742-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін әкімшілік жауаптылыққа тартпауға мүмкіндік беретін мән-жайлар
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу қылмыстық заңнамада көзделген қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілерінің болуына байланысты материалды прокурорға, сотқа дейінгі іс жүргізу органына берген жағдайда осы Кодексте көзделген тәртіппен тоқтатылуы мүмкін.
Әкімшілік жауапкершілікке тартылмауға мүмкіндік беретін мән-жайға құқық бұзушылық бойынша материалды прокурорға, сотқа дейінгі іс жүргізу органына онда қылмыстық заңнамада көзделген қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілерінің болуына байланысты беру жатады.
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы ҚК-ден тұрады. Қылмыстық жауаптылықты көздейтін өзге де заңдар олар Қылмыстық Кодекске енгізілгеннен кейін ғана қолданылуға тиіс. ҚК міндеттері: адамның және азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін, меншікті, ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысы мен аумақтық тұтастығын, қоғам мен мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтардан қорғау, бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігін қорғау, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылықтардың алдын алу құқық бұзушылықтар. Осы міндеттерді жүзеге асыру үшін ҚК қылмыстық жауаптылықтың негіздерін белгілейді, жеке адамға, қоғамға немесе мемлекетке қандай қауіпті әрекеттер қылмыстық құқық бұзушылықтар, яғни қылмыстар немесе қылмыстық теріс қылықтар болып табылатынын айқындайды, оларды жасағаны үшін жазалар мен өзге де қылмыстық-құқықтық ықпал ету шараларын белгілейді.
Қылмыстық жауаптылықтың жалғыз негізі қылмыстық құқық бұзушылық жасау, яғни Қылмыстық кодексте көзделген қылмыс не қылмыстық теріс қылық құрамының барлық белгілері бар іс-әрекет болып табылады.
Қылмыстық құқық бұзушылықтар қоғамдық қауіптілік пен жазалану дәрежесіне қарай қылмыстар мен қылмыстық теріс қылықтарға бөлінеді.
Осы кодексте айыппұл, түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстарға тарту, бас бостандығын шектеу, бас бостандығынан айыру немесе өлім жазасы түрінде жазалау қатерімен тыйым салынған, қоғамға қауіпті жасалған әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік) қылмыс деп танылады (ҚК 10-бабының 2-бөлігі).
Үлкен қоғамдық қауіп төндірмейтін, елеусіз зиян келтірген не жасағаны үшін айыппұл, түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстарға тарту, қамауға алу, шетелдікті Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерге шығарып жіберу түріндегі жаза көзделген жеке адамға, ұйымға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтіру қатерін төндірген жасалған әрекет (әрекет не әрекетсіздік) қылмыстық теріс қылық деп танылады азаматтығы жоқ адамдар (ҚК 10-бабының 3-бөлігі).
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу тәртібін айқындайтын заңнама 741 және 742-баптарда келтірілген мән-жайлар үшін тоқтатудың бірдей тәртібін белгілейтінін атап өткен жөн. Бұл ретте ӘҚБтК-нің 742-бабында қамтылған мән-жайлар, олардың атауынан көрініп тұрғандай, тек әкімшілік жауапкершілікке тартылмауға мүмкіндік береді (мүмкіндік береді), ал ӘҚБтК-нің 741-бабында бекітілген мән-жайлар іс бойынша қандай да бір іс жүргізуді болдырмайды (тікелей тыйым салады).
ӘҚБтК-нің 809-бабына сәйкес, ӘҚБтК-нің 741 және 742-баптарында көзделген мән-жайлардың кем дегенде біреуі болған кезде, іс жүргізуінде іс жатқан лауазымды адам істі қарауға бергенге дейін де әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы қаулы шығарады.
Сот, уәкілетті орган (лауазымды адам) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі, шағымды, наразылықты қарау кезінде Кодекстің 741 және 742-баптарында көзделген мән-жайлардың бар-жоғын анықтауға міндетті. Іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы қаулы әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау нәтижелері бойынша мынадай жағдайларда шығарылады:
1) Кодекстің 741-бабында көзделген іс бойынша іс жүргізуді болдырмайтын мән-жайлардың болуы;
2) Кодекстің 742-бабында көзделген әкімшілік жауаптылыққа тартпауға мүмкіндік беретін мән-жайлардың болуы;
3) Кодекстің 32-бабына сәйкес адамды тәртіптік жауаптылыққа тарту туралы мәселені шешу үшін іс материалдарын тиісті органдарға беру.
"Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Ерекше бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 нормативтік қаулысында әкімшілік құқық бұзушылық пен қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттің аражігін ажырату жөнінде белгілі бір түсіндірмелер келтіріледі.
Оның ережелеріне сәйкес, ӘҚБтК-нің кейбір баптары әкімшілік жауапкершіліктің шарты ретінде үлкен зиян келтіруге әкеп соқпаған салдардың басталуын қамтиды. Мұндай жағдайларда залалдың мөлшерін айқындау ҚК-де қамтылады, өйткені ӘҚБтК-нің 25-бабының 2-бөлігіне сәйкес ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің баптарында көзделген құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауаптылық, егер бұл құқық бұзушылықтар өз сипаты бойынша заңнамаға сәйкес қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпаса, туындайды.
Осылайша, жеке және лауазымды адамдардың Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында көзделген, бұрмаланған қаржылық есептілікті жасау, бухгалтерлік есепте көрсетілуге жататын деректерді жасыру, сол сияқты ірі залал келтірмеген бухгалтерлік құжаттаманы жою түрінде жасалған міндеттерді орындамауы және (немесе) тиісінше орындамауы ӨҚ бойынша әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады. 2) ӘҚБтК 238-бабының 1-бөлігі. Ірі залалдың мөлшері пп-да көрсетілген. 38) ҚК 3-бабы.
ӘҚБтК-нің 610-бабы көлік құралын басқарған адамның жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз етудің белгіленген қағидаларын бұзуы нәтижесінде материалдық залалға не жәбірленушінің денсаулығына жеңіл зиян келтіруге әкеп соққан көлік құралдарына, жүктерге, жолдарға, жол және басқа да құрылыстарға немесе өзге де мүлікке зақым келген кезде әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін әкімшілік жауаптылық көзделген. Жәбірленушінің денсаулығына орташа ауырлықтағы зиян келтіруге әкеп соққан дәл сол іс-әрекет ҚК-нің 345-бабына сәйкес қылмыстық жазаланатын іс-әрекет болып табылады.
Егер көлік құралын басқарған жүргізуші жоғарыда көрсетілген құқыққа қайшы әрекеттердің нәтижесінде материалдық залал келтірумен қатар ауырлық дәрежесі бойынша денсаулыққа әртүрлі (жеңіл, ауырлығы орташа, ауыр) зиян келтірсе не өлім түрінде өзге де зардаптар туындаса, онда кінәлі адам 345, 346-баптардың тиісті бөлігі бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиіс ҚК әкімшілік жауапкершілікке тартылмай.
Жүргізушінің іс-әрекетімен жәбірленушінің денсаулығына жеңіл зиян келтірумен қатар, көлік құралдарына немесе өзге де мүлікке зақым келтіру түріндегі материалдық залал келтірілген жағдайда, кінәлі адам ӘҚБтК 610-бабының 2-бөлігі бойынша немесе жүргізуші мас болған жағдайда ӘҚБтК 608-бабының 3-бөлігі бойынша ғана әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Егер жүргізуші көлік құралын басқару құқығынан айыру түріндегі әкімшілік жазаны орындағаннан кейін белгіленген тәртіппен қайтадан жүргізуші куәлігін алмаған жағдайда, онда оны біртекті құқық бұзушылықтар жасағаны үшін әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылықты айқындау мақсатында мұндай құқығы жоқ жүргізуші ретінде қарау керек. Егер көлік құралын басқару құқығынан айыру туралы қаулы орындалғаннан кейін жүргізуші заңда белгіленген тәртіппен осындай құқықты қайтадан алса, онда 1, 2 және 3-баптар бойынша құқық бұзушылық жасағаны үшін. 608 ӘҚБтК әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде ӘҚБтК – нің 608-бабының 4-бөлігі бойынша, ал бір жыл өткеннен кейін сол құқық бұзушылық жасалған жағдайда тиісінше 1, 2 және 3-бөліктер бойынша жауаптылыққа жатады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
