359-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі ҚР ҚК Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеуден жалтару
Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны одан әрі өтеуден жалтару мақсатында жасалған, кету мерзімі өткеннен кейін бас бостандығынан айыру орнынан тыс жерге қысқа мерзімді шығуға рұқсат етілген сотталған адамды, сол сияқты айдауылсыз жүріп-тұру құқығын пайдаланатын не қадағалаудағы сотталған адамды түзеу мекемесіне қайтармау, —
екі жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қарастырылып отырған қылмыстың қоғамдық қауіптілігі мынада: сотталғандар заңмен берілген жеңілдіктер мен сенімдерді теріс пайдаланып, жазаны жүзеге асыру процесін бұзады, айыптау үкімін орындауға, бас бостандығынан айыру түріндегі жаза мақсаттарына нақты қол жеткізуге кедергі келтіреді.
Қаралып отырған қылмыстың тікелей объектісі бас бостандығынан айыру түріндегі жазасы өтелетін мекемелердің қалыпты қызметі болып табылады.
Бұл қылмыстың объективті жағы түзеу мекемелерінен тыс жерлерге шығуға рұқсат етілген сотталғандарға бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеуден жалтарудан тұрады. Жалтару кінәлі адам бас бостандығынан айыру жазасын өтеген жерге оралмау немесе уақтылы оралмау түрінде көрсетілуі мүмкін. Егер кінәлі адам жазасын өтеп жатқан мекемеге оралмаса немесе дәлелді себеппен кеш оралса (мысалы, табиғи апаттар, ауру, жаңа қылмыс жасады деп күдікті ретінде ұстау және т.б.), ол ҚК-нің 359-бабы бойынша жауапқа тартылмайды.
Бұл қылмыс ұзаққа созылатын санатқа жатады. Ол сотталушыға берілген түзеу мекемелерінен тыс жерлерге шығу мерзімі аяқталған сәттен бастап аяқталды деп саналады. Объективті жағында қарастырылып отырған қылмыс бас бостандығынан айыру орындарынан қашудан ерекшеленеді, өйткені бұл қылмысты жасау бас бостандығынан айыру орындарын заңсыз қалдырумен байланысты емес. Бас бостандығынан айыру орындарынан қашудан айырмашылығы, ол сотталушының қылмыстық-атқару заңнамасымен өзіне жүктелген бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеу орнына уақтылы оралу міндетін орындаудан құқыққа қайшы өз бетінше жалтаруынан көрінетін әрекетсіздік жолымен жасалады.
Бас бостандығынан айыру орындарына оралмау сотталушының бас бостандығынан айыру жазасын өтеген немесе өтеуі керек мекемеге осы мекемеге оралуға міндетті болған мерзім өткеннен кейін келмеуін білдіреді.
Қарастырылып отырған қылмыстың субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады. Сотталған адам бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын одан әрі өтеуден жалтаратынын түсінеді.
Қарастырылып отырған қылмыс құрамының міндетті белгісі-арнайы мақсат. Бұл қылмыстың мақсаты бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеуден жалтару ниеті болып табылады және бұл белгі Қылмыстық кодекстің қарастырылып отырған бабы бойынша кінәліні жауапқа тарту үшін міндетті түрде белгіленуге жатады. Мұндай мақсаттың бар екендігін, мысалы, Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге шығу немесе оны жасауға тырысу, сотталғанның жеке басын куәландыратын құжаттарды ауыстыру немесе оны іздеуді жүргізетін органдардан жасыру үшін оларды қолдан жасау және т. б. куәландыруы мүмкін. Алайда сотталушының сәл кешігіп оралуы елеусіз әрекет ретінде қарастырылуы мүмкін. Мұндай кешігуге жол берген адам ҚК-нің 9-бабының екінші бөлігі негізінде қылмыстық жауапқа тартылмайды.
Қылмыстың тақырыбы арнайы. Ол он алты жасқа толған, бас бостандығынан айыру түріндегі жазаға сотталған есі дұрыс адам болуы мүмкін.
Осы жазаны өтеу кезеңінде бас бостандығынан айыруға сотталғандар негізінен осы жаза өтелетін мекемелердің қорғалатын аумағында болады. Қорғалатын аумақтан тыс жерлерде олар айдауылмен немесе бас бостандығынан айыру орындарының қызметкерлерімен бірге жүреді. Осы жалпы ережеден бас бостандығынан айыруға сотталғандардың жекелеген санаттарына қатысты ерекшеліктер бар. Бұл ерекшеліктер Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару кодексінің нормаларында көзделген. Атап айтқанда, бірінші баптың бөлігіне сәйкес. УСК 91 түзеу және тәрбие колонияларында бас бостандығынан айыруды өтеп жүрген, сондай-ақ тергеу изоляторлары мен түрмелерде шаруашылық қызмет көрсету жөніндегі жұмыстарды орындау үшін қалдырылған сотталғандарға, егер олар орындайтын жұмыстың сипаты бойынша қажет болса, күзетілетін аумақтан тыс жерде айдауылсыз немесе алып жүрусіз жүруге рұқсат етілуі мүмкін.
Күзетілетін аумақтан тыс жерде айдауылсыз немесе алып жүрусіз жүріп-тұру құқығы берілген, яғни іс жүзінде бостандықта жүрген адам, бас бостандығынан айыруды өтеп жатыр деп есептелсе де, орындалатын жұмыс орнынан қашқан жағдайда, біздің ойымызша, 358-бап бойынша емес, ҚК-нің 359-бабы бойынша жауапқа тартылуға тиіс, өйткені қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін бас бостандығынан айыру орындарынан қашқаны үшін жауапкершілік қашудың қорғалатын аумақтан немесе қорғалатын аумақтан тыс, бірақ айдауыл астында болған адамнан жасалғанын анықтау талап етіледі. Аталған іс-әрекетті саралау кезіндегі мәселенің мұндай шешімі айдауылсыз немесе еріп жүрусіз бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеу орындарының қорғалатын аумағынан тыс жерде жүріп-тұру құқығы берілген бас бостандығынан айыруға сотталушының қашуы өзінің объективті белгілері бойынша бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеуден жалтарумен салыстырған кездегіге қарағанда көбірек ұқсастықтарға ие болуына байланысты ұсынылады бас бостандығынан айыру орындарынан қашумен. 1-бөлімге сәйкес. УСК 93 түзеу және тәрбие колонияларында ұсталатын сотталғандарға, сондай-ақ шаруашылық қызмет көрсету жөніндегі жұмыстарды жүргізу үшін тергеу изоляторлары мен түрмелерде белгіленген тәртіппен қалдырылған сотталғандарға жеке сипаттағы ерекше жағдайларға (науқастың өміріне қауіп төндіретін жақын туысының қайтыс болуы немесе ауыр сырқаты, дүлей зілзала) байланысты түзеу мекемелерінен тыс жерлерге шығуға рұқсат етілуі мүмкін сотталған адамға немесе оның отбасына елеулі материалдық залал келтірген), сондай-ақ, босатылғаннан кейін Еңбек және тұрмыстық құрылыс мәселелерін алдын-ала шешу үшін.
Аталған адамдарға түзеу мекемелерінен тыс жерлерге қысқа мерзімге (жеті тәулік шегінде), сондай – ақ неғұрлым ұзақ мерзімге-жыл сайынғы ақылы демалыс уақытына немесе демалыс мерзіміне тең мерзімге (15 немесе 18 күнге) шығу құқығы берілуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-атқару заңнамасына сәйкес бас бостандығынан айыру түріндегі жазасы өтелетін түзеу мекемелерінен тыс жерлерге шығуға осы заңнамада белгіленген сотталғандардың белгілі бір санаттарына ғана рұқсат етілуі мүмкін. Олар осы қылмыстың тақырыбы болуы мүмкін.
Егер сотталғандардың аталған санатына жатпайтын адам бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын өтеп жатқан мекеменің шегінен шығуға рұқсатты заңсыз алса және бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын одан әрі өтеуден жалтару мақсатында қайтарылмаса, онда ол ҚК-нің 358-бабы бойынша жауаптылыққа жатады.
Осылайша, бұл қылмыстың субъектісі бас бостандығынан айыру түріндегі жазаға сотталған, айдауылсыз жүру құқығын пайдаланатын немесе қадағалаудағы адам болуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
