370-бапқа түсініктеме. ҚР ҚК Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне бағыну қатынастары болмаған кезде әскери қызметшілер арасындағы өзара қарым қатынастардың жарғылық қағидаларын бұзу
1. Әскери қызметшілердің арасында бағыныштылық қатынастары болмаған кезде олардың арасындағы өзара қарым-қатынастардың жарғылық қағидаларын бұзу, ұрып-соғу, денсаулығына жеңіл зиян келтіру немесе өзге де зорлық-зомбылық көрсету не ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлаумен немесе жәбірленушіні қорлаумен байланысты, —
әскери қызмет бойынша екі жылға дейінгі мерзімге шектеуге не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына не тәртіптік әскери бөлімде екі жылға дейінгі мерзімге ұстауға жазаланады.
2. Дәл сол әрекет:
а) бірнеше рет;
б) екі немесе одан да көп адамға қатысты;
в) адамдар тобы, алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы немесе ұйымдасқан топ;
г) қаруды қолдану;
д) денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтірумен, —
бес жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, ауыр зардаптарға әкеп соққан іс-әрекеттер, —
он жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Бұл әрекеттің қоғамдық қауіптілігі-бұл жеке құрамның бірлігін төмендетеді, мемлекеттің қорғаныс қабілетін әлсіретеді, әскери іс-шаралардың бұзылуына және қабылданған шешімдердің орындалуына әкеледі. Бөлімшелердің, бөлімдердің алдында тұрған міндеттерді орындау мүдделері әскери қызметшілердің өзара құрметін, әскери қызметтің нақты міндеттерін орындау кезінде де, қызметтегі нақты міндеттерді орындаумен байланысты емес қатынастарда да бір-біріне көмек көрсетуге ұйымшылдық пен дайындықты талап етеді. Бұл қылмыстың қоғамдық қауіптілік дәрежесі жәбірленушінің жеке басына келтірілген зиянға байланысты.
Қылмыстың тікелей объектісі-бағыныштылық қатынастарымен байланысты емес әскери қызметшілер арасындағы қарым-қатынастардың белгіленген тәртібі, сондай-ақ жәбірленуші әскери қызметшілердің жеке басы, олардың өмірі мен денсаулығы, ар-намысы мен қадір-қасиеті. Қылмыстың объективті жағы әскери қызметшілер арасындағы қарым-қатынастың жарғылық ережелерін бұзумен көрінеді. Мұндай бұзушылық: ұрып-соғу, денсаулыққа жеңіл зиян келтіру, басқа да зорлық-зомбылық, Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлау немесе жәбірленушіні қорлау арқылы көрінеді.
ҚР ҚК 368 және 369-баптарында көзделген қылмыстарды талдау кезінде ұрып-соғу, денсаулыққа жеңіл зиян келтіру белгілері қаралды.
Басқа зорлық-зомбылық деп ұрып-соғу болып табылмайтын зорлық-зомбылықтың әртүрлі түрлері түсініледі: байлау, күштеп бас бостандығынан айыру, жыныстық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері, әртүрлі ақымақтық пен қорқыту. "Өзге де зорлық-зомбылық" ұғымы, сондай-ақ, кінәлі адам қауіп-қатердің көмегімен жәбірленушіні өзі үшін әскери қызметтің белгілі бір міндеттерін орындауға, жеке қызметтер жасауға, сол арқылы оның жеке қадір-қасиетін қорлайтын әрекеттер жасауға мәжбүрлеген жағдайларда, физикалық зорлық-зомбылықты қолдану қаупін де қамтиды.
ҚР Жоғарғы Сотының "жеке және заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы заңнаманы сот практикасында қолдану туралы" 1992 жылғы 18 желтоқсандағы Нормативтік қаулысы (ЖМ. және 2004 жылғы 18 маусымдағы қосымша) Ар — намыс — адамның қоғамдық бағалауы, оның рухани және әлеуметтік қасиеттерінің өлшемі; қадір — қасиет-адамның өзінің қасиеттерін, қабілеттерін, дүниетанымын, оның қоғамдық маңызын ішкі өзін-өзі бағалауы; іскерлік бедел-адамның іскерлік (өндірістік, кәсіби) қадір-қасиетін қоғамдық пікірмен тұрақты оң бағалау.
Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлау, ҚР ҚК 130-бабында көзделген қорлау құрамынан айырмашылығы, әдепсіз түрде көрсетілуі міндетті емес. Сондықтан әскери қызметшінің ар-намысы мен қадір-қасиетін төмендететін кез-келген мәлімдемелер мен басқа әрекеттер қарым-қатынастың жарғылық ережелерін бұзу ретінде қарастырылады. Қоғамдық қорлау қажет емес. Бұл жәбірленуші болмаған кезде де жасалуы мүмкін, бірақ әрқашан оның қадір-қасиетін өз көзімен қорлауға арналған.
Қорқыту-бұл жәбірленушінің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын, бірақ адамның қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін кез-келген іс-әрекетті жасауға, қандай-да бір жұмысты орындауға мәжбүрлеу арқылы оның жеке басын қорлау арқылы көрінетін әрекет.
Әскери қызметшілер арасындағы өзара қарым-қатынастардың жарғылық қағидаларын бұзу, олардың арасында бағыныстылық қатынастары болмаған кезде, ҚК-нің 370-бабының диспозициясында көрсетілген, бір әскери қызметшінің қызметке байланысты немесе олардың кем дегенде біреуінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде, сондай-ақ басқа жағдайларда жасаған, бірақ әскери ұжымға айқын құрметтемеушілік көрсетумен, өрескел бұзушылықпен қатар жүретін зорлық-зомбылық деп түсініледі бөлімшедегі ішкі тәртіп.
Зорлық-зомбылық ұрып-соғу және физикалық ауырсыну кезінде де, қорқыту, Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлау, азық-түлік, киім-кешек, әскери қызметшіге киім-кешек және басқа да қанағат ретінде берілген басқа заттарды мәжбүрлеп айырбастау немесе алып қою кезінде де көрінуі мүмкін.
Мүліктік, неке-отбасылық және өзге де азаматтық құқықтық қатынастар немесе әскери құқық тәртібіне қол сұғумен байланысты емес міндеттемелер негізінде туындаған зорлық-зомбылықты қолдану жеке адамға, бөтеннің мүлкіне қарсы қылмыстар және әскери қылмыстарға қатысы жоқ басқа да қылмыстар үшін жауапкершілікті көздейтін ҚК бабы бойынша саралануы тиіс.
Қылмыс әскери қызметшілер арасында ұрып-соғу, денсаулығына жеңіл зиян келтіру немесе өзге де зорлық-зомбылық жасау не ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлаумен немесе жәбірленушіні қорлаумен байланысты бағыныштылық қатынастары болмаған кезде олардың арасындағы өзара қарым-қатынастардың жарғылық қағидалары бұзылған кезден бастап аяқталған болып есептеледі.
Субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады. Кінәлі адам ұрып-соғу, денсаулығына жеңіл зиян келтіру, басқа да зорлық-зомбылық жасау, Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлау немесе жәбірленушіні қорлау арқылы әскери қызметшілер арасындағы қарым-қатынастың жарғылық ережелерін бұзатынын түсінеді және аталған әрекеттерді жасағысы келеді.
ҚК-нің 370-бабы бойынша әскери қызметке, әскери тәртіпті бұзуға байланысты емес жеке қатынастар негізінде бір әскери қызметшінің екіншісіне зорлық-зомбылық қолдану жағдайлары біліктілікке ие бола алмайды. Мұндай жағдайларда қылмыстық жауапкершілік жеке тұлғаға қарсы тиісті баптар бойынша туындауы мүмкін.
Біліктіліктің себептері мен мақсаттары маңызды емес, бірақ жаза тағайындау кезінде ескерілуі мүмкін. Егер жәбірленушінің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлау немесе оны қорлау әскери қызмет міндеттерін атқарумен байланысты болса, онда жауапкершілік ҚР ҚК 371-бабы бойынша туындайды.
Қылмыс субъектісі-арнайы, яғни әскерге шақыру немесе келісімшарт бойынша әскери қызмет өткеретін әскери қызметші. Бұл сарбаздар мен матростар, сержанттар мен старшиналар, сондай-ақ ҚР ӘК, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары офицерлік құрамының бағыныштылық қатынастарында жәбірленушімен тұрмайтын, яғни олардың бастықтары немесе қызметі мен әскери атағы бойынша бағыныштылары болып табылмайтын адамдар. Олар қызметтік жағдайы мен әскери атағы бойынша жәбірленушілермен, әскери атағы бойынша аға немесе кіші жәбірленушілермен тең болуы мүмкін.
ҚР ҚК 370-бабының 2-бөлігі: а) бірнеше рет; б) екі және одан да көп адамға қатысты; в) адамдар тобы, алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы немесе ұйымдасқан топ; г) қару қолданумен; д) денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтірумен жасалған дәл осындай іс-әрекет үшін жауапкершілікті көздейді.
ҚК-нің 370-бабы 2-бөлігінің " а " тармағында көзделген қайталану белгісі бойынша, егер бұрын жасалған іс-әрекет үшін адам қылмыстық жауаптылықтан босатылмаған болса, не ол үшін соттылығы алынбаған немесе өтелмеген және қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өтпеген болса, әскери қызметшілер арасындағы өзара қарым-қатынастардың жарғылық қағидаларын екі және одан да көп бұзушылықтар жасауды саралау қажет бұл әрекет.
Қайталану белгісі бойынша жалғасып жатқан қылмыс белгілері болмаған кезде әр уақытта бір адамға қатысты жасалған іс-әрекеттер де саралануға жатады (ҚР ҚК 11-бабының 4-бөлігі).
ҚК-нің 370-бабы 2-бөлігінің "б" тармағы бойынша екі немесе одан да көп адамға қатысты бір мезгілде де, әр түрлі уақытта жасалған іс-әрекеттер, егер бұл іс-әрекеттер жалғасатын болса, бірыңғай ниетпен қамтылған, бірақ әртүрлі себептермен бір мезгілде жүзеге асырылмаған іс-әрекеттер саралануға жатады. Бұл ретте соттар кінәлінің ниетінің бағытын, жасалған қылмыстың нақты мән-жайларын және оның себептерін, әртүрлі жәбірленушілерге қатысты жасалған әрекеттер арасындағы алшақтықтың ұзақтығын және т. б. зерттеуге тиіс.
Адамдар тобының, алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобының және ұйымдасқан топтың ұғымдары туралы (түсініктеме берілген баптың "в" тармағы) ҚК-нің 31-бабына түсініктемені қараңыз. Алайда, сіз осы қылмысқа қатысудың жеке ерекшеліктеріне тоқталуыңыз керек.
Қылмыс жасауға кінәлі әскери қызметшімен бірге жәбірленушінің бастығы немесе қарамағындағы адам не Азаматтық адам қатысқан жағдайларда, Орындаушының іс — әрекеті ҚР ҚК 370-бабы бойынша, ал бастықтың немесе бағынысты жәбірленушінің, сондай-ақ азаматтық тұлғаның іс-әрекеті-ҚР ҚК 28-бабы 4 және 5-бөлігі және 370-бабы бойынша сараланады. Мұндай жағдайларда қылмысты адамдар тобы немесе алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы жасаған деп санауға болмайды, өйткені бастық пен бағынушы, сондай-ақ бейбіт тұрғын орындаушылар емес, тек арандатушылар мен көмекшілер ретінде әрекет ете алады.
Белгілі бір жағдайларда оның қарамағындағыларға қатысты зорлық-зомбылықты тоқтату шараларын қолданбаған және осылайша өзінің лауазымдық міндеттерін өрескел бұзған бастықтың іс-әрекетінде ҚР ҚК 370-бабында көзделген қылмысқа қатысумен қатар басқа да лауазымдық қылмыстардың белгілері болуы мүмкін (мысалы, ҚР ҚК 380-бабы). Ал бағынышты адам ҚР ҚК-нің 370-бабында көзделген, оның бастығына қатысты жасалған қылмысқа қатысушы ретінде әрекет ете отырып, бір мезгілде өзінің қызметі бойынша нақты іс-әрекеттері үшін кек алу үшін бастыққа зорлық-зомбылық қолданса, жасалған іс-әрекет бап бойынша қосымша саралануы тиіс. ҚР ҚК 369.
Әскери қызметшінің қызметтік жағдайы бойынша өзіне тең келетін әскери қызметшіге қатысты бастықтың жарғылық емес әрекеттеріне бағыныстағы адам кінәлі адамда да, жәбірленушіде де қосылатын жағдайларда, бастықтың іс-әрекеттері ҚК-нің 370-бабы бойынша, ал бағыныштының іс-әрекеттері ҚК-нің 369-бабының тиісті бөлігі бойынша бастыққа қатысты зорлық-зомбылық іс-әрекеттері ретінде ҚК-нің 370-бабы бойынша саралануы тиіс. олардың қайсысы қылмыстың бастамашысы болды және оны жасай бастады.
Егер бастық бағыныштыға қатысты жарғылық емес әрекеттер жасаса және оған қызметтік жағдайы бойынша жәбірленушімен тең әскери қызметші қосылса, қосылатын бағыныштының іс-әрекеттері лауазымдық қылмысқа қатыстылық ретінде сараланады.
ҚР ҚК 370-бабы 2-бөлігінің" г " тармағы қаруды қолдану арқылы іс-әрекет жасағаны үшін қылмыстық жауаптылықты көздейді. Қаруды қолдану кезінде кінәлі адам оны іске қосқан, яғни жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына зиян келтіретін жағдайларды ғана қарастырған жөн. Қылмыс жасаған кезде кінәлінің қаруы болған кезде қаруды қолдану деп санауға болмайды, бірақ сонымен бірге ол оны қорқытпады немесе пайдаланбады, ал ауызша қауіп қарумен нақты әрекеттермен бірге жүрмеді.
Ауырлығы орташа зиян келтіру үшін ҚК-нің 104-бабына түсініктемелерді қараңыз.
ҚР ҚК 370-бабының 3-бөлігі біліктілік мән-жайы ретінде ауыр зардаптардың туындауын көздейді. ҚК-нің 370-бабының 3-бөлімінде көрсетілген ауыр зардаптарға жәбірленушінің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіру, оның ішінде абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соққан, адамды суицидке не өзіне-өзі қол жұмсауға оқталғанға дейін жеткізу, жауынгерлік тапсырманы орындаудың бұзылуы, апат немесе авария, жауынгерлік техниканы істен шығару, ірі материалдық залал келтіру және т. б.
Мұндай салдарлар ҚК-нің осы бабының диспозициясымен және қылмыстардың басқа құрамдары бойынша қосымша біліктілікпен қамтылады.
Егер осы қылмыстарды жасаған кезде кінәлінің әрекеттері қасақана өлтірумен байланысты болса, онда олар ҚР ҚК 96-бабы бойынша қосымша біліктілікке жатады.
Жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы үшін ауыр зардаптарға әкеп соққан бастықтың немесе лауазымды адамның билікті асыра пайдалануы немесе қызметтік өкілеттігін асыра пайдалануы осы ереже бойынша саралануы тиіс.
ҚР ҚК 370-бабында көзделген қылмыс және белгілері ҚК 380-бабында көрсетілген, бастық немесе лауазымды адам жасаған, жәбірленушіден оның жеке заттары мен заттарын алып қоюмен қатар жүретін билікті теріс пайдалану, билікті асыра пайдалану немесе әрекетсіздік әскери қылмыстар мен меншікке қарсы қылмыстар үшін жауапкершілікті көздейтін қылмыстар жиынтығы бойынша сараланады.
ҚР Жоғарғы Сотының "Әскери қылмыстар туралы істер бойынша сот практикасы туралы" нормативтік қаулысының 12-тармағына сәйкес егер зорлық-зомбылық немесе оны қолдану қаупі қызмет өткеру кезеңінде әскери қызметшіге берілген заттарды немесе киім-кешектерді алып қоюмен қатар жүрсе, онда мұндай әрекеттер, ұрлауға ниет болмаған кезде, әскери қылмыстар үшін жауапкершілікті көздейтін қылмыстық заңның бабы диспозициясымен қамтылады.
ҚР ҚК 370-бабының 1 және 2-бөлімдерінде көзделген қылмыстар ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.
ҚР ҚК 370-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс ауыр қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
