757-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің сарапшысы
1. Сарапшы ретінде іске мүдделі емес, арнайы ғылыми білімі бар адам шақырылуы мүмкін. Сот сараптамасын жүргізу тапсырылуы мүмкін:
1) Сот сараптамасы органдарының қызметкерлеріне;
2) лицензия негізінде сот-сараптама қызметімен айналысатын жеке тұлғаларға;
3) заң талаптарына сәйкес өзге тұлғаларға біржолғы тәртіппен беріледі.
2. Сарапшы: сараптама нысанасына жататын іс материалдарымен танысуға; оған қорытынды беру үшін қажетті қосымша материалдарды ұсыну туралы өтінішхат мәлімдеуге, іс жүргізуінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жатқан органның (лауазымды адамның) рұқсатымен процестік әрекеттерді жүргізуге қатысуға және оларға қатысатын адамдарға сараптама нысанасына қатысты сұрақтар қоюға құқылы; өзі қатысқан іс жүргізу әрекетінің хаттамасымен танысуға және оның іс-әрекеттері мен айғақтарының толықтығы мен дұрыстығына қатысты хаттамаларға енгізуге жататын ескертулер жасауға; сот сараптамасын тағайындаған судьямен, органмен (лауазымды адаммен) келісім бойынша өз құзыреті шегінде сот–сараптамалық зерттеу барысында анықталған мән-жайлар бойынша қорытынды беруге міндетті. сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымда қамтылған мәселелердің шегінен шығатын іс үшін маңызы; қорытындыны ұсыну және ана тілінде немесе өзі білетін тілде айғақтар беру; аудармашының тегін көмегін пайдалану; аудармашыға қарсылық білдіру; сот пен іс бойынша іс жүргізуге қатысатын өзге де адамдардың сараптама жүргізу кезінде оның құқықтарына нұқсан келтіретін шешімдері мен әрекеттеріне шағымдану; сараптама жүргізу кезінде шеккен шығыстардың орнын толтыру және орындалған жұмыс үшін сыйақы алу, егер сот сараптамасын жүргізу оның лауазымдық міндеттерінің шеңберіне кірмесе.
3. Сарапшының: іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органды білмей, сараптама жүргізуге байланысты мәселелер бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушылармен келіссөздер жүргізуге; зерттеу үшін материалдарды өз бетінше жинауға; объектілердің толық немесе ішінара жойылуына не олардың сыртқы түрінің немесе негізгі қасиеттерінің өзгеруіне әкеп соғуы мүмкін зерттеулер жүргізуге, егер бұған себеп болмаса, құқылы емес сараптама тағайындаған органның арнайы рұқсаты болды.
4. Сарапшы: әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге; өзіне ұсынылған объектілерге жан-жақты, толық және объективті зерттеу жүргізуге, оның алдына қойылған мәселелер бойынша негізделген жазбаша қорытынды беруге; қорытынды беруден бас тартуға және қорытынды беру және оны жіберу мүмкін остігі туралы дәлелді жазбаша хабарлама жасауға міндетті осы Кодекстің 722-бабының он үшінші бөлігінде көзделген жағдайларда сот сараптамасын тағайындаған органға (лауазымды адамға); жүргізілген зерттеуге және осы қорытындыға байланысты мәселелер бойынша айғақтар беру; зерттелетін объектілердің сақталуын қамтамасыз ету; істің мән-жайлары туралы мәліметтерді және сараптама жүргізуге байланысты өзіне белгілі болған өзге де мәліметтерді жария етпеу.
5. Көрінеу жалған қорытынды бергені үшін сарапшы осы Кодексте көзделген жауаптылықта болады.
6. Сот сараптамасы органының қызметкері болып табылатын сарапшы өз қызметінің түрі бойынша оның құқықтарымен және міндеттерімен танысқан және осы Кодексте көзделген сотта көрінеу жалған қорытынды бергені үшін жауапкершілік туралы ескертілген болып есептеледі.
Сараптама әкімшілік іс бойынша дәлелдеудің нақты процестік нысаны ретінде іс үшін маңызы бар нақты деректерді сарапшы арнайы ғылыми білім негізінде жүргізген зерттеу нәтижесінде ғана алуға болатын жағдайларда тағайындалады.
1 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша сарапшы ретінде сараптама жүргізу және сараптамалық қорытынды беру үшін жеткілікті арнайы ғылыми білімі бар, істің нәтижесіне мүдделі емес кез келген кәмелетке толған адам тартылуы мүмкін.
Судья, орган (лауазымды тұлға) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қараған кезде ұсынылған дәлелдемелерді зерттеуге, бағалауға және пайдалануға тиіс. Сондықтан сарапшы қазірдің өзінде жиналған дәлелдемелермен айналыса отырып, оларды зерттеу негізінде оның қорытындысында көрініс табатын бұрын белгісіз болған жаңа нақты деректерді алады.
Маманды тарту сияқты, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша сарапшыны таңдау мен тағайындаудың маңызды шарты-оның істің нәтижесіне қызығушылық танытпауы. Сарапшыға Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа да талаптар қойылуы мүмкін.
"Қазақстан Республикасындағы сот-сараптама қызметі туралы" 2017 жылғы 10 ақпандағы ҚР Заңының 19-бабының 1-тармағына сәйкес сот сараптамасын жүргізу тапсырылуы мүмкін:
1) Сот сараптамасы органдарының қызметкерлеріне;
2) лицензия негізінде сот-сараптама қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғаларға;
3) жоғарыда көрсетілген заңда көзделген жағдайларда өзге тұлғаларға біржолғы тәртіппен беріледі.
Жоғарыда көрсетілген Заңның 1-бабының 11) тармақшасында Сот сараптамасы органы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сот-сараптама қызметін жүзеге асыратын мемлекеттік заңды тұлға болып табылатыны атап өтіледі
Қазақстан Республикасындағы сот сарапшысы (сот сараптамасы органдарының қызметкерлері және лицензия негізінде сот-сараптама қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғалар) жоғары білімі бар, сот сараптамасының белгілі бір түрін жүргізу құқығына біліктілік куәлігімен расталатын сот сарапшысының біліктілігі бар, іс жүргізу тапсырылған заңда көзделген жағдайларда және тәртіппен аттестатталған Қазақстан Республикасының азаматы деп танылады сот сараптамасы.
Сот сараптамасын жүргізу біржолғы тәртіппен мынадай жағдайларда тапсырылуы мүмкін:
1) Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі белгілеген сот сараптамалары түрлерінің тізбесінде көзделмеген сот сараптамасын тағайындау;
2) Сот сараптамасы органдарының қызметкерлері болып табылатын тиісті мамандықтағы сот сарапшыларына, сондай-ақ лицензия негізінде сот-сараптама қызметімен айналысатын адамдарға дәлелді қарсылық білдіруді қанағаттандыру не тұтастай алғанда сот сараптамасы органының сот сараптамасын жүргізуден дәлелді шеттету;
3) Белгіленген Заңның 62-бабына сәйкес шет мемлекеттің сот сарапшысын тарту арқылы жүзеге асырылады.
Сарапшыларға қойылатын негізгі талап-оның арнайы ғылыми білімінің болуы. Пп сәйкес. 1) "Қазақстан Республикасындағы сот-сараптама қызметі туралы" 2017 жылғы 10 ақпандағы ҚР Заңының 1 - бабы, арнайы ғылыми білім-мазмұны сот-сараптамалық зерттеулер әдістемелерінде іске асырылған ғылыми білімді құрайтын арнайы білім саласы. Бұл білімнің ғылыми талабы оның маманнан маңызды айырмашылығы болып табылады, оның арнайы біліміне заңмен ғылыми талап қойылмайды.
2 бөлім. Сарапшының келесі іс жүргізу құқықтары бар:
1) сараптама нысанасына жататын іс материалдарымен танысуға;
2) оған қорытынды беру үшін қажетті қосымша материалдарды ұсыну туралы өтінішхаттарды мәлімдеуге құқылы;
3) іс жүргізуінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жатқан органның (лауазымды адамның) рұқсатымен процестік әрекеттерді жүргізуге қатысуға және оларға қатысатын адамдарға сараптама нысанасына қатысты сұрақтар қоюға;
4) өзі қатысқан іс жүргізу әрекетінің хаттамасымен танысуға және оның іс-әрекеттері мен айғақтарының толықтығы мен дұрыстығына қатысты хаттамаларға енгізуге жататын ескертулер жасауға;
5) Сот сараптамасын тағайындаған судьямен, органмен (лауазымды адаммен) келісім бойынша өз құзыреті шегінде сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымда қамтылған мәселелердің шегінен шығатын, іс үшін маңызы бар сот-сараптамалық зерттеу барысында анықталған мән-жайлар бойынша қорытынды беруге;
6) қорытындыны ұсынуға және ана тілінде немесе өзі білетін тілде айғақтар беруге;
7) аудармашының тегін көмегін пайдалануға;
8) аудармашыға қарсылық білдіруді мәлімдеуге (егер тиісті сараптама жүргізу нәтижесінде аудармашының тіл туралы қажетті білімі жоқ және сапалы аударманы қамтамасыз ете алмайтыны анықталса);
9) соттың және іс бойынша іс жүргізуге қатысатын өзге де адамдардың сараптама жүргізу кезінде оның құқықтарына қысым жасайтын шешімдері мен әрекеттеріне шағымдануға;
10) егер сот сараптамасын жүргізу оның лауазымдық міндеттерінің шеңберіне кірмесе, сараптама жүргізу кезінде шеккен шығыстардың орнын толтыруға және орындалған жұмыс үшін сыйақы алуға құқылы.
Сот сарапшысына заңсыз әсер етуге және оның заңды қызметіне кедергі келтіруге жол берілмейді және заңда белгіленген жауаптылыққа әкеп соғады.
Сот сарапшысы зерттеудің ғылыми-техникалық құралдарын, әдістері мен әдістемелерін таңдауда дербес, олардың рұқсат етілуі Заңмен айқындалады, оның көзқарасы бойынша сараптаманың нақты объектілерінің деректерін зерделеу үшін қажетті.
Практикалық қызмет тұрғысынан ең даулы және сезімтал-сот-сараптамалық зерттеу әдістерін реттеу. Сот-сараптамалық зерттеу әдістемесі деп сот сараптамасы нысанасына жататын нақты деректерді анықтау үшін сот сараптамасы объектілерін зерделеу кезінде қолданылатын әдістер жүйесі түсініледі (пп. 6) Заңның 1-бабының 1-тармағы).
Жоғарыда аталған Заңның 12-бабына сәйкес, бұл Әділет министрлігі:
"9) сот-сараптамалық зерттеулердің әдістері мен әдістемелерін валидациялау қағидаларын әзірлеу және бекіту;
10) сот-сараптамалық зерттеулер әдістемелерін әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізу қағидаларын әзірлеу және бекіту;
11) Қазақстан Республикасының сот-сараптамалық зерттеулер Әдістемелерінің мемлекеттік тізілімін қалыптастыру, жүргізу және пайдалану қағидаларын әзірлеу және бекіту;
12) Қазақстан Республикасының сот-сараптамалық зерттеулер Әдістемелерінің мемлекеттік тізілімін жүргізу".
3 бөлім. Сарапшының құқығы жоқ:
1) іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органды білмей, сараптама жүргізуге байланысты мәселелер бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушылармен келіссөздер жүргізуге (яғни, бұл туралы іс жүргізуінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бар лауазымды адамға белгісіз болған кезде); алайда, аталған іс-әрекеттерді жүргізу үшін сарапшыға бұған рұқсат сұраудың қажеті жоқ сотта немесе лауазымды тұлғада, және оларды алдағы келіссөздер туралы алдын-ала хабарлау жеткілікті;
2)зерттеу үшін материалдарды өз бетінше жинауға (сарапшы оған қорытынды беру үшін қажетті материалдарды беру туралы өтінішхатты ғана мәлімдей алады, осылайша уәкілетті лауазымды адамнан қажетті дәлелдемелерді жинауды жүзеге асыруды талап етеді; алайда дәлелдемелерді жинауға бағытталған сол әрекеттерді өзі жүзеге асыруға сарапшының құқығы жоқ (түсініктемелер алуға, құжаттарды талап етуге және т. б.);
3) егер сараптама тағайындаған органның арнайы рұқсаты болмаса, объектілердің толық немесе ішінара жойылуына не олардың сыртқы түрінің немесе негізгі қасиеттерінің өзгеруіне әкеп соғуы мүмкін зерттеулер жүргізуге құқылы.
Бұл жағдай маман мен сарапшының құзыретіндегі тағы бір шешуші айырмашылық болып табылады. Біріншісі сарапшылардан айырмашылығы зерттеу объектілерінің толық жойылуына әкеп соғуы мүмкін зерттеулер жүргізуге құқылы емес.
Сараптама жүргізудің деструктивті әдістері сараптамалық зерттеу әдістері болып табылады, олар іске асырылған кезде тұтастай алғанда объектінің немесе зерттелетін үлгінің бұзылуына немесе нысаны мен сыртқы түрін сақтай отырып, объектінің құрамының, құрылымының немесе жекелеген қасиеттерінің қайтымсыз өзгеруіне әкеледі. Аталған өзгерістер әкімшілік іс жүргізудің бүкіл барысына теріс әсер етуі мүмкін. Мысалы, химиялық сараптама жүргізу нәтижесінде зерттелетін есірткі заттарының саны азаюы мүмкін. Ал одан әрі тәркіленген есірткі затының массасының азаюына байланысты жасалған іс-әрекеттің біліктілігі және тиісінше жасалған құқық бұзушылық үшін жаза шарасы өзгеруі мүмкін.
Сараптамалық зерттеу әдістерінің градациясына сәйкес объектінің сақталу дәрежесіне қарай олар келесідей бөлінеді:
а) объектіге ешқандай әсер етпейтін және іске асыру үшін сынама дайындауды талап етпейтін;
б) объектіні бұзбайды, бірақ оның құрамын, құрылымын немесе жеке қасиеттерін өзгертеді;
в) үлгіні бұзбайды, бірақ оны жасау үшін объектіні бұзуды немесе түрлендіруді талап етеді;
г) үлгіні немесе зерттеу нысанын толығымен немесе ішінара бұзады.
Түсініктеме берілген баптың 4-бөлігінде сарапшының мынадай міндеттері көзделген:
- әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге;
- өзіне ұсынылған объектілерді жан-жақты, толық және объективті зерттеу жүргізу, алдына қойылған мәселелер бойынша негізделген жазбаша қорытынды беру;
- қорытынды беруден бас тартуға және қорытынды берудің мүмкін остігі туралы дәлелді жазбаша хабарлама жасауға және оны сот сараптамасын тағайындаған органға (лауазымды адамға) жіберуге (сарапшының қорытынды беруден бас тартуына, егер зерттеу жүргізілгенге дейін оның алдына қойылған мәселелер оның арнайы білімінен тыс немесе оған ұсынылған мәселелер анықталса, жол беріледі материалдар қорытынды беруге жарамсыз немесе жеткіліксіз және оларды толтыру мүмкін емес, не ғылым мен сараптамалық практиканың жай-күйі қойылған сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік бермейді);
- жүргізілген зерттеуге және осы қорытындыға байланысты мәселелер бойынша айғақтар беру;
- зерттелетін объектілердің сақталуын қамтамасыз ету;
- істің мән-жайлары туралы мәліметтерді және оған сараптама жүргізуге байланысты белгілі болған өзге де мәліметтерді жария етпеу.
5 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) дәлелсіз себептермен бас тартқаны не келмегені үшін сарапшы ӘҚБтК-нің 661-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылықта болады. Сарапшыға қатысты жетек қолданылмайды.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) көрінеу жалған қорытынды бергені үшін сарапшы ӘҚБтК-нің 659-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылықта болады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі сот қарауында көрінеу жалған қорытынды бергені үшін сарапшы ҚК-нің 420-бабына сәйкес қылмыстық жауаптылықта болады.
6 бөлім. Сот сараптамасы органдарының қызметкері болып табылатын сарапшы осы органдарда еңбек қызметі басталған сәттен бастап сотта көрінеу жалған қорытынды бергені үшін қылмыстық жауаптылық туралы хабардар деп есептеледі. Сондықтан оған сараптама жүргізуді тағайындаған уәкілетті лауазымды тұлға бұл туралы ескертпейді және одан жазылым алынбайды.
Сонымен қатар, оның құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ оларға көрінеу жалған қорытынды берудің құқықтық салдары оған да түсіндірілмейді, өйткені ол өзінің қызмет түрі бойынша мұның бәрін біледі.
Егер сараптама жүргізу Сот сараптамасы органдарының қызметкеріне емес, "Қазақстан Республикасындағы сот-сараптама қызметі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес сараптама жүргізуге уәкілеттік берілген өзге де адамдарға тапсырылса, онда сараптамалық зерттеу жүргізер алдында әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын лауазымды адам міндетті түрде олардың процестік құқықтары мен міндеттерін түсіндіруге тиіс. әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу, сондай-ақ көрінеу жалған қорытынды бергені үшін жауапкершілік туралы ескерту.
Сондай-ақ, ӘҚБтК-нің 762-бабына сәйкес адамның сарапшы ретінде іске бұрынғы қатысуы оның қатысуымен жүргізілген сараптамадан кейін қайта тағайындалған жағдайларда оған сараптама жүргізуді тапсыруды болдырмайтын мән-жай болып табылатынын есте ұстаған жөн.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
