46-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің арнайы құқығынан айыру
1. Судья нақты адамға берілген арнайы құқықтан айыруды қолданады.
2. Арнайы құқықтан айыру мерзімі бір айдан кем және екі жылдан артық болмауы тиіс.
3. Көлік құралдарын басқару құқығынан айыру мерзімі алты айдан және он жылдан кем болмауы тиіс.
4. Көлік құралын мас күйінде басқару Не белгіленген тәртіппен мас күйінде куәландырудан өтуден жалтару, сондай-ақ аталған адамдар өздері қатысушылары болып табылатын жол-көлік оқиғасы болған жердің белгіленген қағидаларын бұза отырып қалдырған жағдайларды қоспағанда, көлік құралдарын басқару құқығынан айыру осы құралдарды мүгедектікке байланысты пайдаланатын адамдарға қолданыла алмайды.
5. Аңшылық, балық аулау, аңшылық қаруды, оған оқ-дәрі керек-жарақтарын және балық аулау құралдарын сақтау және алып жүру құқығынан айыру, осы құқықты пайдалану тәртібін жүйелі түрде бұзуды қоспағанда, аңшылық (балық аулау) өмір сүрудің негізгі заңды көзі болып табылатын адамдарға қолданыла алмайды.
1 бөлім. Әкімшілік жазаның бір түрі-судья тағайындайтын нақты адамға берілген арнайы құқықтан айыру. Осы мақаланы талдай отырып, заң шығарушы арнайы құқықтан айыруды – белгілі бір адамды көлік құралын басқару құқығынан айыруды және аң аулау, балық аулау, аңшылық қаруды, оған оқ-дәрі мен балық аулау құралдарын сақтау және алып жүру құқығынан айыруды білдіреді деген қорытынды жасауға болады.
Арнайы құқықтан айыру жазаның негізгі түрі де, қосымша түрі де қолданылуы мүмкін.
Арнайы құқықтан айыру түріндегі жазаны тағайындауды тек судья жүзеге асырады.
Соттарда арнайы құқықтан айыру түріндегі әкімшілік жазаны қолдану кеңінен қолданылады. Әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адамның кінәсі дәлелденген жағдайда көлік құралдарын басқару құқығынан айыру міндетті түрде заңның мынадай нормалары бойынша қолданылады:
- ӘҚБтК-нің 608-бабы "алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйіндегі жүргізушінің көлік құралын басқаруы, сол сияқты көлік құралын басқаруды алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйіндегі адамға беру";
- ӘҚБтК 610-бабының 2-бөлігі "көлік құралдарының жүргізушілерінің адамдардың денсаулығына зиян келтіруге, көлік құралдарына немесе өзге де мүлікке зиян келтіруге әкеп соққан Жол жүрісі ережелерін бұзуы";
- ӘҚБтК 611-бабының 2-бөлігі "жүргізушінің жол-көлік оқиғасына байланысты міндеттерін орындамауы";
- ӘҚБтК 613-бабының 4-бөлігі "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы автокөлік құралдарын өткізу пункттерінде және Қазақстан Республикасының, әскери полицияның аумағындағы көліктік бақылау бекеттерінде ішкі істер (полиция), көліктік бақылау органдары қызметкерінің талаптарын орындамау, алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйіне куәландырудан өтуден жалтару".
Бұл ретте ӘҚБтК-нің 40-бабының 2-бөлімінде көзделген әкімшілік жазаның мақсаттарына заңнама талаптарын сақтау және құқықтық тәртіпті құрметтеу рухында құқық бұзушылық жасаған адамды тәрбиелеу, сондай-ақ құқық бұзушының өзі де, басқа да адамдар да жаңа құқық бұзушылықтар жасауының алдын алу сияқты мақсаттарға қол жеткізіледі.
Алайда, бүгінгі күні жазаның осы түрін қолдану кезінде проблема бар. ӘҚБтК-нің 608-бабы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін арнайы құқықтан айыру түріндегі әкімшілік жаза қолдану мысалында жоғарыда айтылған тұжырымның дұрыстығына көз жеткізуге болады.
ӘҚБтК-нің 608-бабының бөліктерінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамын әкімшілік құқық бұзушылық субъектілері бойынша бөлуге болады, атап айтқанда: көлік құралын басқару құқығы бар адам; көлік құралын басқару құқығынан айырылған адам; көлік құралын басқару құқығы жоқ адам жасаған құқық бұзушылық.
Әкімшілік жаза қолдану практикасы әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адам тек жарамды ғана емес, сонымен бірге болжамды құқығынан айырылатындай етіп қалыптасады, өйткені соттар өз қаулыларында Көлік құралдарын басқару құқығынан айыру туралы айтады, бұл ретте көлік құралдарының қандай санаттарын басқару құқығынан құқық бұзушы айырылатынын нақтыламайды. Осылайша, "В" санатындағы көлік құралдарын басқару құқығы бар адам басқару құқығына жүргізуші куәлігін алмаған басқа санаттағы көлік құралдарын басқару құқығынан айырылады.
Сонымен бірге, егер құқық бұзушы көлік құралының белгілі бір санатын басқару құқығына жүргізуші куәлігі болса, бірақ іс жүзінде басқа санаттағы көлік құралын басқарса ("В" санатындағы көлік құралын басқаруға құқығы бар, ал іс жүзінде "С" немесе "Д" санатындағы көлік құралын басқарса) Көлік құралдарын басқаруға құқығы жоқ деп танылады және тек әкімшілік қамауға алу.
Арнайы құқықтан айыруды көздейтін Кодекстің Ерекше бөлігінің баптарының диспозицияларында тиісті ережелердің өрескел бұзушылықтары (мысалы, мас күйінде автомотокөлік құралын басқару) тікелей көрсетіледі.
2 бөлім. Арнайы құқықтан айыру мерзімі салыстырмалы түрде белгілі сипатқа ие және Ерекше бөлімнің баптарының санкциялары шегінде тағайындалады. Арнайы құқықтан айырудың ең аз мерзімі бір айдан кем болмауы тиіс, ал ең жоғары мерзімі - екі жылдан артық болуы тиіс.
3 бөлім. Көлік құралдарын басқару құқығынан айыру мерзімі де салыстырмалы түрде белгілі сипатқа ие және Ерекше бөлімнің баптарының санкциялары шегінде тағайындалады. Көлік құралын басқару құқығынан айырудың ең аз мерзімі алты айдан кем болмауы тиіс, ал ең жоғары мерзімі - он жылдан астам болуы тиіс.
4-5 бөлім. Осы баптың мағынасы бойынша арнайы құқықтан айыру Жеке тұлғаларға қолданылады. Оның нұсқамаларында арнайы құқықтан айыруды қолданудың келесі шектеулері қарастырылған:
көлік құралын мас күйінде басқару, белгіленген тәртіппен мас күйінде медициналық куәландырудан өтуден жалтару, сондай-ақ қатысушысы бар жол-көлік оқиғасы болған жердің белгіленген қағидаларын бұза отырып, аталған адам көлік құралын пайдаланған адамға көлік құралын басқарудың арнайы құқығынан айыруды мүгедектікке байланысты қолдануға болмайды ол болды;
аңшылық құқығы түріндегі арнайы құқықтан айыру аңшылық (балық аулау) күнкөрістің Негізгі Заңды көзі болып табылатын адамдарға қолданыла алмайды.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
