438-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі заңды күшіне енген істерді талап етудің және сот актілерін қайта қараудың себептері мен негіздері
1. Азаматтық істі тиісті соттан кассациялық тәртіппен тексеру үшін Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьялары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры не оның тапсырмасы бойынша Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының орынбасарлары, облыстардың прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар талап ете алады.
2. Осы Кодекстің 435-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген адамдардың өтініштері, сол сияқты өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының, Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының бастамасы істерді талап етуге себеп болып табылады.
3. Іс талап етілген жағдайда сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхат іс келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде кассациялық сатыдағы сотта қаралуға тиіс.
4. Істі талап ету туралы сұрау салуды сот ол сотқа келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей орындайды.
Прокурор істі талап еткен жағдайда кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхатты прокурор іс прокуратураға келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде қарауға тиіс.
5. Осы Кодекстің 434-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға осы Кодекстің 427-бабында көзделген, заңсыз сот актісін шығаруға әкеп соққан материалдық және процестік құқық нормаларының елеулі бұзылуы негіздер болып табылады.
6. Осы Кодекстің 434-бабының үшінші және бесінші бөліктерінде көрсетілген заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз болып табылады:
1) қабылданған қаулыны орындау адамдардың өмірі, денсаулығы үшін не Қазақстан Республикасының экономикасы мен қауіпсіздігі үшін ауыр қайтымсыз салдарға әкеп соғуы мүмкін жағдайлар;
2) Қабылданған қаулы адамдардың белгісіз тобының құқықтары мен заңды мүдделерін немесе өзге де жария мүдделерді бұзатын жағдайлар;
3)қабылданған қаулы соттардың құқық нормаларын түсіндірудегі және қолданудағы біркелкілігін бұзатын жағдайлар.
1. Заң шығарушы кассациялық тәртіппен тексеру үшін тиісті соттан азаматтық істерді талап етуге құқығы бар лауазымды адамдардың толық шеңберін белгіледі: Жоғарғы Соттың Төрағасы, Жоғарғы Соттың судьялары, сондай-ақ Бас Прокурор не оның тапсырмасы бойынша Бас Прокурордың орынбасары, облыстардың прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар. Бас прокурордың орынбасарының, облыстардың прокурорларының және оларға теңестірілген прокурорлардың азаматтық істі талап ету құқығы Бас Прокурордың тапсырмасы бойынша ғана мүмкін болады. Демек, аталған адамдардың азаматтық істерді талап ету туралы өтінішіне бас прокурордың жазбаша тапсырмасы қоса берілуге тиіс.
2. АІЖК - нің 435-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген адамдардың-тараптардың, іске қатысатын адамдардың, мүдделері сот актілерімен қозғалатын басқа да адамдардың және олардың өкілдерінің өтініштері, сондай-ақ өз құзыреті шегінде Жоғарғы Сот Төрағасының, Бас прокурордың бастамасы істерді талап етуге себептер болып табылады.
3. Сот актілерін қайта қарау туралы өтініш әрқашан істі талап етуге әкеп соқтырмайды. АІЖК-нің 442-бабының бірінші бөлігінде көзделген негіздер болған кезде өтінішхат оларды берген адамдарға қайтарылуға тиіс. Алдын ала қарау сатысында, оны қайтаруға негіз болмаған жағдайда, Жоғарғы Соттың судьясы істі талап етеді. Істі талап ету қажеттілігін судья өтінішхаттың мазмұнына, оған қоса берілген құжаттарға және іс бойынша жасалған сот актілеріне сүйене отырып, дербес айқындайды. Негіздердің болуы немесе болмауы туралы мәселені судья өтінішхат келіп түскен күннен бастап он күн мерзімде шешеді. Іс талап етілген жағдайда сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхат іс келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде кассациялық сатыдағы сотта қаралуға тиіс.
4. Заң шығарушы кассациялық сатыдағы соттың соттан істі талап ету туралы сұрау салуын орындаудың шекті мерзімін белгіледі - ол сотқа келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей. Сондай - ақ, прокурор істі талап еткен жағдайда кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхатты қараудың шекті мерзімі-іс прокуратураға келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні белгіленді.
Азаматтық істерді оны талап етуге құқығы бар адамдардың талап ету мерзімдерін, жергілікті соттардың сұрау салуларды орындау мерзімін, танысу және процестік шешімдер қабылдау үшін істердің болу мерзімдерін егжей-тегжейлі регламенттеу, егер мұндай жағдайлар орын алса, соттардың процеске қатысушылардың құқықтарын бұзуына жол берген әуре-сарсаңдарды болдырмауға және уақтылы ден қоюға бағытталған.
5. Кез келген сот актісін Жоғарғы Соттың кассациялық сатысы қайта қарауы мүмкін емес, өйткені бұл саты құқық нормаларын елеулі бұзушылықтардың болуы немесе болмауы тұрғысынан ғана тексеру жүргізеді және қосымша дәлелдемелерді қабылдамайды. АІЖК нормаларын бұзу немесе оларды қасақана сақтамау іске қатысатын адамдар үшін теріс құқықтық салдарға әкеп соғуы мүмкін. Осыған байланысты істі сот талқылауына дайындау сатысында дәлелдемелерді ұсыну және ашу бойынша барлық белгіленген ережелерді сақтау қажет. Апелляциялық шағымдану тәртібі сақталған жағдайда, АІЖК - нің 434-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген заңды күшіне енген сот актілерін-жергілікті және басқа да соттардың сот актілерін, сондай-ақ Жоғарғы Соттың мамандандырылған сот әріптесінің сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарау үшін АІЖК-нің 427-бабында көзделген материалдық және процестік құқық нормаларының елеулі бұзылуы негіздер болып табылады (түсініктемені қараңыз АІЖК-нің 427-бабына).
6. Апелляциялық шағымдану тәртібі сақталмаған жағдайда, АІЖК - нің 434-бабының үшінші және бесінші бөліктерінде көрсетілген заңды күшіне енген сот актілерін-жергілікті және басқа да соттардың заңды күшіне енген сот актілерін, сондай-ақ істер бойынша кассациялық тәртіппен қайта қарау үшін негіздер -
1) оңайлатылған өндіріс тәртібімен қаралғандарға;
2) біткен бітімгершілік келісіммен, дауды (жанжалды) медиация тәртібімен реттеу туралы келісіммен немесе дауды партисипативтік рәсім тәртібімен реттеу туралы келісіммен;
3) жеке тұлғалардың мүліктік мүдделеріне байланысты - талап қою сомасы екі мың айлық есептік көрсеткіштен кем болған кезде және заңды тұлғалар талап қою сомасы отыз мың айлық есептік көрсеткіштен кем болған кезде;
4) талап қоюдан бас тартуға байланысты аяқталған;
5) Төлем қабілетсіздігін реттеу туралы істер, сондай-ақ оңалту рәсімі мен банкроттық рәсімі шеңберінде туындайтын даулар бойынша, оның ішінде борышкер жасаған мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы, борышкердің мүлкін қайтару туралы, банкроттықты немесе оңалтуды басқарушының талап-арыздары бойынша дебиторлық берешекті өндіріп алу туралы істер, сондай-ақ кассациялық сатының қаулылары бойынша ерекше жағдайлар, мемлекет мүддесі үшін ден қоюды және сот практикасының біркелкілігін қамтамасыз етуді талап етеді.
Яғни, бұл:
1) қабылданған қаулыны орындау адамдардың өмірі, денсаулығы үшін не Қазақстан Республикасының экономикасы мен қауіпсіздігі үшін ауыр қайтымсыз салдарға әкеп соғуы мүмкін жағдайлар;
2) Қабылданған қаулы адамдардың белгісіз тобының құқықтары мен заңды мүдделерін немесе өзге де жария мүдделерді бұзатын жағдайлар;
3)қабылданған қаулы соттардың құқық нормаларын түсіндірудегі және қолданудағы біркелкілігін бұзатын жағдайлар. Көрсетілген негіздер болған кезде Жоғарғы Сот Төрағасы заңды күшіне енген сот актісін қайта қарау туралы ұсыныс Не Бас прокурор - наразылық енгізеді.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
