Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 89-бап. Тергеуші мен анықтаушыға қарсылық білдіру туралы түсініктеме
1. Тергеуші мен анықтаушы осы Кодекстің 87-бабында көзделген негіздер болған кезде істі тергеп-тексеруге қатыса алмайды.
2. Тергеуші мен анықтаушының осы қылмыстық іс бойынша бұрын жүргізілген тергеп-тексеруге тиісті мәртебеде қатысуы олардың осы қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге одан әрі қатысуын болғызбайтын мән-жай болып табылмайды.
3. Тергеушіге немесе анықтаушыға қарсылық білдіру туралы мәселені тергеу бөлімінің бастығы немесе анықтау органының бастығы не прокурор шешеді.
Судья сияқты, тергеуші (анықтаушы) де қылмыстық процестің дәл ортасында болады. Жоғарыда атап өткеніміздей, ол да судья сияқты, бірақ іс бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу барысында процестік әрекеттер мен шешімдердің заңдылығы мен негізділігі үшін толық жауаптылықта болады. Алдын ала тергеп-тексерудің заңдылығы мен негізділігі көптеген факторларға, соның ішінде тергеушінің нақты қылмыстық істі тергеп-тексеруге заңдық және адамгершілік тұрғыдан құқығының болуына да байланысты. Осыған байланысты оған іс бойынша судьяға қатысты көзделген қарсылық білдірудің барлық негіздері қолданылады (ҚПК-нің 87-бабының 1-бөлігі, сондай-ақ ҚПК-нің 59, 60-баптарына түсініктемені қараңыз).
Жалпы алғанда, сотқа дейінгі іс жүргізу барысында негіздер болған кезде тергеушіні қылмыстық істі одан әрі тергеп-тексеруден шеттету үшін бірқатар құқықтық мүмкіндіктер бар (ҚПК-нің 89-бабының 3-бөлігі). Ең алдымен, мұндай мүмкіндіктер тергеу бөлімінің бастығына беріледі, ол тергеушіге қарсылық білдіру негіздері болған кезде оны іс бойынша одан әрі іс жүргізуден шеттетуге құқылы (ҚПК-нің 59-бабы 2-бөлігінің 2-тармағы). Прокурор да алдын ала тергеу, анықтау жүргізу кезінде заңдылықтың бұзылғанын анықтаған жағдайда, оның ішінде анықтаушы мен тергеушінің әрекеттері мен шешімдеріне қатысты шағымдарды қарау нәтижелері бойынша тергеушіні, анықтаушыны қылмыстық істі одан әрі тергеп-тексеруден шеттетуге құқылы (ҚПК-нің 193-бабы 2-бөлігінің 7-тармағы). Анықтаушыға қатысты осындай құқықтарға анықтау органының бастығы да ие (ҚПК-нің 62-бабы 4-бөлігінің 2-тармағы).
Тергеушіге, анықтаушыға қарсылық білдіру үшін негіздер болмаған жағдайда, олар өздері бұрын тоқтатқан қылмыстық іс бойынша тергеп-тексеру қайта басталған кезде осы қылмыстық істі тергеп-тексеруге құқылы (ҚПК-нің 89-бабының 2-бөлігі, ҚПК-нің 290–291-баптары).
Ал егер іс ҚПК-нің 323-бабында көрсетілген негіздер бойынша прокурорға қайтарылса, оны басқа тергеушіге немесе анықтаушыға тапсыру орынды. Себебі бұл істер (жеделдетілген сотқа дейінгі іс жүргізу тәртібімен тергелген немесе процестік келісім жасалған істер) сотқа дәл осы себептермен қайтарылады: бірінші сатыдағы сотта істі тыңдауға дайындау кезінде сот басты сот талқылауын тағайындауға кедергі келтіретін қылмыстық-процестік заңнаманың елеулі бұзушылықтарын анықтаған не олар басты сот талқылауы барысында сотпен анықталған. Мұндай жағдайда осы қылмыстық істерді бұрын тергеп-тексерген тергеушінің немесе анықтаушының объективтілігіне сенім арту қиын.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заң қызметі Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
