Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 169-бабына түсініктеме. Талап қою арызын қайтару, талап қоюдан бас тарту
- 1. Азаматтық талап қоюшы қылмыстық процестің кез келген сатысында талап қою арызын қайтару туралы өтініш жасауға құқылы. Талап қою арызын қайтару туралы өтініш жазбаша түрде немесе электрондық құжат нысанында беріледі және қылмыстық іске қоса тіркеледі. Егер талап қою арызын қайтару туралы өтініш сот отырысында мәлімделсе, онда ол сот отырысының хаттамасына енгізіледі.
- 2. Азаматтық талап қоюшының қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу сатысында талап қоюдан бас тарту туралы өтініші жазбаша түрде немесе электрондық құжат нысанында беріледі және қылмыстық іс материалдарына қоса тіркеледі. Егер азаматтық талап қоюшының талап қоюдан бас тартуы сот отырысында білдірілсе, онда ол сот отырысының хаттамасына енгізіледі.
- 3. Талап қоюдан бас тартуды сот үкім шығару үшін кеңесу бөлмесіне кеткенге дейін сот талқылауының кез келген сәтінде қаулы шығару арқылы қабылдай алады.
- Талап қоюдан бас тартуды қабылдағанға дейін сот азаматтық талап қоюшыға талап қоюдан бас тартуды қабылдау оның бойынша іс жүргізудің тоқтатылуына әкеп соғатынын және сол тараптар арасындағы, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша дауды, оның ішінде азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қайтадан сотқа жүгіну мүмкіндігін жоққа шығаратынын түсіндіруге міндетті.
- 4. Егер азаматтық талап қоюшының талап қоюдан бас тарту жөніндегі әрекеттері заңға қайшы келсе немесе біреудің құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін бұзса, сот талап қоюдан бас тартуды қабылдамайды, бұл туралы уәжді қаулы шығарады.
- Ескертпе. 169-бапқа Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 378-V Заңымен өзгерістер енгізілді (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).
УПК-нің 169-бабының нормалары сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында және тікелей сот отырысында азаматтық талап қоюшының өзі мәлімдеген азаматтық талап қоюға қатысты мінез-құлқының болуы мүмкін екі нұсқасын реттейді: ол бұрын өзі берген және талап қоюдан бас тартпай, кері қайтарып алуға шешім қабылдаған талап қою арызын өзіне қайтаруды да, сондай-ақ қылмыстық іс бойынша бұрын берілген талап қоюдан толық бас тартуды да көздейді. Екі жағдайда да азаматтық талап қоюшының өтініші жазбаша нысанда немесе электрондық құжат нысанында берілуі (іс материалдарына қоса тіркелуі) не сот отырысында ауызша мәлімделуі (осы фактіні сот отырысының хаттамасында көрсете отырып) мүмкін.
Азаматтық талап қоюдан жазбаша немесе электрондық құжат нысанында (сотқа дейінгі тергеп-тексеру сатысында) берілген не ауызша (сот талқылауы барысында) білдірілген бас тартуды қылмыстық процестің кез келген сатысында, бірақ сот кеңесу бөлмесіне кеткенге дейін, тек азаматтық талап қоюшының өзі немесе қандай да бір тұлғаның мүддесі үшін талап қойған прокурор ғана мәлімдей алады (УПК-нің 169-бабының 1–3-бөліктері).
Азаматтық талап қоюдан бас тартуды қабылдау немесе қабылдамау мәселесі бойынша қылмыстық процесті жүргізетін орган уәжді қаулы шығарады (УПК-нің 169-бабының 1, 3-бөліктері). Талап қоюдан бас тартуды қабылдағанға дейін сот талап қоюшыға және тараптарға талап қоюшының талап қоюдан толық бас тарту туралы өтініші бойынша сот қабылдаған тиісті процестік шешімнің салдарын түсіндіреді (УПК-нің 169-бабының 3-бөлігі).
УПК-нің 169-бабының 4-бөлігінің нормалары азаматтық талап қоюшының талап қоюдан бас тартуын қабылдамау туралы сот қаулысының уәждерін негіздеуді талап етеді. Мәселен, азаматтық талап қоюшының өкілі мәлімдеген талап қоюдан толық немесе ішінара бас тарту қабылдануға жатпайды. Өйткені бұл заң бойынша оның өкілеттіктеріне кірмейді (УПК-нің 76-бабының 4-бөлігі, АПК-нің 61-бабының 1-тармағы). Сондай-ақ кәмелетке толмаған адамның, сондай-ақ заңда белгіленген тәртіппен әрекетке қабілетсіз деп танылған адамның пайдасына заңды өкіл бұрын мәлімдеген талап қоюдан бас тарту да қабылданбайды (АПК-нің 63-бабы).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме, авторы – Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер бойынша даулар Қорғау Төрелік даулар Қазақстан заң компаниясы Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
