364-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне шағым беру

1. Жасалған нотариаттық іс-әрекетті немесе нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартуды дұрыс емес деп санайтын мүдделі тұлға бұл туралы нотариустың немесе нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілетті лауазымды адамның орналасқан жері бойынша сотқа шағым беруге құқылы.

2. Заңда аталған лауазымды адамдардың өсиеттер мен сенімхаттарды дұрыс куәландырмауына немесе оларды куәландырудан бас тартуына шағымдар тиісінше аурухананың, басқа стационарлық емдеу-профилактикалық мекеменің, Халықты әлеуметтік қорғау мекемесінің, Халықты әлеуметтік қорғаудың тиісті органының, экспедицияның, госпитальдің, әскери-оқу мекемесінің, әскери бөлімнің, құраманың орналасқан жері бойынша сотқа беріледі, бас бостандығынан айыру мекемелері, ұйымдары, орындары.

3. Өсиетті дұрыс куәландырмауға немесе теңіз кемесінің немесе Қазақстан Республикасының туымен жүзетін ішкі жүзу кемесінің капитаны оны куәландырудан бас тартуға шағымдар кеменің тіркелген порты орналасқан жер бойынша сотқа беріледі.4. Шағым сотқа өтініш берушіге жасалған нотариаттық іс-әрекет туралы немесе нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тарту туралы белгілі болған күннен бастап есептелетін он күндік мерзімде беріледі.

1. Нотариаттық қызметтің заңдылығын қамтамасыз етудің және азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз етудің маңызды кепілдіктерінің бірі нотариустардың, сондай-ақ жекелеген нотариаттық іс-әрекеттер жасауға құқығы бар адамдардың әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдану мүмкіндігі болып табылады. Нотариат туралы заңнамаға сәйкес нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілетті мемлекеттік және жеке нотариустардың, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер әкімдері аппараттарының лауазымды адамдарының нотариаттық іс-әрекеттер жасауға құқығы бар; Қазақстан Республикасының атынан консулдық функцияларды орындайтын адамдар; нотариаттық іс-әрекеттер жасауға заңмен уәкілеттік берілген өзге де адамдар. Ерекше іс жүргізу тәртібімен нотариаттық іс-әрекеттің дұрыс жүзеге асырылмағаны туралы немесе нотариустың немесе "нотариат туралы"Заңның 1-бабы 2-тармағының 2), 3), 4) тармақшаларына сәйкес нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілетті адамдардың нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартқаны туралы шағым қаралуға жатады.

"Нотариат туралы" Заңның 6-тарауына сәйкес нотариаттық іс-әрекеттерге: мәміле куәлігі; шаруашылық серіктестіктерінің құрылтай құжаттарын куәландыру; мұраны сенімгерлікпен басқарушыны тағайындау; мұраға құқық туралы куәлік беру; ерлі-зайыптылардың және ортақ бірлескен меншік құқығында мүлкі бар өзге де адамдардың ортақ мүлкіндегі үлеске меншік құқығы туралы куәлік беру; ортақ бірлескен меншік құқығында мүлкі бар және мүлікті иеліктен шығаруға тыйым салуды алып тастау; құжаттар көшірмелерінің және олардың үзінділерінің дұрыстығын куәландыру; құжаттарды бір тілден екінші тілге аударудың дұрыстығын куәландыру; азаматтың тірі болу фактісін куәландыру; азаматтың белгілі бір жерде болу фактісін куәландыру; құжаттарды ұсыну уақытын куәландыру; жеке және заңды тұлғалардың өтінішін басқа жеке және заңды тұлғаларға беру; ақшаны депозитке қабылдау; атқарушылық жазбалар жасау; дауды реттеу туралы келісімді куәландыру; вексельдерге наразылық жасау; құжаттар мен бағалы қағаздарды сақтауға қабылдау; теңіз наразылықтарын қамтамасыз ету; Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген дәлелдемелерді және өзге де әрекеттерді қамтамасыз ету. Жасалған нотариаттық іс-әрекетті немесе нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартуды дұрыс емес деп санайтын мүдделі тұлға бұл туралы нотариустың немесе нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілеттік берілген лауазымды адамның орналасқан жері бойынша аудандық сотқа шағым беруге құқылы.

Бұл ретте мүдделі тұлғаларға өздеріне қатысты нотариаттық іс-әрекет жасалған адамдар не оны жасаудан бас тартқан адамдар жатқызылуы тиіс. Нотариаттық іс-әрекетті жасауға немесе нотариаттық іс-әрекетті жасаудан бас тартуға байланысты олардың құқықтарына әсер етеді деп санайтын басқа адамдарға, азаматтарға да, заңды тұлғаларға да келетін болсақ, олар талап қою ісін жүргізу тәртібімен сотқа жүгінуге құқылы.Нотариаттық іс-әрекетке немесе оны жасаудан бас тартуға шағымды қабылдаған кезде азаматтық құқық туралы даудың бар-жоғын анықтау қажет. Егер шағымнан және оған қоса берілген құжаттардан мұндай даудың бар екендігі немесе сотқа ведомстволық бағынысты дау мүдделі тұлғаның шағымы бойынша қозғалған істі қарау кезінде туындайтыны байқалса, судья АІЖК-нің 304-бабының талаптарын негізге ала отырып, өтініш берушіге оның ведомстволық бағыныстылығы бойынша сотқа талап қоюмен жүгіну құқығын түсіндіре отырып, мұндай шағымды қараусыз қалдыру туралы ұйғарым шығаруы тиіс. Мұндай жағдайда судьяның жасалған нотариаттық әрекеттің күшін жоюға немесе нотариусты оны орындауға міндеттеуге, яғни шағымды мәні бойынша шешуге құқығы жоқ. Ерекше іс жүргізу тәртібімен мұрагерлікке құқық туралы куәлікті беруден бас тартуға шағымдар оны қабылдау мерзімін өткізіп алуына байланысты қаралуы мүмкін емес. Егер мұрагер мұраны іс жүзінде қабылдап, нотариусқа қажетті құжаттарды ұсынған жағдайда, бірақ оған мұрагерлік құқығы туралы куәлік беруден бас тартылған болса, онда оның шағымы ерекше іс жүргізу тәртібімен қаралуға тиіс. Нотариус "нотариат туралы" Заңның 48-бабына сәйкес, егер мұндай әрекетті жасау заңнамаға қайшы келсе, әрекетті басқа нотариус жасауға тиіс болса, әрекетке қабілетсіз азамат не қажетті өкілеттігі жоқ өкіл нотариаттық іс-әрекетті жасау туралы өтінішпен заңды тұлғаның атынан жасалатын мәміле нотариаттық іс-әрекетті жасаудан бас тартады. оның жарғысына немесе ережесіне, мәміле заңнаманың талаптарына сәйкес келмейді, нотариаттық іс-әрекет жасау үшін ұсынылған құжаттар, заңнаманың талаптарына сәйкес келмейді. Нотариустар нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартылған адамдардың өтініші бойынша бас тартудың себептерін жазбаша нысанда баяндауға және оған шағымдану тәртібін түсіндіруге тиіс. Мұндай жағдайларда нотариус он күн мерзімде нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тарту туралы қаулы шығарады. Нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тарту туралы қаулыда: өтініш берушінің қандай нотариаттық іс-әрекет жасағаны туралы сұрағаны, сондай-ақ оған нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартылған себептер (заңнамаға сілтеме жасай отырып) баяндалуға тиіс.

Нотариаттық іс-әрекет жасаудан уәкілетті лауазымды адамдар бас тартқан жағдайларда, олар сондай-ақ бас тартылған адамның өтініші бойынша бас тартудың себептерін жазбаша нысанда және бас тартуға шағым жасалуы мүмкін жерде баяндауға тиіс. Егер мүдделі тұлғаның пікірі бойынша нотариус немесе уәкілетті тұлға оны жасаудың заңда белгіленген ережелерін бұзса не тиісті іс-әрекет негізсіз жасалса, нотариаттық іс-әрекеттің дұрыс жасалмағаны туралы шағым сотқа беріледі. Шағымда: арыз берілетін сот және мүдделі тұлға туралы барлық қажетті мәліметтер, оның тұрғылықты жерінің мекенжайы, егер іс бойынша өкіл қатысатын болса, өкілдің атауы және оның мекенжайы көрсетілуі тиіс. Өтініште нотариустың немесе әрекет жасаған немесе оны жасаудан бас тартқан уәкілетті тұлғаның тегі, аты-жөні, нотариустың орналасқан жері немесе ұйымның атауы мен орналасқан жері, қандай нақты әрекетке шағым жасалатыны (осы әрекеттің мазмұны, жасалған күні), ол әрекетті дұрыс емес деп санайтын мән-жайлар және дәлелдемелерге сілтеме көрсетіле отырып көрсетіледі. Салық заңнамасына сәйкес нотариаттық іс-әрекеттің дұрыс жасалмағаны туралы немесе нотариаттық іс-әрекетті жасаудан бас тарту туралы шағым берген кезде өтініш беруші айлық есептік көрсеткіштің 50% мөлшерінде мемлекеттік баж төлеуге тиіс. Нотариустардың жасаған нотариаттық іс-әрекеттерінің мәніне жатпайтын іс-әрекеттеріне шағымдарды тиісті аумақтық әділет органы және нотариаттық палаталар "Нотариат туралы"Заңның 27 және 33-баптарының ережелеріне сәйкес қарайды.Нотариаттық іс-әрекеттерді дұрыс жасамағаны немесе оларды жасаудан бас тартқаны туралы шағымды мүдделі тұлғалар сотқа түсініктеме берілген бапта белгіленген аумақтық соттылық қағидаларына сәйкес береді. "Нотариустың немесе нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілеттік берілген лауазымды адамның орналасқан жері" деген ұғымда бапта Мемлекеттік нотариаттық кеңсе орналасқан аудан (қала) не есептік тіркеу орны бойынша жеке нотариустың үй-жайы немесе лауазымды адамдары нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілеттік берілген жергілікті атқарушы билік органы көзделеді.

2. Аурухананың, басқа стационарлық емдеу-профилактикалық мекеменің, Халықты әлеуметтік қорғау мекемесінің, Халықты әлеуметтік қорғаудың тиісті органының, экспедицияның, аурухананың және т.б. лауазымды адамдарының өсиеттер мен сенімхаттарды дұрыс куәландырмауына немесе оларды куәландырудан бас тартуына шағымдар тиісті мекеменің орналасқан жері бойынша сотқа беріледі.

3. Теңіз кемесінің немесе ішкі жүзу кемесінің капитаны өсиетті дұрыс куәландырмағаны немесе оны куәландырудан бас тартқаны туралы шағым кеменің тіркелген портының орны бойынша беріледі. "Сауда мақсатында теңізде жүзу туралы" Заңның және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 17 қаңтардағы № 49 қаулысымен бекітілген кемелерді және оларға құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидаларының ережелеріне сәйкес "теңіз кемесін немесе ішкі жүзу кемесін тіркеу портының орны" ұғымы деп олардың Қазақстан Республикасының теңіз немесе өзен порттарының бірінде мемлекеттік тіркелу орны түсініледі.

4. Шағым мүдделі тұлғаға жасалған нотариаттық іс-әрекет туралы немесе нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тарту туралы белгілі болған он күн ішінде сотқа беріледі. Процессуалдық мерзімдердің өтуі АІЖК-нің 121-123-баптарымен реттеледі (түсініктемені қараңыз).Түсініктеме берілген баптың төртінші бөлігінде белгіленген мерзімдерді, егер олар АІЖК-нің 126-бабында белгіленген қағидалар бойынша сот дәлелді деп таныған себептер бойынша өткізіп алса, сот қалпына келтіре алады.

Өтініш берушінің белгіленген он күндік мерзімді сақтауын тексеру кезінде оның ағымына байланысты мән-жайларды анықтау қажет, олардың ішінде:

1) нотариаттық іс-әрекет жасалған немесе оны жасаудан бас тартылған күн;

2) өтініш берушіге ол дауласатын нотариаттық іс-әрекет туралы не оны жасаудан бас тарту туралы белгілі болған күн;

3) егер бұл орын алса, өтініш берушінің он күндік мерзім өткеннен кейін сотқа арыз беруінің себептері.

Егер сот өтініш берушінің нотариаттық әрекетке (оны жасаудан бас тартуға) дау айту мерзімін дәлелді себеппен өткізіп алғанын анықтаса, ол бұл мерзімді қалпына келтіре алады.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы