737-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізудің міндеттері  

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізудің міндеттері:

     1) әрбір істің мән-жайларын уақтылы, жан-жақты, толық және объективті анықтау, оны осы Кодекске сәйкес шешу;

     2) Өндіріске қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін іске асыруды қамтамасыз ету;

     3) әкімшілік құқық бұзушылықтар жасауға ықпал еткен себептер мен жағдайларды анықтау;

     4) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулының, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқаманың орындалуын қамтамасыз ету.

     Түсіндірме мақалада келтірілген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу міндеттері тікелей әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнаманың жалпы міндеттерінен туындайды және оларды әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге қатысты нақтылайды. Олар өндірістің мәні мен мазмұнын анықтайды. Тапсырмалардың әрқайсысы жеке сипаттаманы қажет етеді.  

     1) әрбір істің мән-жайларын уақтылы, жан-жақты, толық және объективті анықтау, оны Кодекске сәйкес шешу.  

     Уақтылығы уәкілетті органдардың іс бойынша олардың бұзылуына және сөзбұйдаға жол бермей, заңнамада белгіленген тиісті іс жүргізу мерзімдерінде қажетті іс-әрекеттерді орындау міндетін көздейді.  

     Жалпы, мерзімдер әкімшілік заңнаманың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл сот практикасында процестің жеделдігі уақытты қатаң шектеу және бақылау арқылы ғана мүмкін деген пікірге байланысты. Бұл тәсіл ақылға қонымды мерзімдер институтымен салыстырылады. Оның ұлттық заңнамаға интеграциялаудың алғашқы және сәтсіз әрекеті 2015 жылы ҚІЖК-де 192-бапта жасалды. Алайда, бұл әрекетті сәтті деп тану қиынға соғады, өйткені көрсетілген баптың 1-бөлігіндегі мерзімнің ақылға қонымдылығын көрсеткеннен кейін, екінші бөлімде және одан әрі мәтін бойынша сотқа дейінгі тергеудің нақты мерзімдері келтірілген, бұл іс жүзінде олардың ақылға қонымдылығын төмендетеді. Екінші және сәтті әрекет ҚІЖК сияқты жария-құқықтық даулар бойынша сот талқылауы мерзімінің негізділігі айқындалған жаңа Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің жобасында жасалды.  

     Жан-жақтылығы мен толықтығы істі дұрыс шешу үшін маңызы бар мән-жайларды егжей-тегжейлі және жан-жақты белгілеу мен процестік бекітуден тұрады. Оларға Әкімшілік құқық бұзушылық жасалды ма, оны жасауға осы адам кінәлі ме, ол әкімшілік жауаптылыққа жатады ма, жауапкершілікті жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар бар ма, іс бойынша іс жүргізуді болдырмайтын мән-жайлар бар ма, сондай-ақ адамды әкімшілік жауаптылыққа тартпауға мүмкіндік беретін мән-жайлар бар ма деген мәліметтер жатады.

     Көрсетілген анықтамалардың мазмұны туралы ӘҚБтК-нің жалпы бөлігінің баптарына түсініктемеде егжей-тегжейлі баяндалған.  

     Объективтілік әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуді бейтарап, бейтарап жүзеге асырудан тұрады. Істі қарауға уәкілетті органдар іс бойынша іс жүргізу кезінде бейімділікке, сондай-ақ біржақты еңіске жол бермеуге міндетті.

     Өкінішке орай, ӘҚБтК – де ҚІЖК-де бар арнайы салалық қағидат жоқ-істің мән-жайларын жан-жақты, толық және объективті зерттеу (ҚІЖК-нің 24-бабы). Алайда, бұл оны әкімшілік іс жүргізуде елемеу дегенді білдірмейді. Міндеттер қатарына объективтілік талаптарын қосу-бұл растау.  

     Сонымен қатар, объективтілік талабы, сондай-ақ жан-жақтылығы мен толықтығы, заң шығарушы іс бойынша дәлел бола алатын нақты деректер айналымының ерекшеліктерін реттейтін ӘҚБтК-нің 4-бөлімінің нормаларына енгізілген.  

     Мысалы, ӘҚБтК-нің 783-бабы "әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жиналған барлық дәлелдемелер Мұқият, жан-жақты және объективті тексеруге жатады" немесе ӘҚБтК-нің 784-бабының 2-бөлігі "әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын судья, орган (лауазымды адам) дәлелдемелерді жан-жақты негізде өзінің ішкі сенімі бойынша бағалайды., заң мен ар-ожданға сүйене отырып, дәлелдемелерді олардың жиынтығында толық және объективті қарау".  

     Кодекске сәйкес істі шешу әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнаманың іс жүргізу нормаларын қатаң сақтауды талап ету ретінде қарастырылады. Кодекстің 8-бабының 3-бөлігіне сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік берілген соттың, органдардың (лауазымды адамдардың) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу кезінде заңды бұзуына жол берілмейді және заңда белгіленген жауаптылыққа, қабылданған актілерді жарамсыз деп тануға және олардың күшін жоюға әкеп соғады.

     2) Өндіріске қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін іске асыруды қамтамасыз ету.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушылар, олардың құқықтары мен міндеттері ӘҚБтК-нің 38-тарауында айқындалған. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органдар өндіріске қатысатын азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, олардың міндеттерін жүзеге асыру үшін жағдайлар жасауға, өндіріске қатысушылардың заңды талаптарын қанағаттандыру үшін уақтылы шаралар қабылдауға міндетті.  

     Кодексте азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, оларға өзге адамдар немесе мемлекеттік органдар тарапынан қол сұғушылық үшін жауапкершілікті белгілеу бөлігінде де, сондай-ақ әкімшілік іс жүргізуде, оның ішінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша шығарылған қаулыларды қайта қарау сатысында азаматтардың құқықтарын қорғаудың заңды тетіктерін бекіту тұрғысынан да ерекше назар аударылды. Мұнда олардың құқықтарын қорғаудың Кодексте белгіленген құралдары, атап айтқанда Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның (лауазымды адамның) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), сондай-ақ осындай құқық бұзушылық туралы іс бойынша шығарылған қаулыға шағымдану маңызды орын алады. Атап айтқанда, Кодекстің дербес тарауына әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның (лауазымды адамның) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдану бөлінген.

     3) әкімшілік құқық бұзушылықтар жасауға ықпал еткен себептер мен жағдайларды анықтау.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуді жүзеге асыру кезінде уәкілетті органдар жасалған құқық бұзушылықтарға ден қоюмен ғана шектеле алмайды. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнаманың жалпы міндеттерінің бірі құқық бұзушылықтардың алдын алу болып табылады. Осыған байланысты, істерді қарау кезінде органдар (лауазымды адамдар) құқық бұзушылықтар жасауға ықпал еткен себептер мен жағдайларды анықтау үшін қажетті шаралар қабылдауға және олардың өкілеттіктеріне сәйкес осы себептер мен жағдайларды жоюға қол жеткізуге міндетті. Өнерге сәйкес. ӘҚБтК 826 әкімшілік құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлар анықталған кезде орган (лауазымды адам) тиісті ұйымға және лауазымды адамдарға оларды жою жөнінде шаралар қабылдау туралы ұсыныс енгізеді. Кодекстің 829-19-бабына сәйкес, әкімшілік құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлар анықталған кезде сот жеке қаулы шығарады және тиісті ұйымға және лауазымды адамдарға оларды жою жөнінде шаралар қабылдау туралы ұсыныс енгізеді.

     "Құқық бұзушылықтардың алдын алу туралы" 2010 жылғы 29 сәуірдегі ҚР Заңының 23-бабына сәйкес құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою туралы ұсыныс құқық бұзушылықтардың жеке профилактикасы шараларына жатады. Құқық бұзушылықтардың жеке профилактикасы шаралары олардың тарапынан құқық бұзушылықтардың жасалуының алдын алу, сондай-ақ олардың жасалуына ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою мақсатында адамның не адамдардың шектеулі тобының құқықтық санасы мен мінез-құлқына жүйелі түрде мақсатты әсер ету үшін қолданылады.

     Ұсынымды алған күннен бастап бір ай мерзімде тиісті ұйымның басшысы немесе лауазымды адамы ұсынымды қарау нәтижелері және қабылданған шаралар туралы ақпаратты мемлекеттік органға жазбаша түрде беруге міндетті. Ұйым басшысының және басқа адамдардың қабылданған шаралар туралы хабарламауы, сол сияқты істі қараған органдардың (лауазымды адамдардың) ұсынымдары бойынша Әкімшілік құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөнінде шаралар қолданбауы ӘҚБтК-нің 479-бабы бойынша әкімшілік жауаптылықтың басталуына әкеп соғады.

     4) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулының, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқаманың орындалуын қамтамасыз ету.

     "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша Қаулы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2010 жылғы 20 сәуірдегі № 5 нормативтік қаулысының нормаларына сүйене отырып, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша Қаулы – бұл істі қарау нәтижелері бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізудің қорытындысы көрсетілетін процестік құжат деп қорытынды жасауға болады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарағаннан кейін орган (лауазымды адам) мынадай қаулылардың бірін шығарады:

     1) әкімшілік жаза қолдану;

     2) іс бойынша іс жүргізу тоқтатылған жағдайларда жүзеге асырылады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі, шағымды, наразылықты қарағаннан кейін сот мынадай қаулылардың бірін шығарады:

     1) әкімшілік жаза қолдану;

     2) іс бойынша іс жүргізуді тоқтату;

     3) қаулыны, нұсқаманы өзгеріссіз, ал шағымды, наразылықты қанағаттандырмай қалдыру;

     4) қаулының өзгеруі;

     5) қаулының, нұсқаманың күшін жою және істі тоқтату;

     6) іс бойынша қаулының, нұсқаманың күшін жою және жаңа қаулы шығару.

Нұсқама-әкімшілік іс жүргізудің оңайлатылған түпкілікті нысанының құжаты, ол үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген ЖҚЕ бұзушылық жасалған сәтті тіркеуді білдіреді. Нұсқаманы Орындаушы шығармайды, ол автоматты режимде ресімделеді, содан кейін жауапты тұлға оны басып шығарады және пошта арқылы жібереді. Осылайша, сертификатталған аспаптың көрсеткіштері сияқты автоматты режимде ресімделетін айыппұлды төлеу қажеттілігі туралы нұсқама шығару лауазымды адамның әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) жатқызыла алмайды, өйткені айыппұлды төлеу қажеттілігі туралы нұсқама техникалық құралмен автоматты түрде шығарылады. Осы себептер бойынша нұсқама ӘҚБтК-нің 822-бабының тәртібімен уәкілетті лауазымды адам шығаратын әкімшілік жаза қолдану туралы қаулы болып табылмайды .

     Кез-келген құқық қолдану процесі сияқты, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізу тек іс бойынша шешім қабылдаумен шектелмейді. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулы, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқама шығару ғана жеткіліксіз, оларды нақты орындау қажет. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыны, айыппұл төлеу қажеттігі туралы Нұсқаманы орындамау немесе тиісінше орындамау іс бойынша іс жүргізу шеңберінде уәкілетті органдар жүзеге асырған барлық жұмысты құнсыздандырады, іс жүргізуге қатысушылардың және әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамамен қорғалатын қоғамдық қатынастардың құқықтық қорғалмағанын куәландырады. Мұндай заңнаманың және оның нормаларына негізделген уәкілетті органдардың қызметінің тиімділігі негізделген қоғамдық сынға ұшырайды.

     Іс бойынша қабылданған қаулыны орындау мақсатында уәкілетті лауазымды адам өз өкілеттіктері шегінде жеке тұлғаға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз етудің мынадай шараларын қолдануға құқылы:

     1) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалған жерге жеткізу;

     2) жеке тұлғаны әкімшілік ұстау;

     3) жетек;

     4) жеке тұлғаның жанындағы заттарды жеке тексеріп қарау және тексеріп қарау;

     5) Көлік құралдарын, шағын көлемді кемелерді тексеріп қарау;

     6) Құжаттар мен заттарды алып қою;

     7) көлік құралын немесе шағын көлемді кемені басқарудан шеттету және оны алкогольдік, есірткілік, уытқұмарлық масаң күйіне куәландыру;

     8) көлік құралын немесе шағын көлемді кемені ұстау, жеткізу және пайдалануға тыйым салу;

     9) тексеру;

     10) жеке тұлғаны алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық масаң күйіне медициналық куәландыру;

     11) қызметті немесе оның жекелеген түрлерін тоқтата тұру не оған тыйым салу.

     Заңды тұлғаға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз етудің мынадай шаралары қолданылуы мүмкін:

     1) заңды тұлғаға тиесілі үй-жайларды, ондағы аумақтарды тауарларды, көлік құралдарын және өзге де мүлікті, сондай-ақ тиісті құжаттарды қарап-тексеру;

     2) заңды тұлғаға тиесілі құжаттарды алып қою;

     3) заңды тұлғаға тиесілі тауарларға, көлік құралдарына және өзге де мүлікке тыйым салу немесе алып қою;

     4) қызметті немесе оның жекелеген түрлерін тоқтата тұру не оған тыйым салу.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шаралары Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыны орындау сатысында, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалғанға дейін, іс бойынша іс жүргізу кезеңінде қолданылуы мүмкін.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы