. Құқықтар беретін немесе міндеттерден босататын куәлікті немесе өзге де Ресми құжатты қолдан жасау не мұндай құжатты өткізу, сол сияқты Қазақстан Республикасының немесе КСРО-ның жалған мөртабандарын, мөрлерін, бланкілерін, мемлекеттік наградаларын дайындау немесе өткізу —      

үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не үш айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

2. Алдын ала сөз байласу арқылы бірнеше рет немесе адамдар тобы жасаған сол әрекеттер, —    

төрт жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

3. Көрінеу жалған құжатты пайдалану —      

бір айдан бес айға дейінгі кезеңде сотталғанның жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіші мөлшерінде немесе жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз сексеннен екі жүз қырық сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады.

     Аталған қылмыстық қол сұғушылықтардың қоғамдық қауіптілігі, мысалы, нақты оқиғаларды, фактілерді бұрмалайтын жалған құжаттар жиі айналымға жіберіледі. Олар мемлекеттік органдарға, басқа ұйымдарға, мекемелерге азаматтардың жарамды құқықтары мен мүдделерін дұрыс бағалауға мүмкіндік бермейді, дұрыс емес шешімдер қабылдауға әкеледі, қоғамға жат элементтердің кез-келген міндеттерден заңсыз босатылуына немесе, керісінше, оларды сатып алуға мүмкіндік береді. Аталған қылмыстардың қоғамдық қауіптілігі мұндай "құжаттар" басқа қылмыстарды, атап айтқанда, бөтеннің мүлкін ұрлауды жасау немесе жасыру құралы ретінде қызмет ететіндігіне байланысты.    

ҚР ҚК 325-бабында көзделген қылмыс объектісі басқару органдарының басқару қызметі объектілерін дайындау, пайдалану және айналысы жөніндегі қалыпты қызметі болып табылады.   

  Аталған қылмыстардың тікелей объектісі заңды маңызы бар фактілерді Құжаттамалық куәландырудың белгіленген тәртібі болып саналуы керек.    

 Қылмыстың мәні ретінде 325-баптың 1-бөлігінде мемлекеттік, қоғамдық немесе коммерциялық кәсіпорын, мекеме, ұйым, бірлестік беретін куәліктер, басқа да Ресми құжаттар көзделген. Бұл ретте жалғандықтың мәні тек құқықтар беретін және міндеттерден босататын құжат болуы мүмкін (жеке куәліктер, білім туралы құжаттар және т.б.). Егер жалған иесіне ешқандай құқық бермесе және оны кез - келген міндеттен босатпаса, яғни. оның құқықтық мәртебесіне ешқандай өзгерістер енгізілмеді, содан кейін жасалған іс Қылмыстық кодекстің 325-бабында көзделген қылмыс белгілеріне жатпайды.      

Куәлік-тиісті мемлекеттік және мемлекеттік емес органдар беретін, иесі туралы мәліметтерді және оның иесінің жеке басын куәландыратын ресми құжаттың бір түрі: төлқұжат, әскери билет, жүргізуші куәлігі, қызметтік куәлік және басқалар.   

  Бланкілер-айнымалы деректемелерді толтыруды талап ететін құжаттың ішінара басылған сынағы бар белгілі бір пішіндегі қағаз парақтары.      Заңды маңызы бар құжаттар Ресми құжаттар болып танылады.   

  Мемлекеттік наградалар-экономикадағы, ғылымдағы, мәдениеттегі, өнердегі, ағартудағы, Отанды қорғаудағы, мемлекеттік құрылыстағы, тәрбиедегі, азаматтардың денсаулығын, өмірі мен құқықтарын қорғаудағы, қайырымдылық қызметтегі және мемлекет пен халық алдындағы өзге де еңбегі үшін азаматтарды көтермелеудің жоғары нысаны ("ҚР Мемлекеттік наградалары туралы"ҚР Заңы).   

  Мөртабан-ұйымның, мекеменің атауы, оның орналасқан жері, құжаттың жөнелтілген күні және т.б. туралы ақпарат бар жазбаша мәтіні бар баспа нысаны (клише).    

 Мөр-қағазға, балауызға, балауызға, қорғасынға және басқа материалдарға бедерді шығаруға арналған ұйымның, мекеменің атауын қамтитын дөңгелек (немесе өзге де нысандағы) дөңес теріс (кері) бейнесі бар аспап. Мөр лауазымды тұлғалардың қолтаңбаларының жанына қойылады және құжаттың түпнұсқалығын куәландырады. Ең маңыздысы-Мемлекеттік Елтаңба бейнеленген мөрлер (елтаңбалық мөрлер).    

 Қылмыстың объективті жағы қылмыстық қол сұғушылық тақырыбына байланысты және мыналардан тұрады:    

 1) құқықтар беретін немесе міндеттерден босататын куәлікті немесе өзге де Ресми құжатты қолдан жасау; 2) құқықтар беретін немесе міндеттерден босататын куәлікті немесе өзге де Ресми құжатты өткізу; 3) жалған мемлекеттік наградалар, мөртабандар, мөрлер, бланкілер дайындау.     

 Жалғандық құжатты толық немесе ішінара дайындауда немесе түпнұсқа құжаттың бір бөлігін заңсыз өзгертуде көрінеді. Өзгерістер құжаттың жекелеген бөліктерін түзету, тазарту, қосу, жою және т. б. арқылы енгізілуі мүмкін.     

Мөртабандарды, мөрлерді, бланкілерді, мемлекеттік наградаларды дайындау осы заттарды толық құқыққа қайшы дайындауды да, олардың сыртқы түрін, мәтінін ішінара өзгерту жолымен түпнұсқа құжаттарды бұрмалауды да көздейді.      

Көрсетілген заттарды өткізу оларды басқа тұлғаларға беруден тұрады. Бұл сату, айырбастау, сыйға тарту және т. б.    

 Қылмыстық кодекстің 325-бабының 1-бөлімінде көзделген қылмыс осы бөлімде аталған заттарды қолдан жасаған, дайындаған немесе өткізген сәттен бастап аяқталған деп саналуы керек.   

  Қылмыстың субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады. Ресми құжаттарды қолдан жасау, сол сияқты мемлекеттік наградаларды, мөрлерді, мөртабандарды, бланкілерді дайындау қылмыскердің өзі пайдалану мақсатында немесе оларды кейіннен өткізу мақсатында жасалады. Осы мақсаттарды көздемейтін жасау немесе қолдан жасау қылмыстың құрамын құрмайды.      Қарастырылып отырған қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам.  

   Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам не оған теңестірілген адам немесе лауазымды адам өз өкілеттіктерін пайдалана отырып жасаған құжатты қолдан жасау, егер олар өзіне немесе басқа адамдар мен ұйымдарға пайда мен артықшылықтар алу не зиян келтіру мақсатында жасалса, ҚР ҚК 314-бабы бойынша саралануы тиіс.     

Қарастырылып отырған баптың 2-бөлімінде алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобының қайталануы немесе жасауы сияқты біліктілік белгілері бар.    

 Бірнеше рет ҚК-нің 325-бабының 1-бөлімінде көзделген екі немесе одан да көп әрекеттерді жасауды көздейді.      Алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы, егер оны жасауға қылмысты бірлесіп жасау туралы алдын ала уағдаласқан екі және одан да көп адам қатысқан болса, іс-әрекеттер деп танылады.   

  ҚР ҚК 325-бабының 3-бөлігі бойынша қылмысты саралау үшін адам өзі пайдаланатын құжаттың жалған екенін білуі қажет.   

  Жалған құжатты пайдалану деп мемлекеттік органдарға, лауазымды адамдарға, азаматтарға қандай да бір құқықтар алу немесе міндеттерден босату мақсатында көрінеу жалған құжат ұсыну түсініледі. Мұндай құжатты ұсынған кезде субъект жалған құжатты осы құжат ретінде бере отырып, оның мазмұнымен белгілі бір адамдарды таныстырады.мысалы, құжаттарды тексеру кезінде оны автоинспекторға ұсынады.    

  Қылмыстық кодекстің 325-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс жалған құжатты пайдалану кезінде, яғни кінәлі адамның қалаған құқықтарын ала алғанына немесе міндеттерінен босатылғанына қарамастан, құжат ұсынылған немесе ұсынылған кезде аяқталды деп есептеледі.   

  Субъективті жағынан көрінеу жалған құжатты пайдалану тек тікелей ниетпен жасалуы мүмкін. "Хабарландыру" терминінің өзі қылмыстың субъективті жағын сипаттайды: субъект құжатты қолданар алдында оның жалғандығы, жалғандығы туралы нақты білуі керек.   

  Адам қылмыстық кодекстің 325-бабының 3-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды, егер ол жалған құжатты оны пайдалану мақсатынсыз немесе әзіл-қалжыңсыз көрсетсе.     

Егер заң шығарушы алдауды қылмыс жасау тәсілі ретінде қарастырса (мысалы, алаяқтық-ҚК-нің 177-бабы), онда жалған құжаттарды пайдалану алдаудың бір түрі ретінде қарастырылуы керек. мұндай жағдайларда жасалған іс ҚК-нің 325-бабының 3-бөлігі бойынша біліктілікті талап етпейді-ҚК-нің 177-бабы бойынша біліктілік жеткілікті.    

 Егер Ресми құжатты қолдан жасау нәтижесінде меншік иесіне мүліктік залал келтірілсе, кінәлінің өзі ұрлау белгілері болмаған кезде ҚК-нің 182-бабы бойынша жасалған қосымша біліктілікті алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы мүліктік зиян келтіру ретінде талап етеді.   

  ҚР ҚК 325-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс субъектісі 16 жасқа толған жеке есі дұрыс адам болып табылады; бұл ретте аталған адам бұл құжатты өзі қолдан жасамауға тиіс. Ресми құжатты қолдан жасау және оны одан әрі пайдалану, менің ойымша, ҚР ҚК 325-бабының 1-бөлігі бойынша ғана саралануы тиіс.   

  Түсініктеме берілген қылмысты ұқсас қылмыстар құрамынан ажырату керек (мысалы, Қылмыстық кодекстің 147 және 348-баптары). ҚК – нің 147-бабында көзделген қылмыстың мәні ресми құжаттардың арнайы түрлері-сайлау құжаттары және референдум құжаттары болып табылады. ҚК-нің 325-бабы әлдеқайда кең.   

  Азаматтық немесе қылмыстық істер бойынша дәлелдемелерді бұрмалау (ҚК 348-бабы) құжаттарды қолдан жасауда да көрініс табуы мүмкін. Бірақ мұндағы тақырыптың ерекшелігі-бұл құжаттар азаматтық немесе қылмыстық іс бойынша дәлел болып табылады. Бұдан басқа, бұрмалауды арнайы субъект – анықтау жүргізетін адам, тергеуші, прокурор, маман, қорғаушы, азаматтық процеске қатысатын адамдар жасайды.    

 Түсіндірме мақалада тақырып жалпы болып табылады.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

Қылмыстық кодекс, Қылмыстық кодекске түсініктемелер, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысы, қылмыстық заңнама, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы