79-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің ісіне қатысатын адамдардың түсіндірмелері

1. Іске қатысатын адамдардың өздері білетін, іс үшін маңызы бар мән-жайлар туралы түсіндірмелері іс бойынша жиналған басқа дәлелдемелермен қатар тексеріліп, бағаланады. Аталған адамдардың түсіндірмелері ауызша және жазбаша болуы мүмкін.

2. Тараптың екінші Тарап өз талаптарын немесе қарсылықтарын негіздейтін фактілерді тануы соңғысын осы фактілерді одан әрі дәлелдеу қажеттілігінен босатады. Тараптың фактіні тануы сот отырысының хаттамасына енгізіледі. Егер фактіні тану жазбаша өтініште баяндалса, ол іске қоса тіркеледі.

3. Егер істің нақты мән-жайларын жасыру мақсатында не алдаудың, зорлық-зомбылықтың, қорқытудың немесе жаңылыстың әсерінен жасалғанына күмән болса, сот фактілерді тануды қабылдамайды, бұл туралы сот шешімінде көрсетіледі. Бұл жағдайда бұл фактілер жалпы негізде дәлелдеуге жатады. Осы бапта дәлелдеу құралдарын, дәлелдеу субъектілерін және олардың іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін, дәлелдемелердің мазмұнын құқықтық реттеу басталады.

1. Іске қатысушы тұлғалар сотқа іс үшін маңызы бар өздеріне белгілі мән-жайларды хабарлайды. Бұл хабарламалар түсініктеме түрінде беріледі.Іске қатысатын адамдардың түсіндірмелері тек дәлелдемелерді ғана емес, сонымен қатар басқа ақпаратты да қамтуы мүмкін. Мәселен, аталған тұлғалар сотқа іс үшін маңызы бар:- талап арыздың құрамына кіретін мән - жайлар (мысалы, мүлікті беру, ақша төлеу, жауапкердің міндеттемені орындамауы және т. б. бойынша іс-әрекеттер жасау) және-дәлелдемелер болып табылатын нақты деректер (мысалы, жазбаша шарттың, жалақы туралы анықтаманың болуы, оның болуы туралы) туралы хабарлай алады шарт жасасу кезінде куәгер және т.б.).

Түсіндірулердегі қалғаны-мотивтер, дәлелдер, ойлар - дәлел бола алмайды. Талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларға және мәлімделген талаптардың мәні бойынша дәлелдерге нұсқау, сондай-ақ оларды дәлелдеу тараптар үшін міндетті (АІЖК-нің 148-бабының бірінші бөлігінің 5) тармақшасы, АІЖК-нің 166-бабының төртінші бөлігінің 3) тармақшасы, АІЖК - нің 72-бабының бірінші бөлігі), дау мәніне дербес талаптар қоятын үшінші тұлғалар (АІЖК-нің 51-бабының бірінші, екінші бөліктері), дау нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін үшінші тұлғалар (АІЖК-нің 52-бабының бірінші бөлігі), прокурор (АІЖК-нің 54-бабының алтыншы, жетінші бөліктері), мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, процеске АІЖК-нің 55-бабында көзделген негіздер бойынша кіретін заңды тұлғалар немесе азаматтар, өтініш берушілер және ерекше талап қою және ерекше іс жүргізу тәртібімен қаралатын істер бойынша өзге де мүдделі тұлғалар (АІЖК-нің 43-бабының бірінші бөлігі). Іске қатысатын адамдардың өкілдері де түсініктеме береді, дегенмен іске қатысатын адамдардың құрамында өкілдер көрсетілмеген (АІЖК-нің 43-бабының бірінші бөлігі, 202-бабының бірінші бөлігі).Іске қатысушы тұлғалардың істің мән-жайлары туралы түсіндірмелері дәлелдемелер болып табылады және өзге де дәлелдемелермен қатар жалпы негіздерде бағалауға жатады (АІЖК-нің 63-бабының екінші бөлігі, 68-бабы).Іске қатысатын адамдардың түсіндірмелері ауызша және жазбаша болуы мүмкін. Ауызша түсініктемелер сот отырысының хаттамасына (АІЖК - нің 282-бабы екінші бөлігінің 9) тармақшасы) енгізіледі не аудио-немесе бейнежазба құралдарын (АІЖК-нің 282-бабының үшінші бөлігі) пайдалана отырып тіркеледі. Ауызша түсініктемелерді бейнеконференция құралдары арқылы да алуға болады (АІЖК-нің 202-бабының төртінші бөлігі).Іске қатысатын, дәлелді себептермен сот отырысына келмеген адамдардың жазбаша түсіндірмелері жалпы тәртіппен зерттеуге жатады (АІЖК-нің 202-бабының екінші бөлігі).Жазбаша түсініктемелер іс жүргізу құқығы туралы заңды тікелей көрсетуге байланысты сот отырысына келген іске қатысушы тұлғаларды да жазбаша түсініктемелер беруге құқылы (АІЖК-нің 46-бабының бірінші бөлігі).Іске қатысушы адамдардың жазбаша түсіндірмелері талап арызда, талап қоюға кері қайтарып алуда білдірілуі мүмкін, сондай-ақ іс бойынша жазбаша түсініктемеде.

2. Осы баптың екінші бөлігі Тараптың фактілерді тануын реттейді-екінші Тарап дәлелдеуге міндетті фактінің бар екендігін растайтын Тараптың түсіндірмелерінің бір түрі. Тараптың фактілерді тануы сот мойындауды қабылдаған кезде танылған факт алынып тасталатын дәлелдеу нысанасын айқындау үшін маңызды мәнге ие. Сот шешімінде бұл фактілер дәлелдемелерді көрсетпей, оларды растау үшін даусыз нақты мән-жайлар ретінде баяндалады, өйткені олар бір тарапты түсіндірумен және екінші Тарапты танумен белгіленеді. Талапкер мен жауапкер, сондай - ақ даудың мәніне дербес талаптар қоятын үшінші тұлға-оның талабына қарсы қойылған фактілерге қатысты фактіні тани алады. Тарап заңды немесе дәлелді фактіні (АІЖК-нің 63-бабының бірінші бөлігіне түсініктемені қараңыз) не осындай бірнеше фактіні тану туралы мәлімдей алады. Мақаланың мағынасынан іс үшін маңызды фактілер танылуға жатады. Талап қоюды тану жауапкердің талап қоюға негізделген барлық заңды фактілерді мойындауын білдіреді, бұл ретте жауапкер талап қоюшы мәлімдеген фактілерден өзгеше өз фактілерін мәлімдемеген. Фактілерді тану екінші Тарапты мойындалған фактілерді дәлелдеу қажеттілігінен босатады. Бұл құқықтық салдар тек сот арқылы танылған кезде пайда болады, яғни істі дайындау немесе сот талқылауы кезінде Тараптың сот алдында жасаған мойындауы, нәтижесінде оны қосымша құжаттармен растау қажет емес. Тараптың фактіні процестен тыс тану (соттан тыс тану) сот белгілеуге жататын мән-жай болып табылады. Фактіні тану екі жолмен жасалуы мүмкін: ауызша және жазбаша. Тараптың фактіні ауызша тануы сот отырысының хаттамасына (АІЖК-нің 282-бабы екінші бөлігінің 9) тармақшасы) енгізіледі не аудио-немесе бейнежазба құралдарын (АІЖК-нің 282-бабының үшінші бөлігі) пайдалана отырып тіркеледі.Тараптың фактіні мойындауы жазбаша өтініште баяндалуы мүмкін. Егер сот хаттама жүргізбесе және Тараптардың түсіндірмелері тіркелмесе (мысалы, АІЖК-нің 165-бабының 15) тармақшасына сәйкес талапкерден сұрау салу кезінде), жазбаша нысанда фактіні тану істі дайындау кезінде жазылуға тиіс.Тараптың фактілерді тануы туралы жазбаша өтініш іске қоса тіркеледі.

3. Осы баптың үшінші бөлігінде көзделген фактілерді мойындауды соттың қабылдамауы дәлелдемелерге жол бермеу жағдайларына ұқсас (АІЖК-нің 66-бабы бірінші бөлігінің 1), 2) тармақшалары), өйткені бұл жағдайда фактіні Тарапқа қатысты заңсыз іс-әрекеттер, Тараптың еркі мен ерік білдіруіне заңсыз ықпал ету нәтижесінде, сондай-ақ диспозитивтілік пен жарыспалылық қағидаттарын бұза отырып тарап мойындайды (АІЖК - нің 8-бабы, 15-бабының екінші бөлігі).Тараптың фактілерді мойындауын қабылдау қажеттілігіне күмән туындауы мүмкін, егер фактілерді тану Тараптың бұрын берілген түсіндірмелеріне, не басқа дәлелдемелерге қайшы келсе немесе Тарап фактілерді мойындағаннан кейін танылған факт бойынша түсініктеме бере алмаса, соттың немесе іске қатысатын басқа да адамдардың сұрақтарына жауап бере алмайды және т. б. Сот фактілерді мойындайтын Тарапқа тиісті сұрақтар қою арқылы фактілерді тануға кедергі келтіретін жағдайлардың болуын немесе болмауын анықтай алады.Тарап фактілерді тануды қабылдамаған жағдайда сот сот отырысында тануды қабылдамау туралы ұйғарымды жария етеді, сот талқылауын әдеттегідей жалғастырады, ал тануда көрсетілген фактілер жалпы негіздерде дәлелдеуге жатады.Тараптың фактілерді тануды қабылдамауына сот шешімінде мұндай тануды қабылдамау себептері көрсетіле отырып көрсетіледі.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы