393-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы қылмыстық процестік кодексінің айыптау үкімі

Айыптау үкімінде соттың тану туралы шешімі бар

қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін сотталушының кінәсі.

Айыптау үкімі шығарылады:

1) сотталғандарға өтеуге жататын қылмыстық жаза тағайындаумен;

2) адамды қылмыстық жауаптылықтан босатумен;

3) қылмыстық жаза тағайындаумен және оны өтеуден босатумен;

4) қылмыстық жаза тағайындалмай;

5) қылмыстық жазаны өтеуді кейінге қалдырумен жүзеге асырылады.

Айыптау үкімі жорамалдарға негізделе алмайды және сот талқылауы барысында сотталушының қылмыстық құқық бұзушылық жасаудағы кінәсі сот зерттеген дәлелдемелер жиынтығымен расталған жағдайда ғана қойылады.

Сотталғандарға жаза тағайындаумен айыптау үкімін шығара отырып, сот оның түрін, мөлшерін, режимін және өтеу мерзімін есептеудің басталуын дәл анықтауы керек.

Егер адамды осы қылмыстық құқық бұзушылық үшін қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өткен болса, сондай-ақ осы Кодекстің 36-бабының бірінші бөлігінде көзделген жағдайларда сот адамды қылмыстық жауаптылықтан босата отырып, айыптау үкімін шығарады.

Сот, егер үкім шығарылған кезде жаза тағайындалып, одан босатыла отырып, айыптау үкімін шығарады:

1) осы үкіммен сотталған адамға тағайындалған жазаны немесе өтеуді қолданудан босататын рақымшылық актісі шығарылған;

2) Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 62-бабында белгіленген алдын ала қорытындыны есепке алу қағидаларын ескере отырып, сотталушының осы іс бойынша қамауда болған уақыты сот тағайындаған жазаны сіңіреді.

Сот істі тоқтатады немесе тараптардың өтініші бойынша, егер ол шығарылған кезде сотталушы қайтыс болса, жаза тағайындалмай айыптау үкімін шығарады.

Сот Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 74-бабында және 76-бабының екінші бөлігінде көзделген жағдайларда қылмыстық жазаны өтеуді кейінге қалдыра отырып, айыптау үкімін шығарады.

Сот отырысында белгіленген және тексерілген және заң талаптарын сақтай отырып алынған сенімді дәлелдемелердің жиынтығы айыптау үкімін шығаруға негіз болып табылады.

Мақалада айыптау үкімдерінің 5 түрі көрсетілген. Үкімдердің көрсетілген түрлерін шығару үшін негіздер осы баптың 4-8 – бөліктерінде баяндалған.

Айыптау үкімі болжамдарға негізделмеуі мүмкін және сотталушының кінәсі сотта зерттелген дәлелдердің жеткілікті және дәйекті жиынтығымен расталған кезде айтылуы мүмкін.

Қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылған адамға қатысты сотталушының өтеуіне жататын жаза тағайындала отырып, айыптау үкімі шығарылады. Бұл ретте сот бұл үшін ешқандай кедергілер жоқ екендігіне негізделуге тиіс. Үкім шығару кезінде сот жазаны өтеу мерзімінің түрін, мөлшерін, режимін және басталуын дәл белгілеуі керек.

Қылмыстық жауаптылықтан босатыла отырып, айыптау үкімі адамды қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өткен жағдайларда және ақталмайтын негіздер бойынша – белсенді өкінуге, жәбірленушімен татуласуға және келтірілген зиянның түзелуіне, іс-әрекет қоғамдық қауіпті болуды тоқтатқан кездегі жағдайдың өзгеруіне байланысты қойылады.

ҚК-нің 88-бабында белгіленген қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өткен жағдайда, қылмыстық істі қарау істі алдын ала тыңдау сатысында немесе бас сот талқылауында тоқтату туралы қаулымен аяқталады. Бұл ретте ҚІЖК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 4) тармақшасы негізінде қаулы шығарылады.

Егер сотталушы істі көрсетілген негіз бойынша тоқтатуға қарсылық білдірсе, сондай-ақ егер негізгі сот талқылауында ескіру мерзімінің аяқталу фактісі анықталса, сот кінәлі адамды қылмыстық жауаптылықтан босата отырып, айыптау үкімін шығарады.

Жаза тағайындаумен және одан босатумен айыптау үкімі жазаны қолданудан босататын рақымшылық жасау туралы акт шығарылған кезде, сондай-ақ сотталушының іс бойынша қамауда болған уақытын сот тағайындаған жаза жұтып қойған кезде қаулы етіледі.

Жасалған қылмыс үшін жазаның қолданылуын жоятын рақымшылық актісі болған кезде қылмыстық істі тоқтатуға алдын ала да, бас сот талқылауында да жол беріледі.

Егер сотталушы істің тоқтатылуына қарсылық білдірсе, онда іс жалпы тәртіппен қаралады және жаза тағайындаумен және рақымшылық актісі негізінде оны өтеуден босатумен айыптау үкімін шығарумен аяқталады.

Сотталушының қайтыс болуы сот талқылауының кез келген кезеңінде іс бойынша іс жүргізуді тоқтату үшін негіз болып табылады. Бұл жағдайда сот шешімі қаулыда көрсетіледі. Қайтыс болған адамға қатысты жаза тағайындалмай айыптау үкімі істі қарау туралы қайтыс болған адамды оңалту мақсатында не басқа адамдарға қатысты істі қарау үшін Тараптар өтініш білдірген кезде қаулы етіледі.

Қылмыстық жазаны өтеуді кейінге қалдыра отырып, үкім қаулысының негіздері Қазақстан Республикасы ҚК 74-бабында және 76-бабының 2-бөлігінде баяндалған. Айыптау үкімінде сот жазаны өтеуді кейінге қалдыра отырып, жаза тағайындау себептерін келтіруге міндетті.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы