Азаматтық істер бойынша сот шығындары туралы сот практикасы
Осы жалпылау соттардың азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдану мәселелері бойынша сот практикасын зерделеу, заңнаманың новеллаларын қолдану кезінде проблемалық мәселелерді және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 нормативтік қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстарды анықтау мақсатында Жоғарғы соттың 2017 жылғы екінші жартыжылдыққа арналған жұмыс жоспарына сәйкес жүргізілді "Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы", сондай-ақ заңнаманың біркелкі қолданылуын қалыптастыру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Жалпылау Жоғарғы Сот әзірлеген мәселелердің үлгілік тізбесіне және "Төрелік" ақпараттық жүйесінің есепке алу карточкаларындағы азаматтық істер мен сот актілерін зерделеу негізінде 2005 жылғы 20 маусымда бекітілген Азаматтық істерді қараудың сот практикасын жалпылауды ұйымдастыру және жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға, облыстық және оларға теңестірілген жүргізілген жалпылау нәтижелері бойынша анықтамаларға сәйкес жүргізілді соттар, сондай-ақ Жоғарғы Соттың кассациялық сот алқасының практикасы. Бұрын осындай жалпылау 2005 жылы болған.
Азаматтық істер бойынша сот шығындары туралы сот практикасы
Азаматтық істер бойынша сот шығыстары Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – АІЖК); "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) (бұдан әрі – Салық кодексі), "төлемдер және төлем жүйелері туралы" 2016 жылғы 26 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының нормаларымен; нормативтік қаулылармен регламенттелген Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының: "Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы" 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 (бұдан әрі – НП); "соттардың азаматтық іс жүргізу заңнамасының кейбір нормаларын қолдануы туралы" 2003 жылғы 20 наурыздағы № 2; "сот шешімі туралы" 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5, "мәмілелердің жарамсыздығының кейбір мәселелері және соттардың олардың жарамсыздығының салдарын қолдануы туралы" 2016 жылғы 7 шілдедегі № 6, сондай-ақ республиканың басқа да нормативтік құқықтық актілерінде. Сот шығыстарын бөлу мәселесі азаматтық процестегі ең маңызды мәселелердің бірі болып табылады, өйткені оны судья(сот) азаматтық сот ісін жүргізудің әрбір кезеңінде (Азаматтық іс қозғау сатысында, қарау барысында және дауды мәні бойынша шешу кезінде) және әрбір азаматтық іс бойынша шешеді. Бұл ретте, негізгі талап қою талаптарын қараудан айырмашылығы, онда сот тараптардың бәсекелестік қағидатын іске асыруына жәрдемдесе отырып, процеске басшылықты жүзеге асырады және төреші ретінде әрекет етеді, Азаматтық іс жүргізу заңнамасының нормаларын қолданудан туындайтын сот шығыстарын бөлу мәселелерін сот тараптардың қандай да бір өтінішінсіз және олардың ұстанымына қарамастан жиі шешеді.
Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік бажды және сот шығындарын бөлудің дұрыстығы судьяның азаматтық іс жүргізу және салық заңнамасының нормаларын жүйелі түрде қолдануы мен түсіндіруін және судьяның істің мән-жайларын анықтауға жататын даулы құқықтық қатынастардың сипатын, нақты іс бойынша дәлелдеу ауыртпалығын түсінуін көрсетеді. АІЖК-нің 102-бабына сәйкес сот шығындары мемлекеттік баждан және іс бойынша іс жүргізуге байланысты шығындардан тұрады. Бұл ретте АІЖК тек олардың құрамын көрсете отырып, сот шығыстары ұғымын бермейді. Іс жүзінде сот шығындары іске қатысушы адамдар мен мемлекет істі қарауға байланысты көтеретін шығындар ретінде анықталады. Сот төрелігін жүзеге асыру айтарлықтай мемлекеттік қаржыландыруды қажет етеді. Шығындардың бір бөлігі процестің тараптары есебінен жабылады. АІЖК-нің 103-бабына сәйкес мемлекеттік бажды төлеу тәртібі мен мөлшері, сондай-ақ оны төлеуден босату негіздері Салық кодексінде айқындалады. Мемлекеттік баждың бюджетке төленуі төлем құжаттарымен немесе кассалық құжаттармен, ал төлемдерді банкоматтар, электрондық терминалдар, қашықтан байланыс арналары және "электрондық үкіметтің" төлем шлюзі арқылы төлеген кезде – чектермен және түбіртектермен қағаз жеткізгіштерде немесе электрондық түрде расталуға тиіс. АІЖК-нің 108-бабында іс бойынша іс жүргізуге байланысты шығындардың түрлері көзделген. Мәселен, іс бойынша іс жүргізуге байланысты шығындарға: 1) куәгерлерге, сарапшыларға және мамандарға төленуге жататын сомалар; 2) жергілікті жерде тексеру жүргізуге байланысты шығыстар жатады; 3) заттай дәлелдемелерді сақтауға байланысты шығыстар; 4) жауапкерді және (немесе) баланы іздестіру жөніндегі шығыстар; 5) іс бойынша жариялауға және хабарландыруларға байланысты шығыстар; 6) тараптарды және іске қатысатын басқа да адамдарды хабардар ету және сотқа шақыру жөніндегі шығыстар; 7) тараптардың және үшінші тұлғалардың жол жүруі жөніндегі шығыстар 8) өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар; 9) сот өтеуге жататын деп таныған, оның ішінде тараптар кейіннен сотқа жүгінген кезде дауды міндетті сотқа дейінгі реттеу рәсімдерінде шеккен басқа да шығыстар. Тәжірибеде негізінен сарапшылар мен мамандарға төленуге жататын сомалар түріндегі сот шығындарын, сотқа келуге байланысты туындаған жол жүру және тұрғын үй-жайларды жалдау шығындарын; өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстарды, почта шығыстарын және сот өтелуге тиіс деп таныған басқа да шығыстарды өндіріп алу жөніндегі АІЖК нормалары қолданылады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
