37-бапқа түсініктеме. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Қазақстан Республикасының Кодексіне жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа өзгерістер мен толықтырулар енгізу
1. Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа өзгерістер мен толықтырулар енгізу Тараптардың келісімшартқа толықтыру жасасу жолымен жүргізіледі.
2. Келісімшартқа қосымша келесі жағдайларда жасалады:
1) жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерді өзгерту:
жеке тұлғалар үшін-тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басты куәландыратын құжатта көрсетілсе), азаматтығы;
заңды тұлғалар үшін-Атауы, Орналасқан жері;
2) құзыретті орган туралы мәліметтердің өзгеруі;
3) жер қойнауын пайдалану құқығының және (немесе) жер қойнауын пайдалану құқығындағы үлестің ауысуы;
4) өндіру учаскесін (учаскелерін)және дайындық кезеңін (дайындық кезеңдерін) бекіту;
5) өндіру учаскесін (учаскелерін) және кезеңін (кезеңдерін) немесе өндіру кезеңін (кезеңдерін) бекіту;
6) барлау немесе өндіру кезеңін (кезеңдерін) ұзарту;
7) Жер қойнауы учаскесінің (учаскелерінің) ұлғаюы немесе азаюы;
8) жер қойнауы учаскесін (учаскелерін) бөлу;
9) жер қойнауының стратегиялық учаскелеріне қатысты – ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіретін Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерінің өзгеруі.
3. Осы баптың 2-тармағының 1) тармақшасында көзделген жағдайда келісімшартқа толықтыру жасасу жер қойнауын пайдаланушының өтініші бойынша жүргізіледі, онда мыналар қамтылуға тиіс:
1) жер қойнауын пайдаланушының Тегі, Аты, Әкесінің аты (егер ол жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілсе), атауы;
2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың нөмірі мен тіркелген күні;
3) жер қойнауын пайдаланушы туралы өзгертілетін мәліметтерге нұсқау.
4. Өтінішке қосымша қоса беріледі:
1) жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерге өзгерістер енгізу қажеттігін растайтын құжаттар;
2) жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерге өзгерістер енгізуді көздейтін келісімшартқа жер қойнауын пайдаланушы қол қойған толықтыруды қамтиды.
5. Өтініш құзыретті органға келіп түскен күннен бастап жиырма жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Өтінішті қарау нәтижелері бойынша құзыретті орган өтініш берушімен келісімшартқа толықтыру жасасады және өтініш берушіге оның қол қойылған данасын жібереді немесе толықтыру жасасудан бас тартады.
6. Егер өтініш осы Кодексте белгіленген талаптарға сәйкес келмесе, құзыретті орган толықтыру қорытындысынан бас тартады.
Құзыретті органның толықтыруды жасасудан бас тартуы жер қойнауын пайдаланушыны қайта өтініш беру құқығынан айырмайды.
7. Осы баптың 2-тармағының 2) тармақшасында көзделген жағдайда келісімшартқа толықтыру жасау құзыретті органның бастамасы бойынша жүргізіледі.
8. Осы баптың 2 – тармағының 3) - 9) тармақшаларында көзделген жағдайларда келісімшартқа толықтыру жасасу осы Кодекске сәйкес жүзеге асырылады.
__________________________________________________________________________________________
(Ноғайбай З. М., Ілиясова К. М., Жүрсінов Р. М.)
1. Өзгерістер мен толықтырулар енгізу кезіндегі тәсілдердің біркелкілігі мақсатында заң шығарушы түсініктеме берілген баптың 1-тармағында жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарға өзгерістер мен толықтырулар келісімшарттарға толықтырулар жолымен енгізілетінін бірден ескертеді. Бұл норма қалыптасқан көпжылдық тәжірибені, оның ішінде заңнамалық деңгейде де көрсетеді. Терминологиялық тұрғыдан норманың мәні ҚР мен жер қойнауын пайдаланушының жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы келісімдері қалай аталуы тиіс деген сұраққа нақты жауаптан тұрады. Егер жер қойнауы туралы кодекстің басқа баптарының нормаларында
немесе заңға тәуелді актілерде "жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа толықтыру" туралы айтылады, бұл келісімшартты толықтыру ғана емес, оны өзгерту де мүмкін дегенді білдіреді.
2. Түсініктеме берілген баптың 2-тармағының нормасы Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарға толықтырулар енгізілуі мүмкін жағдайлардың тізбесін қамтиды. Алайда Кодексте 37-баптың 2-тармағында аталмаған, алайда жер қойнауы туралы кодекстің өзге де нормаларында тікелей көрсетілген жағдайлар көзделуі мүмкін.
Келісімшартқа толықтырулар енгізілуі мүмкін жағдайлардың тізбесін нақтылау әрекетінің себебі, ең алдымен, келісімшарттар жобалық көрсеткіштерді қамтымайтыны туралы тұжырымдамалық ереже болып табылады (жер қойнауы туралы кодекстің 143-бабын қоспағанда, алайда маңызды көрсеткіштердің орындалуы келісімшарттық міндеттеме болып табылады, бірақ көрсеткіштердің өзі белгіленеді жобаларда). Екіншіден, келісімшарттар үлгілік нысанға негізделген (жер қойнауы туралы Кодекстің 36-бабының 1-тармағы). Осыған байланысты олар бастапқы қол қою кезінде қосымша сараптамадан өтпейді және Тараптардың (жер қойнауын пайдаланушының да, құзыретті органның да) келісімшарттың қолданылу уақытының бүкіл (әдетте ұзақ) кезеңінде келісімшарттың мазмұнын оның бастапқы шарттарымен салыстырғанда өзгертуге (бұрмалауға) мүмкіндігі болмауы тиіс. Үшіншіден, келісімшарттың үлгілік нысанының бастапқы құқықтық мазмұнын сақтау мақсатында түсіндірме баптың 2-тармағы жер қойнауын пайдаланушының келісімшартта көзделген сандық міндеттемелерінің (мысалы, барлау кезеңіндегі жұмыстардың ең төменгі бағдарламасы, жергілікті қамту жөніндегі міндеттемелер және т.б.) кейіннен негізсіз өзгеруіне жол бермеу мақсатын көздейді.
Жер қойнауы туралы Кодекстің тұжырымдамалық мақсаттарының бірі жобалық құжаттардың құбылмалы көрсеткіштерін келісімшарттардан алып тастау, келісімшарт (құқықтық шарттар) мен жоба (құбылмалы қаржылық-техникалық шарттар) арасындағы байланысты "үзу", келісім-шарттарды келісу және жасасу бойынша жұмысты жеңілдету, сол сияқты келісімшарттарға өзгерістер енгізу қажеттілігін барынша азайту және жер қойнауын пайдаланушыларды ықпалынан барынша "қорғау" болды ағымдағы өзгерістер (жұмыс бағдарламалары бұрынғы мағынада алынып тасталды), келісімшарттар шегінде тек жұмыс бағдарламасының құқықтық шарттары мен сандық көрсеткіштерін қалдырады. Бұл мақсаттардың екінші жағы келісімшарттарға негізсіз өзгерістер мен толықтырулар енгізу жолында түсіндірме баптың 2-тармағы түрінде заңды "тосқауыл" қою қажет болған жағдай болды.
Бұл ретте түсініктеме берілген норманың келісімшарт талаптарын тұрақтандыруға және сол арқылы жер қойнауын пайдаланушыларды қосымша қорғауға қандай да бір қатысы бар деп қате пайымдайтын болады. Қарамастан,
толықтырулар жағдайларының тізбесі шектелген бе немесе шектелмеген бе - жалпы ереже бойынша жасалған келісімшарттарға өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу келісімшарттың екі тарабы да бұған келіскен жағдайда ғана мүмкін болады.
3. Жоғарыда айтылғандай, жер қойнауы туралы Кодексте 37-баптың 2-тармағында аталмаған, алайда жер қойнауы туралы кодекстің өзге де нормаларында тікелей көрсетілген жағдайлар көзделуі мүмкін.
Мұндай жағдайдың мысалы ретінде жер қойнауы туралы Кодекстің 36-бабының 5-тармағында көзделген еңсерілмейтін күш мән-жайларының қолданылу кезеңінде құзыретті органның жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың қолданылу мерзімін ұзарту болып табылады. Келісімшарттың қолданылу мерзімін мұндай ұзарту тараптардың келісімшартқа толықтыруға қол қоюы арқылы оған өзгерістер енгізуді талап ететіні анық. Жер қойнауы туралы Кодекстің 36-бабы 5-тармағының тікелей нормасы негізінде келісімшартқа қажетті толықтырулар онда келісілген шарттарда жүзеге асырылуы мүмкін деп пайымдау керек.
4. Пп-да көзделген жағдайларда келісімшарттарға толықтырулар енгізу тәртібін (шарттарын, қажетті құжаттарды, қарау мерзімдерін, келісімшарттарды толықтырудан бас тарту негіздерін және т.б.) айқындау.Түсініктеме берілген баптың 2-тармағының 3-9-ы жер қойнауы туралы кодекстің тиісті материалдық нормаларымен реттеледі, оған түсініктеме берілген баптың 8-тармағы көрсетілген.
Атап айтқанда, УВС-келісімшарттар бойынша жер қойнауы туралы кодекстің мынадай негізгі материалдық нормаларын ескеру қажет:
1) жер қойнауын пайдалану құқығының және (немесе) жер қойнауын пайдалану құқығындағы үлестің ауысуы бойынша - "жер қойнауын пайдалану құқығының және жер қойнауын пайдалану құқығымен байланысты объектілердің ауысуы"жер қойнауы туралы кодекстің 5-тарауының нормалары;
2) өндіру учаскесін (учаскелерін) және дайындық кезеңін (дайындық кезеңдерін) бекіту бойынша – "дайындық кезеңі"жер қойнауы туралы Кодекстің 118-бабы;
3) өндіру учаскесін (учаскелерін) және кезеңін (кезеңдерін) немесе өндіру кезеңін (кезеңдерін) бекіту бойынша – "көмірсутектерді өндіру кезеңі"жер қойнауы туралы кодекстің 119-бабы;
4) барлау немесе өндіру кезеңін (кезеңдерін) ұзарту бойынша – "көмірсутектерді барлауға және өндіруге арналған келісімшарт бойынша барлау кезеңін ұзарту" жер қойнауы туралы кодекстің 117-бабы және "көмірсутектерді өндіру кезеңін ұзарту"жер қойнауы туралы кодекстің 120-бабы;
5)жер қойнауы учаскесін (учаскелерін) ұлғайту немесе азайту бойынша, жер қойнауы учаскесін (учаскелерін) бөлу бойынша – "көмірсутектерді барлау және өндіру үшін жер қойнауы учаскелері" жер қойнауы туралы кодекстің 16-бабы, сондай-ақ "жер қойнауы учаскесі жер қойнауын пайдалану құқығының объектісі ретінде" жер қойнауы туралы Кодекстің 19-бабы нормалары;
6) ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіретін ҚР экономикалық мүдделері өзгерген кезде жер қойнауының стратегиялық учаскелеріне қатысты – жер қойнауы туралы Кодекстің 43-бабының 2-тармағы жер қойнауының стратегиялық учаскесін айқындау бөлігінде және жер қойнауы туралы кодекстің 106-бабы.
5. Пп-да көрсетілген жағдайлардан айырмашылығы.Түсініктеме берілген баптың 2-тармағының 3-9-тармағы, пп-да көзделген жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерді өзгерту.2-тармақтың 1-тармағы жер қойнауы туралы кодекстің жалпы немесе Ерекше бөлігінің дербес (жекелеген) нормаларын реттеу нысанасы болып табылмайды. Осыған байланысты мұндай өзгерістер мен толықтыруларды енгізу тәртібі бойынша негізгі нормалар жер қойнауы туралы кодекстің 37 – бабы 3-6-тармақтарына тікелей реттелген.
Пп сөзбе-сөз мазмұнынан.Жер қойнауы туралы кодекстің 37-бабы 3-тармағының 1-тармағында "жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерге" түсініктеме берілген норма мағынасында жер қойнауын пайдаланушы жеке тұлғаның тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілсе) туралы деректер, жер қойнауын пайдаланушы заңды тұлғаның атауы жатқызылуы мүмкін.
Сонымен қатар, егер мұндай деректер келісімшартта көрсетілсе, онда" жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерге " тұрғылықты жері, азаматтығы туралы деректер, жер қойнауын пайдаланушы жеке тұлғаның жеке басын куәландыратын құжат туралы мәліметтер, жер қойнауын пайдаланушы заңды тұлғаның орналасқан жері, заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу туралы мәліметтер де кіруі мүмкін (мысалы, қараңыз, жер қойнауы туралы Кодекстің 94-бабының 1-тармағы).
Пп бойынша "жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтерді өзгерту" екенін атап өткен жөн. 37-баптың 2-тармағының 1-тармағы Жеке жағдай болып табылады және пп бойынша "жер қойнауын пайдалану құқығының және(немесе) ондағы үлестің ауысуынан" ерекшеленеді. Жер қойнауы туралы кодекстің 37-бабының 2-тармағы.
6. Пп-да көрсетілген жағдайлардан айырмашылығы.Түсініктеме берілген баптың 2-тармағының 3-9-тармағы, құзыретті орган туралы мәліметтердің өзгеруі Жер қойнауы туралы кодекстің жалпы немесе Ерекше бөлігінің дербес (жекелеген) нормаларын реттеу нысанасы болып табылмайды.
Заң шығарушы жер қойнауы туралы кодекстің 37-бабының 7-тармағында пп-да көзделген жағдайда келісімшартқа толықтыру жасасу туралы нұсқаумен шектелді.Осы баптың 2-тармағының 2-тармағы құзыретті органның бастамасы бойынша жүргізіледі. Егер құзыретті органның өкілеттігі басқа мемлекеттік органға берілген жағдайда, сондай – ақ келісімшарттар бойынша құзыретті болып табылатын мемлекеттік органның атауы өзгеріске ұшыраған жағдайда (мысалы: ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі – ҚР Мұнай және газ министрлігі-ҚР Энергетика министрлігі) құзыретті орган туралы мәліметтерді өзгертуге болады.
7. Жер қойнауы туралы Кодекстің 277-бабының 3-тармағына сәйкес түсініктеме берілген баптың "кері күші" жоқ, яғни оның ережелері жер қойнауы туралы қатынастарға қолданылмайды.
жер қойнауы туралы кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар. Бұрын жасалған келісімшарттарға қатысты олардың өзгерістері мен толықтырулары мәселелері бірқатар дербес нормалар көзделген жер қойнауы туралы Кодекстің (277, 278-баптардың) қорытынды және өтпелі ережелерінде реттеледі.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
"Kazenergy" қазақстандық мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының Қауымдастығы " ЗТБ
Нұр-Сұлтан 2022
"Kazenergy" қауымдастығы "Норт Каспиан Оперейтинг компания Н.В.", "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ, "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ, "Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б. В.", "Уайт энд Кейс Қазақстан" ЖШС, "Холлер Ломакс" ЖШС компанияларына түсініктеме дайындауда қолдау көрсеткені үшін шын жүректен ризашылығын білдіреді"Erlicon CG" ЖШС, "Signum" Заң фирмасы " ЖШС. © "Kazenergy" қауымдастығы, 2022 © авторлық ұжым, 2022 © авторлар, 2022
Құрметті оқырмандар!
Сіздің назарыңызға жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнама бойынша үлкен тәжірибелік жұмыс тәжірибесі бар және "жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Кодексті дайындауға қатысқан отандық мамандар тобы дайындаған ғылыми-практикалық түсініктеме ұсынылады.
Жер қойнауын пайдалану-бұл қоғамдық қатынастардың өте күрделі және ерекше саласы, оны реттеудің өзіндік тарихи алғышарттары бар және жер қойнауын игеру процесінің технологиялық ерекшеліктерін, сондай-ақ кен орындарын барлау мен игерудің экологиялық, коммерциялық, құқықтық және басқа да ерекшеліктерін ескереді.
Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы қазақстандық заңнама өз дамуында бірнеше кезеңнен өтті және әрқашан мемлекет пен жер қойнауын пайдаланушылар мүдделерінің теңгеріміне, ашықтыққа, инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың барынша мүмкін дәрежесіне ұмтылуға, елдің орнықты әлеуметтік, экономикалық және экологиялық дамуын қамтамасыз етуге негізделді.
2017 жылдың соңында қабылданған "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Кодекс көп жылдық жинақталған тәжірибе мен құқық қолдану практикасын, сондай-ақ оны салада жұмыс істейтін мамандармен кеңінен талқылау нәтижелерін ескере отырып әзірленді.
Онда геологиялық барлаудың инвестициялық тартымдылығын арттыру, әкімшілік кедергілерді одан әрі төмендету бойынша мемлекет тарапынан нақты, маңызды шаралар көрініс тапты.
Дегенмен, тәжірибе мен заңнама жер қойнауын пайдалану саласы алдында да, тұтастай экономикада да туындайтын жаңа міндеттерді ескере отырып, үнемі дамып отырмайды.
Осыған байланысты осы түсініктеме салада жұмыс істейтін мүдделі тұлғалардың-мамандардың кең ауқымына көмек ретінде қызмет етуге арналған
нормалардың мағынасын, олардың тарихи мәнмәтінін, кодекстің әртүрлі ережелерінің өзара байланысы мен өзара әсерін түсіну.
Сондай-ақ, түсініктемені зерделеу отандық жас мамандардың жаңа буындары үшін осы маңызды саладағы ғылыми және практикалық жұмысқа, еліміздің, қазақстандықтардың қазіргі және болашақ ұрпақтарының дамуы үшін ынталандыру болады деп үміттенеміз.
Құрметпен, "Kazenergy" қауымдастығы төрағасының орынбасары, Қазақстанның еңбек Геро Ө. Қарабалин
