Қызметтер үшін төлем тек компанияның шотына төленеді. Сізге ыңғайлы болу үшін біз Kaspi RED / CREDIT /БӨЛІП ТӨЛЕУДІ іске қостық 😎

Басты бет / Баяндама / Барлық адам құқықтарын, азаматтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды, оның ішінде даму құқығын көтермелеу және қорғау (Бас Ассамблея) Қазіргі заманғы құлдық нысандары, оның ішінде олардың себептері мен салдары мәселесі жөніндегі Арнайы баяндамашы Гульнара Шахинянның баяндамасы. Адам құқықтары жөніндегі кеңес, 2014 жылғы 26 тамыз

Барлық адам құқықтарын, азаматтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды, оның ішінде даму құқығын көтермелеу және қорғау (Бас Ассамблея) Қазіргі заманғы құлдық нысандары, оның ішінде олардың себептері мен салдары мәселесі жөніндегі Арнайы баяндамашы Гульнара Шахинянның баяндамасы. Адам құқықтары жөніндегі кеңес, 2014 жылғы 26 тамыз

АMANAT партиясы және Заң және Құқық адвокаттық кеңсесінің серіктестігі аясында елге тегін заң көмегі көрсетілді

Барлық адам құқықтарын, азаматтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды, оның ішінде даму құқығын көтермелеу және қорғау (Бас Ассамблея)

Қазіргі заманғы құлдық нысандары, оның ішінде олардың себептері мен салдары мәселесі жөніндегі Арнайы баяндамашы Гульнара Шахинянның баяндамасы. Адам құқықтары жөніндегі кеңес, 2014 жылғы 26 тамыз

Қосымша

Қазақстанға кейінгі іс-қимылдар шеңберіндегі миссия*

Резюме

Адам құқықтары жөніндегі кеңестің 24/3 қарарында көзделген мандатқа сәйкес және Қазақстан Үкіметінің шақыруы бойынша қазіргі заманғы құлдық нысандары, оның ішінде олардың себептері мен салдары мәселесі жөніндегі Арнайы баяндамашы 2014 жылғы 25–27 наурыз аралығында кейінгі іс-қимылдар шеңберінде Қазақстанға сапар жасады. Осы баяндамада ол 2012 жылғы қыркүйекте жасаған алғашқы сапарынан кейін орын алған жаңа өзгерістерге және Үкіметтің мәжбүрлі және борыштық еңбекке, сондай-ақ балалар еңбегінің ең нашар нысандарына қарсы күрес жөніндегі бастамаларына баға береді, сонымен қатар нормативтік реттеу және еңбек инспекциялары жүйесі саласында қабылданған шараларға шолу жасайды. Арнайы баяндамашы өзінің кейбір ұсынымдарына жауап ретінде қабылданған шаралардың жеделдігін қанағаттанушылықпен атап өтеді, алайда бірқатар проблемалардың әлі де шешілмегенін және одан әрі шаралар қабылдауды талап ететінін көрсетеді.

Қазақстанда қазіргі заманғы құлдық нысандары, сондай-ақ мәжбүрлі және борыштық еңбек сақталып отырған бірқатар салаларда, атап айтқанда темекі, мақта өсіру және құрылыс салаларында жұмыс күшіне сұраныс артып келеді. Арнайы баяндамашының алғашқы сапарының қорытындысы бойынша берген ұсынымдарына сәйкес Үкімет еңбек мигранттары мен маусымдық жұмысшылардың мәртебесін ресімдеуді жеңілдету мақсатында жұмысқа рұқсат беруге байланысты рәсімді оңайлатты. Дегенмен, Арнайы баяндамашы бұл рәсімнің әлі де күрделі болып отырғанын және кейбір жаңа талаптардың енгізілуі ресми жұмысқа орналасуды қиындатып, соның салдарынан еңбек мигранттарын озбырлыққа қарсы анағұрлым қорғансыз ету арқылы күтпеген теріс салдарға әкелуі мүмкін екенін анықтады. Қазіргі уақытта 2013 жылы адам саудасына қарсы күрес туралы заңнамаға енгізілген түзетулерде мәжбүрлі еңбекке нақты сілтемелер қамтылған; алайда Арнайы баяндамашының сапары кезінде әзірлену сатысында болған жаңа Қылмыстық кодекстің жобасында мәжбүрлі еңбек үшін қылмыстық жауаптылық көзделмеген. Қазіргі заманғы құлдық нысандарына қарсы күресте құлдық пен құлдыққа ұқсас қарым-қатынас түрлерінің, соның ішінде үй қызметшілерінің кіріптарлық еңбегінің, мәжбүрлі және борыштық еңбектің, сондай-ақ мәжбүрлі ерте некелердің Қылмыстық кодексте қылмыс ретінде нақты бекітілуі өте маңызды.

Балалар еңбегінің ең нашар нысандарын жоюда белгілі бір жетістіктерге қол жеткізілді. 2012 жылы Білім министрлігі № 398 бұйрық шығарды, оған сәйкес еңбек мигранттарының, соның ішінде маусымдық жұмысшылардың балаларына қазақстандық балалармен бірдей құқықтарды пайдалана отырып, мектепке баруға рұқсат етіледі. Дегенмен, бұл бұйрық білім алуға қол жеткізу жолындағы кедергілерді, соның ішінде құжаттары жоқ маусымдық жұмысшылардың балаларына жеке басын куәландыратын құжаттарды ұсыну талабын жоймайды. Бұл жағдай еңбек мигранттары мен олардың отбасы мүшелерінің көші-қон мәртебесіне қарамастан, шұғыл медициналық көмектен басқа медициналық қызметтерге қол жеткізуін қамтамасыз етуге де қатысты.

Құлдықты және құлдыққа ұқсас қарым-қатынас нысандарын анықтауда шешуші рөл атқаратын еңбек инспекциялары жүйесі одан әрі нығайтылуға және тиісті даярлықтан өткен инспекторлардың тұрақты әрі жоспардан тыс тексерулер жүргізуін көздеуге тиіс. Арнайы баяндамашыны сондай-ақ 2015 жылғы қаңтарға дейін еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау саласындағы инспекциялық тексерулер жүргізуге жақында енгізілген мораторий алаңдатты.

\* Осы баяндаманың резюмесі барлық ресми тілдерде таратылады. Резюменің қосымшасында қамтылған баяндаманың өзі тек ұсынылған тілде және орыс тілінде таратылады.

** Кешіктіріліп ұсынылды.

      Қосымша

[Тек ағылшын және орыс тілдерінде]

Қазіргі заманғы құлдық нысандары, оның ішінде олардың себептері мен салдары мәселесі жөніндегі Арнайы баяндамашының Қазақстанға кейінгі іс-қимылдар шеңберіндегі миссиясының қорытындылары бойынша баяндамасы (2014 жылғы 25–27 наурыз)

Мазмұны

                                                               Тармақтар

      I. Кіріспе.................................................1–3      II. Жалпы мәнмәтін..........................................4–8      III. Құлдыққа қарсы күрес жөніндегі шараларды іске асыру барысы........9–51      A. Мәжбүрлі және борыштық еңбек, сондай-ақ балалар еңбегінің ең нашар нысандары...................................................9–33      B. Нормативтік реттеу шаралары.....................34–46      C. Еңбек инспекциялары.....................................47–51      IV. Қорытындылар мен ұсынымдар.................................52–68      A. Үкіметке арналған ұсынымдар.........................54–66      B. Іскерлік топтарға арналған ұсынымдар...........................67      C. Халықаралық қоғамдастыққа арналған ұсынымдар................68

I. Кіріспе

      1. Қазіргі заманғы құлдық нысандары, оның ішінде олардың себептері мен салдары мәселесі жөніндегі Арнайы баяндамашы 2012 жылы жасалған сапардың қорытындылары бойынша кейінгі іс-қимылдар шеңберінде¹ 2014 жылғы 25–27 наурыз аралығында Үкіметтің өз ұсынымдарына жауап ретінде қабылдаған жаңа өзгерістері мен бастамаларын бағалау мақсатында Қазақстанға ресми сапармен келді. Атап айтқанда, оның сапарының мақсаты қабылданған шаралар мен олардың құлдықты және құлдыққа ұқсас қарым-қатынас түрлерін, мысалы, мәжбүрлі және борыштық еңбекті жоюға тигізетін әсерін талқылау болды. Осыған байланысты оның сапарының мақсаты елде бар қазіргі заманғы құлдық нысандары туралы ақпарат жинау, қазіргі заманғы құлдық нысандарына қатысты заңнаманы қайта қарау және осындай тәжірибенің себептері мен салдарын жою болды. Сапары барысында Арнайы баяндамашы мемлекеттік биліктің түрлі органдарымен, құқық қорғау органдарымен, халықаралық және үкіметтік емес ұйымдармен, кәсіподақтармен, қоғамдастық өкілдерімен, коммерциялық кәсіпорындармен және құлдықтың барлық нысандарына қарсы күреске бағытталған қызметті жүзеге асыратын басқа да субъектілермен кездесулер өткізді. Ол сондай-ақ Ішкі істер министрімен, Сыртқы істер министрлігімен, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрімен, Әділет министрлігі мен Бас прокурор өкілдерімен және басқа да жоғары лауазымды тұлғалармен, сондай-ақ азаматтық қоғам, кәсіподақтар, жеке кәсіпорын («Филип Моррис Қазақстан») және Біріккен Ұлттар Ұйымының елдік тобы өкілдерімен жан-жақты консультациялар өткізді.

      2. Арнайы баяндамашы Қазақстан Үкіметіне шақырғаны үшін, сондай-ақ сапар басталғанға дейін және сапар барысында көрсеткен көмегі мен ынтымақтастығы үшін алғыс білдіреді. Ол көрсетілген барлық қолдауға шынайы ризашылығын білдіреді және Қазақстандағы қазіргі заманғы құлдық нысандарын, атап айтқанда мәжбүрлі еңбекті, борыштық еңбекті және балалар еңбегінің ең нашар нысандарын жою жөніндегі күш-жігерді одан әрі жандандыру мақсатында құлдық проблемасына қатысты осы диалогты ынтымақтастық рухында жалғастырғаны үшін алғыс айтады. Бұдан басқа, ол Ішкі істер министрлігіне көрсетілген көмек үшін және Біріккен Ұлттар Ұйымының елдік тобы мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары басқармасының (АҚЖКБ) сапарды ұйымдастыруға көрсеткен жәрдемі үшін зор ризашылығын білдіреді.

      3. Сапарының соңында Арнайы баяндамашы Үкіметке өзінің алдын ала қорытындыларын ұсынды.

_____________________________________________________________________

¹ A/HRC/24/43/Add.1 құжатын қараңыз.

II. Жалпы мәнмәтін

      4. Қазақстан экономикасы негізінен табиғи ресурстарының, атап айтқанда мұнай мен табиғи газдың, сондай-ақ ауыл шаруашылығы алқаптарының (көкөніс, темекі және мақта плантациялары) арқасында Орталық Азиядағы ең ірі экономика болып саналады. Экономикалық өсу басқа секторлардың, атап айтқанда құрылыс саласы мен үйде атқарылатын жұмыстың дамуына негіз болды, бұл ұлттық жұмыс күшінің санынан асатын еңбек ресурстарына сұраныстың пайда болуына әкелді. Осы экономикалық жетістіктер мен ұсынылатын жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің арқасында Қазақстан еңбек мигранттары мен маусымдық жұмысшылар, атап айтқанда Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан сияқты көршілес елдерден, сондай-ақ Қытайдан келетін адамдар үшін негізгі елдердің біріне айналды.

      5. Қазіргі уақытта нақты әрі сенімді ақпарат немесе дәл статистикалық деректер болмағанымен, бағалауларға сәйкес Қазақстанда 2-ден 3 миллионға дейін мигрант жұмыс істейді. Жұмыс күшінің басым бөлігі плантациялар мен құрылыста жұмыспен қамтылғанын ескерсек, көршілес елдерден келетін жұмысшылар негізінен қазіргі заманғы құлдық нысандарына барынша ұшырайтын салаларда жұмыс істейді.

      6. Қолданыстағы көші-қон саясаты мен оны іске асыру жүйесі бастапқы даму кезеңінде тұр, әкімшілік тұрғыдан шамадан тыс жүктелген және әлі де қорғау мен қауіпсіздік параметрлеріне сәйкес қалыптастырылып, реттелуде, бұл санкцияланған әрі заңды түрде жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін едәуір шектейді. Еңбек қатынастарын ресми ресімдеу маусымдық жұмысшылар мен еңбек мигранттарын қазіргі заманғы құлдық нысандарынан қорғаудың ең тиімді тәсілі болар еді.

      7. Мемлекеттік билік органдары экономиканың бейресми секторын нормативтік реттеумен қамтуға және оны ресми секторға айналдыруға тырыса отырып, еңбек мигранттарына арналған квотаны едәуір қысқартуды (шамамен екі есе) және өз азаматтарын жұмысқа қабылдауға басымдық берудің ашық саясатын қолдануды талап ететін нормаларға сүйенуге мәжбүр болғандарын алға тартады. Квоталар жүйесі шеңберінде жеке жұмысқа рұқсаттар мигранттарға емес, жұмыс берушілерге беріледі, бұл мигранттарды жұмыс берушілерге тәуелді жағдайға қояды және озбырлыққа тап болған жағдайда өздерінің құқықтық мәртебесін өз бетінше ресімдеу немесе басқа жұмыс берушіні іздеу мүмкіндігінен айырады. Қазақстан мен Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына кіретін көршілес елдер арасында визасыз режим болғанына қарамастан, ел аумағында заңды түрде тұру үшін еңбек мигранттары көші-қон полициясында тіркеуге тұруға тиіс; бұл ретте тұрақты тіркеудің болуы экономикалық және әлеуметтік құқықтарға қол жеткізу шарттарының бірі болып табылады.

      8. Өз мәртебесін ресімдеу үшін еңбек мигранттарына тұрғылықты жері бойынша ресми тіркеуден өтуге және жұмысқа рұқсат алуға мүмкіндік беретін көші-қон картасы қажет. Бұдан басқа, олардың жұмыс берушісінде шетел азаматтарын жұмысқа қабылдау құқығын беретін ресми лицензия болуы тиіс.

III. Құлдыққа қарсы күрес жөніндегі шараларды іске асыру барысы

A. Мәжбүрлі және борыштық еңбек, сондай-ақ балалар еңбегінің ең нашар нысандары

      9. Нормативтік-құқықтық базаның күрделілігі заңсыз еңбек көші-қонының пайда болуына әкелді, бұл Қазақстанда елеулі проблема болып табылады, өйткені заңсыз жұмыс істейтін мигранттар мәжбүрлі және борыштық еңбекке барынша ұшырайды.

      10. Қазақстанда қазіргі заманғы құлдық нысандары кездесетін бірқатар салаларда жұмыс күшіне сұраныс артып келеді; атап айтқанда, мәжбүрлі және борыштық еңбек темекі, мақта өсіру және құрылыс салаларында әлі де сақталуда. Мигранттардың басым бөлігі темекі мен мақта жинау үшін шамамен жарты жылға келеді.

      11. Балалар еңбегі еңбек мигранттарының балалары арасында да, қазақстандық балалар арасында да кең таралған. Темекі және мақта плантацияларында балалар жалпы жұмыс күшінің жартысынан астамын құрайды².

      12. Балалар еңбегінің ең нашар нысандарына, сондай-ақ темекі плантацияларындағы мәжбүрлі және борыштық еңбекке қарсы күресте ілгерілеушілікке қол жеткізілді. Алайда темекі өсіру саласындағы еңбек жағдайлары көп жағдайда қанағаттанарлықсыз күйінде қалып отыр, оған іс жүзінде үзіліссіз ұзақ жұмыс күні және тұрғын үймен, сумен, азық-түлікпен, санитариялық жағдайлармен және гигиена құралдарымен нашар қамтамасыз етілу жатады. Бұдан басқа, темекі саласының жұмысшылары жаз мезгілінде аптап ыстықта жұмыс істейді, сондай-ақ пестицидтердің әсеріне және жасыл темекі ауруын жұқтыру қаупіне ұшырайды. Бұл ауру темекінің дымқыл жапырақтарымен жанасу кезінде никотиннің тері арқылы сіңуінен туындайды. Мақта және темекі салаларында жұмыс істейтін балалар өсіп келе жатқан ағзасына теріс әсер ететін қауіпті еңбек жағдайларының қатеріне барынша ұшырайды. Темекі мен мақта өндірісіне байланысты денсаулыққа қауіпті еңбек жағдайлары ресми мәртебесі жоқ еңбек мигранттарына қатысты ерекше алаңдаушылық туғызады, өйткені жеке сәйкестендіру нөмірі енгізілгеннен кейін олар мен олардың отбасы мүшелері тек шұғыл медициналық көмекке ғана қол жеткізе алады.

      13. Бұдан басқа, Қазақстанның қолданыстағы заңнамасында тыйым салынғанына қарамастан, жеке басын куәландыратын құжаттарды алып қою, сондай-ақ маусым аяқталғаннан кейін жалақыны төлеуді әдейі кешіктіру, бұл темекі плантацияларында кеңінен қолданылады, еңбек мигранттарының жұмыс берушілерге тәуелділігін одан әрі күшейтеді. Өйткені еңбек мигранттары егін жинау аяқталғанға дейін фермадан кетуге шешім қабылдаса, олар орындалған жұмыс үшін тиесілі ақшадан айырылуға мәжбүр болады.

      14. Арнайы баяндамашыны темекі саласының мақсатты күш-жігері мен қолдауына, сондай-ақ осы салада жұмыс істейтін еңбек мигранттарын қорғауды күшейту үшін қабылданған қадамдарға қарамастан, кейбір фермаларда борыштық кіріптарлық қаупі мен балалардың қауіпті еңбегін пайдалану жағдайларының әлі де сақталып отырғаны алаңдатады.

      15. Бұрынғы сапарының қорытындылары бойынша кейінгі іс-қимылдар шеңберінде Арнайы баяндамашы 2012 жылы басталған диалогты жалғастыру үшін «Филип Моррис Қазақстан» («ФМК») өкілдерімен кездесу өткізді. Әлемдегі ең ірі темекі өндіруші компаниялардың бірі «Филип Моррис Интернэшнл» компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылатын «ФМК» Алматы облысының Еңбекшіқазақ ауданында, Қазақстандағы темекі өсіретін негізгі ауданда, темекіні сатып алатын жалғыз сатып алушы болып табылады және осы мәртебесіне байланысты темекі плантацияларында балалар еңбегінің, мәжбүрлі және борыштық еңбектің пайдаланылмауын қамтамасыз ету үшін ерекше жауапкершілік көтереді.

      16. «ФМК» Арнайы баяндамашының 2012 жылғы сапары мәжбүрлі еңбек проблемасын мемлекет назарында сақтауға, сондай-ақ Үкіметті, «ФМК»-ны және үкіметтік емес ұйымдарды қоса алғанда, бірқатар мүдделі тараптардың бірлескен іс-қимылдары нәтижесінде темекі саласында құлдықтың осы нысанын жою жөніндегі күш-жігерді жандандыруға ықпал еткенін атап өтті.

      17. «ФМК» балалар еңбегіне, борыштық және мәжбүрлі еңбекке қарсы күреске бейілділігін атап өтіп, осыған байланысты қабылданған бірқатар шаралар туралы хабарлады. «ФМК» сондай-ақ кейбір проблемаларды өз бетінше шеше алмайтынын қосты.

      18. «ФМК»-мен жұмыс істейтін фермерлер мен жалдамалы жұмысшылар арасында Қазақстан заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету және балалар еңбегінің ең нашар нысандарына, мәжбүрлі еңбекке және жұмысшылардың жеке басын куәландыратын құжаттарын күшпен ұстап қалуға жол бермеу мақсатында үлгілік жазбаша шарттар пайдаланылады. Шарттарда ең төменгі жалақы және басқа да еңбек стандарттары туралы ережелер қамтылған.

      19. «ФМК» балалар еңбегінің алдын алу бағдарламаларын қаржыландыру сияқты басқа да бастамаларды қолға алды. Олардың қатарында еңбек мигранттарының балалары мен мигрант болып табылмайтын темекі саласында жұмыс істейтін фермерлердің балаларына арналған жазғы лагерьлер, шалғайдағы фермерлік аудандарда балалар алаңдары бар балабақша мен қоғамдық орталық құру, сондай-ақ 15 жастан асқан балаларды кәсіптік-техникалық оқыту бар.

      20. «ФМК» фермерлер арасында сан мен сапа, сондай-ақ еңбек жағдайлары саласындағы озық тәжірибені таратуға ынталандыру мақсатында жыл сайын берілетін «Үздік фермер» сыйлығының тағайындалуына ерекше назар аударды. Конкурсқа қатысудың міндетті шарттарының бірі балалар еңбегінің болмауы және жазбаша еңбек шарттарының жасалуы болып табылады.

      21. Темекі саласындағы проблемаларды шешудің тағы бір құралы — мемлекеттік деңгейде дөңгелек үстел өткізу. Ол «ФМК» мен Еңбек министрлігінің бірлескен қаржыландыруымен өткізіледі және оған Білім министрлігі, үкіметтік емес ұйымдар, фермерлер мен халықаралық ұйымдар қатысады.

      22. Жоғарыда айтылған күш-жігерге қарамастан, «ФМК» темекі плантацияларында балалар еңбегін пайдалану жағдайлары туралы хабарламалардың әлі де келіп түсетінін, алайда олардың саны азайғанын мойындады. «ФМК» Арнайы баяндамашыға мәлімет үшін нақты сандар мен деректерді ұсынуға уәде берді, алайда әзірге оған ешқандай ақпарат келіп түскен жоқ. «ФМК» келесі жылы балалар еңбегін пайдалану фактілері расталған жағдайда, бұған қатысы бар «ФМК»-мен жұмыс істейтін фермерлер өңдейтін жер учаскелерінің көлемі жаза ретінде 10%-ға қысқартылатынын түсіндірді. Бұдан басқа, үкіметтік емес ұйымдарға балалар еңбегін, борыштық немесе мәжбүрлі еңбекті пайдаланудың алдын алуда ғана емес, анықталған жағдайларға жауап шараларын қабылдауда да шешуші рөл беріледі.

      23. Атап айтқанда, үкіметтік емес ұйымдарды біріктіретін және олардың «құлағы мен көзі» болып табылатын «Жергілікті қоғамдастық қоры» алқалы негізде әрекет ете отырып, жергілікті жерлердегі жағдайды қадағалайды. Қор сондай-ақ жұмысшылар мен жұмыс берушілер арасындағы делдал ретінде қызмет етеді және 2012 жылғы наурызда темекі мен көкөніс өндірісі саласында жұмыс істейтін барлық еңбек мигранттары үшін құрылған «жедел желі» қызметтерін ұсынады. Қорда шағымдар келіп түскеннен кейін оқиға орнына шығатын көшпелі топ та жұмыс істейді.

      24. Бұдан басқа, «ФМК»-да жергілікті жерлерде жұмыс істейтін қызметкерлер мен агрономдардың штаттық лауазымдары құрылды. Олар балалар еңбегі, паспорттарды ұстап қалу, тұрғын үй жағдайлары және балалардың білім алуға қол жеткізуі мәселелері бойынша даярлықтан өтеді, сондай-ақ темекінің сапасы мен еңбек стандарттарының сақталуын қадағалайды. Олар тексерулер жүргізеді немесе алдын ала ескертусіз темекі фермаларына барады. Сондай-ақ жұмысшылардың борыштық жағдайда еңбек етпейтініне көз жеткізу мақсатында жалақы есептеу ведомостарын тексереді. Дегенмен, «ФМК» еңбекті қорғау саласындағы тексерулерді ғана жүргізу жеткіліксіз екенін және тексерулер жүргізу кезінде уақыттың шектеулілігіне байланысты қателіктер туындауы мүмкін екенін мойындады.

      25. Еңбек мигранттары қажетті заңды құжаттар мен қолжетімді көмек көрсету бағдарламалары туралы нашар хабардар болғандықтан, «ФМК» олардың хабардарлық деңгейін арттыру жөнінде де шаралар қабылдады, сондай-ақ құлдық туралы конвенцияларға арналған брошюралар басып шығарып, еңбек мигранттарына олардың құқықтары туралы ақпарат береді.

      26. 2012–2014 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарында көзделген барлық жобалардың бүгінгі күнге дейін тек шамамен 10%-ы ғана іске асырылды. «ФМК» демеуші болғанымен, жобаларды іс жүзінде іске асыру үшін серіктестерді өзі таңдай алмайды және ең арзан серіктесті таңдау мақсатында күрделі мемлекеттік тендер рәсімін сақтауға мәжбүр.

      27. Арнайы баяндамашының алдыңғы сапарынан кейін балалар еңбегінің ең нашар нысандарын жою ісінде белгілі бір ілгерілеушілікке қол жеткізілді. 2012 жылы Білім министрлігі № 398 бұйрық шығарды, ол еңбек мигранттарының, соның ішінде маусымдық жұмысшылардың балаларына қазақстандық балалармен бірдей құқықтарды пайдалана отырып, мектепке баруға мүмкіндік береді³.

      28. Сонымен бірге Арнайы баяндамашы № 398 бұйрықтың білім алуға қол жеткізу жолындағы кедергілерді, соның ішінде құжаттары жоқ маусымдық жұмысшылардың балаларына жеке басын куәландыратын құжаттарды ұсыну талабын жоймайтынын атап өтеді. Ішкі заңнаманы мемлекеттің жалпыға бірдей және кедергісіз білім алу құқығын қамтамасыз ету саласындағы халықаралық міндеттемелеріне сәйкес келтіру қажет.

      29. 2012 жылы Балалар еңбегі проблемасына қарсы күрес жөніндегі ұлттық үйлестіру кеңесі Қазақстанда балалар еңбегінің ең нашар нысандарын жою және Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) 1999 жылғы Балалар еңбегінің ең нашар нысандары туралы № 182 конвенциясын іске асыру мақсатында бірлескен іс-қимыл жоспары мен 2012–2014 жылдарға арналған бірлескен жұмыс жоспарын бекітті. Бұдан басқа, Кеңес осы проблемаларды шешу жөніндегі Үкімет пен оның әріптестерінің болашақ бірлескен жұмысына жәрдемдесу мақсатында Қазақстанның заңнамасы мен саяси шараларына, атап айтқанда іс-қимыл жоспарларына, сондай-ақ балалар еңбегі мен жастарды жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік және ұлттық бағдарламаларға сараптама жүргізуді аяқтады.

      30. Арнайы баяндамашыға сондай-ақ 2013 жылы бес ауылда балалар еңбегін пайдалану жағдайын қадағалау жүйелері пилоттық режимде іске қосылғаны және қауіп-қатер тобындағы немесе балалар еңбегінің ең нашар нысандарының құрбаны болған балаларға тікелей қызметтер көрсетілгені туралы хабарланды.

      31. Үкімет Алматы және Оңтүстік Қазақстан облыстарында балалар еңбегінің қауіпті нысандары туралы халықтың хабардарлық деңгейін арттыру жөніндегі науқанды да өткізді.

      32. 2013 жылғы мамырда жергілікті деңгейде көші-қон саясатын реттеуді жетілдіруге арналған өңірлік семинар-практикум өткізілді. Іс-шараны Оңтүстік Қазақстан облысының әкімдігі, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы және Біріккен Ұлттар Ұйымының Гендерлік теңдік және әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту мәселелері жөніндегі құрылымы бірлесіп ұйымдастырды. 2013 жылғы қарашада Алматыда еңбек көші-қонына қатысты екіжақты келісімдерді іске асыру саласында өңірлік ынтымақтастық пен Қырғызстанмен әріптестікті нығайту мақсатында Көші-қон мәселелері жөніндегі бірінші өңірлік форум өткізілді.

      33. Арнайы баяндамашы мәжбүрлі еңбек пен құлдыққа ұқсас еңбек жағдайлары саласындағы сұранысқа байланысты проблемаларды шешу үшін Қазақстан Үкіметі қабылдаған бастамаларды құптайды. Өңірлік ынтымақтастық, диалог жүргізу және озық тәжірибемен алмасу мигранттарды қанауға қарсы күрестің негізгі элементтері болып табылады.

_____________________________________________________________________

² Халықаралық еңбек ұйымы, Балалар еңбегін жою жөніндегі халықаралық бағдарлама және Қоғамдық пікірді зерттеу орталығы, «Қазақстанның ауыл шаруашылығының темекі өсіру және мақта өсіру салаларындағы балалар еңбегі», жағдайды зерттеу жөніндегі есеп, Алматы, 2006 жыл.

³ A/HRC/24/43/Add.1 құжатының 97-тармағын қараңыз.