Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 449-бабына түсініктеме. Қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызмет атқару қағидаларын бұзу

1. Қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі әскери наряд құрамына кіретін адамның қызмет атқару қағидаларын бұзуы, егер бұл әрекет азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтірсе, —

сексен айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тартуға не жиырма тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.

2. Ауыр зардаптарға әкеп соққан не адамдар тобы немесе алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы жасаған дәл сол іс-әрекет —

бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, төтенше жағдай режимі жағдайында жасалған әрекеттер —

үш жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі (1-бөлігі — қылмыстық теріс қылық, 2, 3-бөліктері — қылмыстар) Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының әскери қызметшілері қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызметті атқарудың белгіленген тәртібіне нақты елеулі зиян келтіруінен көрінеді.

Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 10 қаңтардағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы туралы» Заңының 4-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының міндеттерінің бірі ішкі істер органдарымен бірлесіп қоғамдық тәртіпті күзетуге, жаппай тәртіпсіздіктердің жолын кесуге, қоғамдық қауіпсіздікті және төтенше және әскери жағдайдың құқықтық режимдерін, терроризмге қарсы операцияны қамтамасыз етуге, оған қатысуға, сондай-ақ табиғи, техногендік және әлеуметтік сипаттағы төтенше жағдайлардың салдарын жою жөніндегі іс-шараларға қатысу болып табылады.

Қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызметті атқару деп көшелер мен қоғамдық орындарда патрульдеу, демонстрациялар, митингілер, ойын-сауық іс-шаралары, спорттық жарыстар және басқа да бұқаралық іс-шаралар өткізу кезінде тәртіпті сақтау, авариялардың, дүлей зілзалалардың салдарын жою кезінде тәртіпті қамтамасыз ету, құқыққа қайшы қол сұғушылықтардың алдын алу немесе жолын кесу түсініледі.

Түсіндіріліп отырған қылмыстық құқық бұзушылықтың объектісі қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызметті атқарудың белгіленген тәртібі болып табылады.

Объективтік жағы әскери наряд құрамына кіретін адамның қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызмет атқару қағидаларын бұзуынан, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтіруінен, сондай-ақ әрекет пен туындаған зардаптар арасындағы себепті байланыстың болуынан көрінеді.

Қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызмет атқару қағидаларын бұзу деп әскери қызметшінің қызметтің осы түрін атқару тәртібін реттейтін тиісті нормативтік актілердің талаптарынан ауытқуын түсіну қажет.

Азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтіру азаматтарды негізсіз ұстау, оларға қатысты ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын әрекеттер жасау, дене күшін немесе психикалық зорлық-зомбылықты заңсыз қолдану, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өзге де құқықтары мен бостандықтарын шектеу түрінде көрініс табуы мүмкін.

Әрекетті саралау үшін кінәлі адамның нақты қандай қағиданы бұзғанын және бұл бұзушылықтың неден көрініс тапқанын дәл анықтау қажет. Әскери наряд құрамына кіретін әскери қызметшілердің қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызмет атқару қағидаларын бұзуы денсаулыққа жеңіл зиян келтіруге әкеп соқса, 449-баптың 1-бөлігі бойынша саралануы тиіс, ал денсаулыққа ауырлығы орташа зиян келтіруге әкеп соққан дәл осындай әрекеттер ҚК-нің 449-бабының 2-бөлігі бойынша саралануы тиіс. Бұл ретте жасалған әрекетті жеке адамға қарсы қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін жауаптылық көздейтін қылмыстық заң баптары бойынша қосымша саралау талап етілмейді.

Егер көрсетілген мән-жайлар кезінде кінәлі адам басқа әскери қызметшілердің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтірсе немесе олардың өліміне әкеп соқса, онда жасалған әрекет ҚК-нің 449, 99, 106-баптары бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығымен саралануы тиіс. Құрамының құрылымы бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтың құрамы материалдық болып табылады. Қылмыстық құқық бұзушылық азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.

Субъективтік жағы кінәнің қасақаналық нысанымен, яғни тікелей немесе жанама қасақаналықпен сипатталады.

Тікелей қасақаналықпен әрекет жасаған кезде адам қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызмет атқару қағидаларын бұзудың қоғамдық қауіптілігін сезінеді, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтіру түріндегі қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала біледі және олардың туындауын тілейді.

Жанама қасақаналықпен әрекет жасаған кезде адам қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қызмет атқару қағидаларын бұзудың қоғамдық қауіптілігін сезінеді, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтіру түріндегі қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала біледі, бұл ретте олардың туындауын тілемейді, бірақ оларға саналы түрде жол береді немесе оларға немқұрайлы қарайды.

Себептер мен мақсат саралауға әсер етпейді, бірақ жаза тағайындау кезінде сот оларды ескереді.

Субъектісі — арнайы, яғни тек қоғамдық тәртіпті күзету және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі әскери наряд құрамына кіретін әскери қызметші ғана.

Осы баптың 2-бөлігінде саралаушы белгілер ретінде ауыр зардаптардың туындауы не әрекетті адамдар тобының немесе алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобының жасауы көзделген, олардың анықтамалары ҚК-нің 437-бабының 2-бөлігіне берілген түсініктемеде келтірілген.

ҚК-нің 449-бабының 3-бөлігі осы баптың 1 немесе 2-бөліктерінде көзделген әрекетті төтенше жағдай режимі жағдайында жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық белгілейді.

Төтенше жағдай ұғымының анықтамасы ҚР ҚК-нің 437-бабының 3-бөлігіне берілген түсініктемеде келтірілген.

ҚК-нің 449-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатады.

ҚК-нің 449-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.

ҚК-нің 449-бабының 3-бөлігінде көзделген әрекет ауыр қылмыстарға жатады.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар